Sidik sindromu sidik analizində proteinuriya, hematuriya, leykosituriya və digər dəyişikliklərin müxtəlif kombinasiyasını təsvir edən sindromik anlayışdır və ayrıca xəstəlik deyil.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Sidik sindromu sidik analizində aşkar edilən dəyişikliklərin məcmusudur: sidikdə zülalın (proteinuriya), eritrositlərin (hematuriya), leykositlərin (leykosituriya) və ya silindrlərin normadan artıq olması. Bu, ayrıca xəstəlik deyil, böyrəklərin və ya sidik yollarının zədələnməsini göstərən laborator əlamətdir. Çox vaxt insanda heç bir şikayət olmur və dəyişikliklər planlı müayinə zamanı təsadüfən aşkar edilir.
Dəyişikliklərin səbəbləri müxtəlifdir: sidik yollarının infeksiyaları, sidik daşı xəstəliyi, qlomerulonefrit, şəkərli diabet və arterial hipertenziya fonunda böyrək zədələnməsi, bəzi dərmanların təsiri, nadir hallarda isə böyrəyin və ya sidik kisəsinin şişləri. Bəzən dəyişikliklər müvəqqəti və zərərsiz olur — məsələn, intensiv fiziki yükdən, hərarət yüksəlməsindən sonra və ya analiz düzgün toplanmadıqda.
Sidik sindromunun əhəmiyyəti ondadır ki, xroniki böyrək xəstəliyi uzun müddət yalnız analizlərdəki dəyişikliklərlə özünü göstərir. Beynəlxalq məlumatlara görə, dünyada böyüklərin təxminən onda birində xroniki böyrək xəstəliyi var və onların əksəriyyəti bundan xəbərsizdir. Buna görə analizdə aşkar edilən kənarlaşma təkrar yoxlanılmalı və həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Səbəbləri
Analiz nəticələrindəki kənarlaşmalar fizioloji xarakter daşıya bilər. Məsələn, böyrək filtrasiyası zamanı normada qan dövranında qalan zülal, insan həddindən artıq çox protein qəbul etdikdə və ya intensiv məşq etdikdə sidiyə keçə bilər. Buna görə də bir dəfə aşkar edilmiş kənarlaşma zamanı həkim bütün hazırlıq qaydalarına əməl edərək analizi təkrar verməyi tövsiyə edir.
Əgər sidik sindromunun əlamətləri təkrar aşkar edilərsə, bu müxtəlif patologiyalardan xəbər verə bilər.
- Sidik-ifrazat sistemində iltihabi proseslər – kəskin və xroniki pielonefrit, sistit, uretrit. Sidik analizlərində əsas markerlər leykositlərin və bakteriyaların, bəzən isə eritrositlərin miqdarının artması olur.
- Böyrək toxumasının zədələnməsi. Qlomerulaların (yumaqcıqların) toxuma strukturunun dəyişməsi, sağlam toxumaların çapıq toxuması ilə əvəz olunması adətən qlomerulonefritdə baş verir, lakin şəkərli diabetin və lipoid nefrozun ağırlaşmalarında da rast gəlinir.
- Nefronlar arasındakı toxumaların patologiyaları. İntersticiumun zədələnməsi sidikdə çoxlu miqdarda leykositlə təzahür edən interstisial nefrit və pielonefritdə rast gəlinir.
- Böyrək kanalcıqlarının xəstəlikləri. Tubulopatiyaları, nekrotik prosesləri, həmçinin Fankoni sindromunu, böyrək kanalcıq asidozunu və bəzi irsi sindromları (məsələn, Mak-Kyun–Olbrayt sindromunu) müşayiət edir. Analizlərdə silindrlər aşkar edilir – bunlar böyrək kanalcıqlarında sərtləşən və buna görə də xarakterik silindrik formaya malik olan zülal törəmələridir.
- Konkrementlərin əmələ gəlməsi. Sidikdə qum və daşların əmələ gəlməsini eritrosit və leykositlərin yüksək miqdarına görə aşkar etmək olar, çünki konkrementlər selikli qişanı zədələyir və iltihaba səbəb olur.
Sidik sindromu həmçinin bəzi preparatların, o cümlədən antibiotiklərin və bioloji aktiv əlavələrin (BAƏ) qəbulu zamanı, həmçinin kifayət qədər su qəbul edilmədikdə inkişaf edir.
Təsnifat
«Sidik sindromu» anlayışı ayrılıqda mövcud ola bilən və ya bir-biri ilə birləşə bilən 4 növ pozğunluğu əhatə edir:
- proteinuriya – zülal səviyyəsinin yüksəlməsi;
- hematuriya – qan izlərinin olması;
- leykosituriya – leykosit göstəricisinin yüksəlməsi;
- silindruriya – böyrək kanalcıqlarının lümenində silindrlərin əmələ gəlməsi.
Klinik cəhətdən əhəmiyyətli əlamətlər kimi kənarlaşmanın ağırlığı və sidik tərkibində aşkar edilmiş komponentlərin dəqiq xüsusiyyətləri çıxış edir. Məsələn, proteinuriya cüzi və ya xeyli ifadə olunmuş ola bilər, albuminlərdən və ya qlobulin fraksiyalarından ibarət ola bilər. Belə xüsusiyyətlər səbəbi dəqiq müəyyən etməyə və diaqnoz qoymağa imkan verir.
Klinik mənzərə
Sidik sindromu çox vaxt heç bir şikayətlə müşayiət olunmur və yalnız analizdə aşkar edilir. Əlamətlər olduqda onlar dəyişikliklərin səbəbindən asılıdır:
- sidiyin rənginin dəyişməsi: çəhrayı, qırmızı, «ət yuyuntusu» və ya tünd qəhvəyi rəng sidikdə qanın əlaməti ola bilər;
- sidiyin bulanması, xoşagəlməz iy, sidik ifrazı zamanı yanma və ağrı, tez-tez sidiyə getmə — infeksiyaya xasdır;
- köpüklü sidik — sidikdə çoxlu zülalın mümkün əlaməti;
- səhərlər üzdə və göz qapaqlarında, axşamlar ayaqlarda ödemlər;
- arterial təzyiqin yüksəlməsi, baş ağrısı;
- beldə küt ağrı və ya qasığa yayılan tutmaşəkilli ağrı — sidik daşı zamanı;
- hərarətin yüksəlməsi, titrəmə, halsızlıq — böyrəyin iltihabı zamanı.
Sidikdə ağrısız görünən qan, xüsusilə 40 yaşdan yuxarı və siqaret çəkən insanlarda, bir dəfə olsa belə, uroloji müayinə tələb edir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostika anamnez, klinik müayinə və göstərişə uyğun laborator və instrumental üsullara əsaslanır.
Ağırlaşmalar
Sidik sindromuna səbəb olan patologiyaların müalicəsi vaxtında aparılmazsa, onlar proqressivləşəcək. Bu, böyrək funksiyasının pozulmasına – orqanların qanı süzə bilməməsi və orqanizmdən artıq mayeni çıxara bilməməsi vəziyyətinə səbəb ola bilər. Kəskin böyrək çatışmazlığında xəstəxana şəraitində belə həyat üçün ciddi təhlükə saxlanılır, xroniki formada isə həyat müddətini infeksion, damar, metabolik ağırlaşmalar azaldır.
Müalicə
Sidik sindromunun müalicəsinin xarakteri birbaşa fon patologiyasından asılıdır. Başqa sözlə, həkim «pis» sidik analizini deyil, belə nəticələrə səbəb olan xəstəliyi müalicə edir. Bəzi hallarda konservativ terapiya tələb olunur, digər hallarda isə cərrahi müdaxilə aparılır.
Sidik sindromunun tez-tez rast gəlinən səbəblərindən biri pielonefritdir. Bu xəstəliyin müalicəsi antimikrob, iltihabəleyhinə və spazmolitik terapiyanın aparılmasını nəzərdə tutur.
Proteinuriyanın meydana çıxması çox vaxt qlomerulonefritlə şərtlənir. Bu xəstəliyin bir çox formalarının müalicəsi immunosupressorların təyin edilməsini, həmçinin arterial təzyiqə və proteinuriyaya nəzarəti nəzərdə tutur. Kompleks terapiya xəstənin ümumi vəziyyəti nəzərə alınmaqla seçilir.
Sidik sindromunun səbəbini aradan qaldırmaq məqsədilə cərrahi müdaxilə aşağıdakı patologiyalarda göstəriş ola bilər:
- böyük konkrementlərin olması və ya tez-tez böyrək kolikasının təzahürü ilə müşayiət olunan sidik-daş xəstəliyi;
- böyrək arteriyasının ifadə olunmuş stenozu;
- böyrəklərin böyük kistaları.
Müasir urologiyada əməliyyatların əksəriyyəti az invaziv üsullarla yerinə yetirilir, bu zaman alətlər sidik yollarının təbii dəlikləri vasitəsilə və ya maraq zonasında kiçik deşiklər (endoskopik) vasitəsilə daxil edilir.
Profilaktika
Sidik sindromunun özünün profilaktikası yoxdur, çünki o, müxtəlif xəstəliklərin əlamətidir. Lakin böyrəkləri və sidik yollarını zədələyən vəziyyətlərin riskini azaltmaq mümkündür.
- Arterial təzyiqi və qanda şəkərin səviyyəsini nəzarətdə saxlayın — hipertenziya və diabet xroniki böyrək xəstəliyinin əsas səbəbləridir.
- Kifayət qədər su için; sidik daşı xəstəliyinə meyl olduqda gündəlik maye miqdarını həkimlə razılaşdırın.
- Duzun miqdarını azaldın, bədən çəkisini normal saxlayın, siqaret çəkməyin.
- Ağrıkəsici və iltihabəleyhinə preparatları, eləcə də bioloji aktiv əlavələri uzun müddət həkimlə məsləhətləşmədən qəbul etməyin.
- Sidiyi uzun müddət saxlamayın, intim gigiyenaya riayət edin, sidik yollarının infeksiyalarını sona qədər müalicə edin.
- Diabet, hipertenziya və ya ailədə böyrək xəstəliyi olduqda ildə ən azı bir dəfə sidik analizi verin, qanda kreatinini və sidikdə albumini yoxlatdırın.
Hansı həkimə müraciət etməli
İlk məsləhəti laborator müayinəni təyin etmiş həkimdən almaq olar. Əgər siz sidik analizini həkim göndərişi olmadan özünüz vermisinizsə, terapevtə və ya ailə həkiminə müraciət edə bilərsiniz. Həkim alınmış nəticələr, digər müayinələrin göstəriciləri və anamnez əsasında sizi sonrakı müayinə və müalicə üçün dar ixtisaslı mütəxəssislərə yönləndirəcək.
Bu vəziyyətlə məşğul olan həkimlər: terapevt, nefroloq, uroloq, onkoloq, cərrah, ginekoloq.
Yadda saxla!
Böyrəklərin və sidik-ifrazat sisteminin digər orqanlarının xəstəliklərini aşkar etmək üçün ildə ən azı 1 dəfə sidik analizi vermək lazımdır, anamnezində xroniki patologiyalar olduqda isə həkimin tərtib etdiyi cədvələ əsasən. Tez-tez izolə olunmuş sidik sindromu xəstəliklərin yeganə əlaməti olur, bu zaman xəstə özünü yaxşı hiss edir və tibbi müayinə zamanı patologiyanın heç bir markeri aşkar edilmir. Vaxtında diaqnostika çox vaxt göstərilən müalicəni tez həyata keçirməyə və xroniki prosesin inkişafının qarşısını almağa imkan verir. Buna görə də sidik analizlərindəki kənarlaşmaları görməzdən gəlmək olmaz – sidik sindromu zamanı mütləq tədqiqatları təkrarlamaq və digər diaqnostika növlərindən keçmək lazımdır.
Urologiya üzrə xəstəliklər
- Astenozoospermiya
- Azoospermiya
- Balano-postit
- Böyrək çatışmazlığı
- Böyrək daşları
- Böyrək kistası
- Böyrək sancısı
- Böyrək şişləri
- Böyrək xərçəngi
- Böyrək zədələnməsi
- Böyrəklərdə qum (mikrokristalluriya)
- Böyrəklərin amiloidozu
- Böyrəklərin iltihabı (nefrit)
- Böyrəyin angiolioması
- Böyrəyin sallanması (nefroptoz)
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
