LOR-orqanların tualeti

Xarici qulağın tualeti – eşitmə kanalından kükürdün və çirklərin kənarlaşdırılmasına yönəlmiş prosedurlardır. Kükürd – piy vəziləri tərəfindən ifraz olunan özlü maddədir. O, eşitmə kanalını içəridən örtür və onu rütubətdən, çirklənmədən və infeksiyalaşmadan qoruyur. Maddənin artıqlığı çeynəmə və ya danışıq zamanı aşağı çənənin hərəkəti ilə kənara çıxarılır. Bu, qulağın normal özünütəmizləmə prosesidir.

Əgər insan sağlamdırsa, kükürdün eşitmə kanalından məcburi kənarlaşdırılması tələb olunmur. Yalnız kənara çıxmış hissəni aradan qaldırmaq lazımdır. Bunu ən asan şəkildə baş yuyularkən və ya üz yuyularkən barmaqlarla etmək olar. İstəyə görə nəm pambıq çöplərdən istifadə etmək olar, lakin onları eşitmə kanalına yeritmək qəti qadağandır. Bu qayda kiçik uşaqlara da aiddir. Yalnız gözlə görünən çöküntü hissəsi kənarlaşdırılır.

Pasiyentdə otit inkişaf edibsə, qulağın daha diqqətli tualeti tələb oluna bilər. Bu halda eşitmə kanalında irin, selik, qanlı ifrazat toplana bilər. Onların kənarlaşdırılması lazımdır. Prosedur yalnız LOR-həkimin kabinetində otoskopun nəzarəti altında aparılmalıdır. Bunun üçün iki üsuldan biri istifadə olunur.

• Qulağın quru tualeti. Həkim üzərinə steril pambıq sarınan xüsusi zonddan istifadə edir. Zond eşitmə kanalına ehtiyatla və yalnız lazımi dərinliyə daxil edilir, divarların təmizlənməsi üçün yüngül fırladılır. Zərurət yarandıqda pambıq dəyişdirilir və prosedur təkrarlanır.
• Qulağın nəm tualeti. Bu manipulyasiya patoloji möhtəviyyatın çox miqdarda toplanması, həmçinin kükürd tıxacı zamanı lazımdır. O, yalnız qulaq pərdəsi bütöv olduqda və aktiv iltihab olmadıqda aparılır. Pasiyent yan üstə uzanır və zədələnmiş qulağa kiçik təzyiq altında antiseptik məhlul yeridilir. Bunun üçün şprisdən və ya xüsusi irriqatordan istifadə olunur. Maye patoloji möhtəviyyatla birlikdə axıb çıxır.

Qulağın tualeti başa çatdıqdan sonra eşitmə kanalının ətrafındakı nahiyə antiseptiklə və ya spirtli məhlulla işlənir.

Qulağın özünütəmizləmə qabiliyyəti olduğu üçün gündəlik qulluq sadə olmalıdır. Aşağıdakı müqayisə ən vacib qaydaları qısaca göstərir.

Kükürd tıxacını kənarlaşdırmaq üçün qulağın müstəqil yuyulmasına iltihab olmadıqda və qulaq pərdəsi bütöv olduqda yol verilir. Hər hansı şübhə yarandıqda otorinolarinqoloqa müraciət etmək lazımdır.

Toplanmış kükürdü təmizləmək üçün lazımdır:

1. qulağa hidrogen peroksid məhlulu və ya tıxacların yumşaldılması üçün xüsusi preparat damızdırmaq;
2. bir neçə dəqiqə gözləmək;
3. rezin armudun köməyi ilə qulağı ehtiyatla antiseptik məhlulla və ya ilıq qaynadılmış su ilə yumaq; bu zaman baş əyilmiş, qulaq məməciyi isə yuxarı və kənara dartılmış olmalıdır.

Əgər ilk dəfədən tıxacı tam kənarlaşdırmaq alınmayıbsa, yuma təkrarlanır. Prosedur ağrı və ya digər xoşagəlməz hisslər yaratmamalıdır. Əgər bir neçə manipulyasiyadan sonra da eşitmə kanalının tutulması əlamətləri qalırsa, LOR-a müraciət etmək lazımdır.

Yadda saxlamaq vacibdir ki, tıxacı sərt əşyalarla (sancaq, mil və s.), həmçinin pambıq çöplərlə kənarlaşdırmaq cəhdləri vəziyyəti yalnız ağırlaşdıracaq. Birinci halda qulaq pərdəsini zədələmək olar, ikinci halda isə – kükürdü daha da sıx etmək.

Burun boşluğunun tualeti pasiyentin burun yollarının, zərurət yarandıqda isə əlavə ciblərin təmizlənməsindən ibarətdir. Bir qayda olaraq, bunun üçün müxtəlif yuma texnikalarından istifadə edilir. Manipulyasiyaya göstərişlər bunlardır:

• vazomotor və ya allergik rinit;
• burun boşluğunun və ya burunətrafı ciblərin polipləri;
• sinusitlər (əlavə ciblərin iltihabı).

Burun yollarının yuyulması xüsusi irriqatorların köməyi ilə yerinə yetirilir. Vəziyyətdən asılı olaraq həkim adi fizioloji məhluldan, duzun yüksək qatılığına malik məhluldan (hipertonik), antiseptik vasitələrdən istifadə edir. Maye hər burun yoluna ayrılıqda verilir.

Əgər pasiyentə burun ciblərini də əhatə edən daha dərin yuma lazımdırsa, «ququ quşu» adı ilə də tanınan mayelərin yerdəyişməsi üsulu istifadə olunur. Pasiyentin bir burun dəliyinə vakuum aspiratoru, digərinə isə irriqator yeridilir. Antiseptik məhlul təzyiq altında verilir və yalnız burun yollarını deyil, həm də cibləri yuyur. Aspiratorun köməyi ilə həkim mayeni patoloji qarışıqlarla birlikdə kənarlaşdırır. Bu zaman pasiyent fasiləsiz olaraq: «Ku-ku» deməlidir. Bu, mayenin udlağa düşməməsi üçün lazımdır. Manipulyasiya hər burun yolu üçün ayrılıqda təkrarlanır.

Burnun və ciblərin yuyulması qanın laxtalanmasının azalması, bədən hərarətinin yüksək olması, burun yollarının ciddi deformasiyası (o cümlədən burun çəpərinin əyriliyi fonunda), həmçinin epilepsiya və psixi pozğunluqlar zamanı əks-göstərişdir.

Burun yollarını evdə yumaq burun tutulması, quruluq və ya soyuqdəymə zamanı selikli qişanın təmizlənməsinə kömək edir. Prosedurun ümumi ardıcıllığı:

1. Məhlulu seçin. Adi fizioloji məhlul və ya aptekdə satılan hazır dəniz suyu spreyi. Hipertonik məhlulu rinit zamanı yalnız tövsiyə olunduqda istifadə edin.
2. Başı bir az əyin. Başı lavabo üzərində yana əyin, ağızla sərbəst tənəffüs edin.
3. Məhlulu yeridin. Şırnağı yumşaq təzyiqlə yuxarıdakı burun dəliyinə verin, maye aşağıdakından axıb çıxsın.
4. Burnu yüngül silin. Hər burun dəliyini ayrı-ayrılıqda, ehtiyatla silin, şiddətlə sıxmayın.
5. Təkrarlayın. Digər burun dəliyi üçün eyni qaydanı təkrarlayın, qabları və qurğunu hər dəfə yuyun.

Burun boşluğunun müstəqil tualeti xüsusi bacarıq tələb etməyən sadə prosedurdur. Onu həm gigiyenik, həm də müalicəvi məqsədlə aparmaq olar. Burun yolları xüsusi çiləyicinin və ya irriqatorun köməyi ilə fizioloji məhlulla suvarılır, mayenin artıqlığı isə burun silinərək kənarlaşdırılır. Rinit zamanı adi fizioloji məhlul əvəzinə hipertonik tərkiblərdən istifadə etmək olar, onlar selikli qişanın ödemini azaldır. Yalnız flakonlarda olan xüsusi spreylərdən istifadə etmək tövsiyə olunur. Bu halda şırnağın təzyiqi məhdud olacaq, halbuki rezin balondan və ya digər əlaltı vasitədən istifadə edildikdə selikli qişanın zədələnməsi riski var. Bundan əlavə, həddindən artıq təzyiq mayenin burun-udlağı orta qulaq boşluğu ilə birləşdirən Evstaxi borusuna düşməsinə səbəb ola bilər. Bu isə otitin inkişafına gətirib çıxara bilər.

Qulağın və burnun tualeti ölçü gözlənilməklə aparılmalı olan manipulyasiyadır. Yüngül gigiyenik prosedurları ev şəraitində aparmaq olar və lazımdır. Daha əsaslı manipulyasiyaları mütəxəssisə etibar etmək daha yaxşıdır.

Qulaq və burun tualetini evdə aparmaq mümkün olsa da, bəzi hallarda yalnız LOR-həkim kömək edə bilər.