Sistit yatmır

Sistit simptomları qəfil başlaya bilər. Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:

• sidik ifrazına tez-tez çağırışlar;
• sidik kisəsinin natamam boşalması hissi;
• ağrılı sidik ifrazı;
• sidikdə qan qarışığı;
• qarnın aşağı hissəsində ağrılar.

Simptomların ifadəliliyi çox müxtəlif ola bilər: sidik ifrazının cüzi tezləşməsindən və sidik kisəsi nahiyəsində kiçik ağrıdan tutmuş xəstənin sidiyi saxlaya bilmədiyi vəziyyətə qədər. Bəzən bədən hərarətinin qalxması, ürəkbulanma və qusma da müşayiət edə bilər. Bu əlamətlər olduqda uroloqa və ya ginekoloqa müraciət etmək lazımdır.

Xroniki sistit çox vaxt meylləndirici amillər olduqda yaranır:

• zəifləmiş immunitet, orqanizmin soyuqlaması;
• sidik-cinsiyyət sisteminin xroniki xəstəlikləri;
• şəxsi gigiyena qaydalarına riayət edilməməsi;
• kiçik çanaqda qan dövranının pozulması, qəbizlik;
• uşaqlıq yolunun və ya bağırsağın disbakteriozu.

Xəstəliyin gedişinə görə kəskin və xroniki sistit ayırd edilir. Sistitin kəskin forması provokasiyaedici amilin təsirindən sonra qəfildən yaranır. Xroniki forma isə uzunmüddətli iltihabla, vaxtaşırı kəskinləşmələrlə gedir. Aşağıdakı cədvəl iki forma arasındakı ümumi fərqi göstərir:

Lakin çox vaxt sistitə bənzər simptomların altında həkimlərin tez-tez unutduğu daha məkrli bir xəstəlik gizlənə bilər. Bu, papillomavirus infeksiyasının nəticəsidir (papillomalar, uretranın kondilomaları). Bu xəstəliyi gözdən qaçırmamağa uroloq tərəfindən sidik kanalının müayinəsi və uretrosistoskopiyanın yerinə yetirilməsi imkan verir. Bu müayinə sidik kisəsində papillomaların, displaziyanın və leykoplakiyanın olmasını istisna etmək üçün aparılır.

Müalicəni seçmək üçün həkim iltihabın səbəbini və törədicisini müəyyən etməlidir. Müayinə adətən aşağıdakı ardıcıllıqla keçir:

1. Söhbət və baxış. Həkim şikayətlər, əvvəlki sistit epizodları, cinsi partnyorların xəstəlikləri və ümumi vəziyyət barədə soruşur.
2. Laborator analizlər. Sidiyin ümumi analizi iltihabın olub-olmadığını göstərir, qan analizləri ümumi vəziyyəti qiymətləndirir.
3. Bakterioloji əkin. Sidiyin əkilməsi törədicini və onun antibiotiklərə həssaslığını müəyyən edir.
4. İnfeksiyaların yoxlanılması. Cinsi yolla ötürülən infeksiyalara (mikoplazma, ureaplazma, xlamidiya və s.) analiz verilir.
5. Ultrasəs müayinəsi. Sidik kisəsi və böyrəklərin vəziyyəti qiymətləndirilir, qalıq sidik yoxlanılır.
6. Sistoskopiya. Xroniki və ya təkrarlanan hallarda və şübhəli hallarda uroloq sidik kisəsinin daxili səthini yoxlaya bilər.

Təəssüf ki, ən çox özbaşına müalicə tüğyan edir. Aptek işçilərinin, rəfiqələrin və qonşuların və ən pisi, vaxtilə sistit əlamətləri olmuş öz valideynlərinin məsləhətləri çox vaxt müalicə üçün həqiqətən lazım olandan fərqlənir.

Sistitin həm kəskin, həm də xroniki formasının müalicəsi yalnız həkimin nəzarəti altında aparılmalıdır. Sistitin müstəqil müalicəsi iltihabi prosesin qalxan yolla böyrək toxumasına yayılmasına və orada iltihabi proses yaratmasına (pielonefrit), həmçinin xəstəliyin xroniki formaya keçməsinə səbəb ola bilər.

Sistitin müalicəsi həkim tərəfindən yalnız xəstəliyin törədicisini müəyyən etmək məqsədilə bütün zəruri tədqiqatlar, yəni ümumi laborator və bakterioloji müayinələr, ultrasəs müayinələri və pasiyentin müayinəsi aparıldıqdan sonra təyin edilir. Müalicə antibakterial, spazmolitik, ağrıkəsici terapiyanı əhatə edir, ayrı-ayrı hallarda dərman preparatlarının sidik kisəsinə instillyasiyasına, həmçinin fizioterapevtik üsullara əl atılır. Dərmanların növünü və dozasını yalnız həkim təyin edir.

Dərman müalicəsi ilə yanaşı, aşağıdakı qaydalar vəziyyətin yüngülləşməsinə və bərpaya kömək edir:

• həkimin icazəsi olduqda kifayət qədər maye içmək;
• ədviyyatlı, turş, duzlu qidalardan, qəhvədən və spirtli içkilərdən müvəqqəti çəkinmək;
• sidik kisəsini vaxtında boşaltmaq, uzun müddət saxlamamaq;
• soyuqlamaqdan, uzun müddət soyuq səthdə oturmaqdan qorunmaq;
• gigiyena qaydalarına əməl etmək, təbii parçadan alt paltarı geyinmək;
• cinsi partnyor müayinə olunmalı və lazım olduqda müalicə almalıdır.

Qarın aşağısına isti qoyulması isə bəzi hallarda iltihabı artıra bilər. Bu üsuldan istifadə etməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşin.

Sağalma müddəti iltihabın forması və vaxtında müalicəyə başlamaqdan asılıdır. Aşağıdakı vaxt çərçivələri təxminidir:

• İlk günlərDüzgün müalicə başlandıqdan sonra ağrı və tez-tez sidik ifrazı tədricən azalır.
• Bir həftəyə yaxınMüalicə kursu tamamlanır, simptomlar keçir. Nəzarət analizləri verilir.
• Sonrakı həftələrTəkrar sidik analizləri normallaşmanı göstərir. Xroniki hallarda profilaktik tədbirlər davam etdirilir.

Yalnız həkimin bütün tövsiyələrinə ciddi riayət etmək sistitin kəskinləşmələrinin sayını azaltmağa və remissiya dövrlərini maksimal uzun etməyə imkan verəcək.

Sistitin təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün həm həyat tərzi, həm də müalicənin tamamlanması vacibdir:

• kifayət qədər maye qəbul etmək və sidik kisəsini mütəmadi boşaltmaq;
• cinsi əlaqədən sonra sidik kisəsini boşaltmaq, gigiyenaya riayət etmək;
• qəbizliyin qarşısını almaq, lifli qidalardan istifadə etmək;
• soyuqlamadan və uzun müddət soyuq mühitdə qalmaqdan qorunmaq;
• xroniki ginekoloji və uroloji xəstəlikləri müalicə etdirmək;
• immuniteti dəstəkləmək: balanslı qidalanma, yuxu, fiziki aktivlik;
• ildə bir dəfə uroloq və ya ginekoloq müayinəsindən keçmək.

Sistit vaxtında və düzgün müalicə olunmadıqda ağırlaşmalar yarana bilər:

• iltihabın böyrəklərə yayılması (pielonefrit);
• xroniki sistitin formalaşması və tez-tez kəskinləşmələr;
• sidik kisəsinin tutumunun azalması və daimi sidik ifrazı çağırışları;
• sidikdə təkrarlanan qan qarışığı;
• cinsi həyatın və gündəlik fəaliyyətin pozulması.

Bu ağırlaşmaları gecikdirməmək üçün ilk əlamətlərdə həkimə müraciət etmək lazımdır.

Bəzi vəziyyətlərdə sistitə xüsusi yanaşma lazımdır, çünki müalicə seçimi və risklər fərqlənir:

• Hamiləlik. Hamilə qadında sidik yollarının infeksiyası dölə təsir edə bilər. Həm əlamətlər, həm də əlamətsiz bakteriuriya mütləq həkim tərəfindən qiymətləndirilməli, dərmanlar yalnız həkimin təyinatı ilə qəbul edilməlidir.
• Uşaqlar. Uşaqlarda sidik yollarının infeksiyası fərqli əlamətlərlə, məsələn, hərarət, qarın ağrısı, iştahsızlıq və halsızlıqla keçə bilər. Pediatr və ya uroloq müayinəsi vacibdir.
• Kişilər. Kişilərdə sistit nisbətən nadirdir və çox vaxt prostat və ya sidik yollarının digər xəstəlikləri ilə əlaqəlidir, ona görə ətraflı uroloji müayinə tələb olunur.
• Menopauza dövrü. Estrogen səviyyəsinin azalması sidik yollarının və uşaqlıq yolunun selikli qişasının həssaslığını artırır, təkrarlanan sistitlərə meyl yarada bilər.
• Yaşlılar. Əlamətlər tipik olmaya bilər: çaşqınlıq, zəiflik, tez-tez sidik ifrazı. Belə hallarda tibbi müayinə lazımdır.

Cinsi əlaqə bəzi qadınlarda sistitin təkrarlanmasına səbəb ola bilər. Bunu azaltmaq üçün cinsi əlaqədən sonra sidik kisəsinin boşaldılması, gigiyena qaydalarına əməl edilməsi və qorunma üsullarının düzgün seçilməsi məsləhətdir. Partnyorda iltihabi xəstəlik olduqda ikisinin də müayinə və müalicəsi vacibdir, əks halda infeksiya təkrar yoluxa bilər.

Sistit zamanı cinsi həyatda ağrı və narahatlıq normal deyil və həkimə bildirilməlidir. Müalicə başa çatana qədər cinsi əlaqədən çəkinmək tövsiyə olunur.

Sistit əlamətləri bir-iki gündən çox davam edərsə və ya aşağıdakı əlamətlər qoşularsa, gecikdirmədən həkimə müraciət edin: