Onkoginekologiya

Uşaqlıq boynunun xərçəngindən qorunmaq üçün skrininq ən təsirli üsullardan biridir, çünki boyunda xərçəngəqədər dəyişikliklər uzun illər ərzində inkişaf edir və vaxtında tapılanda müalicə olunur. Skrininqdə iki əsas test istifadə olunur:

• PAP-test — uşaqlıq boynundan götürülən hüceyrələrə sitoloji baxışdır;
• İPV testi — xərçəng riski ilə bağlı insan papillomavirusunun müəyyən tiplərini axtarır;
• maye sitologiyası — hüceyrələrin xüsusi mayedə qiymətləndirildiyi müasir sitoloji üsuldur və eyni nümunədən İPV testi də aparmağa imkan verə bilər.

Testlərin tezliyi yaşdan və əvvəlki nəticələrdən asılıdır və bunu həkim təyin edir. Endometrium və yumurtalıq xərçənginin isə eyni dərəcədə təsdiqlənmiş skrininq testi yoxdur. Bu xəstəliklərin erkən aşkarlanması üçün şikayətlərə diqqət, müntəzəm ginekoloji baxış və lazım olduqda ultrasəs müayinəsi əhəmiyyətlidir.

Skrininq xəstəlik əlaməti olmayan qadınlar üçündür; şikayətiniz varsa, planlı müayinəni gözləmədən həkimə müraciət edin. Suallarınız yaranarsa, qəbulda və ya klinikanın onlayn sual bölməsində həkimdən soruşa bilərsiniz; məlumatlı qərar həmişə daha rahat olur.

PAP-test və ya İPV testində anormal nəticə çıxması narahatlıq yarada bilər, lakin əksər hallarda bu, xərçəng deyil, boyun toxumasında dəyişikliyin əlamətidir. Belə vəziyyətdə həkim növbəti addımı təyin edir.

Əlavə müayinə mərhələləri:

• Genişləndirilmiş kolposkopiya — uşaqlıq boynunun xüsusi optik cihazla böyüdülmüş şəkildə baxışı; ağrısızdır, adi ginekoloji müayinəyə yaxın davam edir;
• Bıçaq biopsiyası — şübhəli sahədən kiçik toxuma parçasının götürülməsi və laborator yoxlanması;
• Nəticənin qiymətləndirilməsi — dəyişikliyin dərəcəsinə görə nəzarət, və ya xərçəngəqədər sahənin çıxarılması seçilir.

Xərçəngəqədər dəyişikliklər vaxtında müalicə edildikdə xərçəngə çevrilmənin qarşısı alınır. Əsas məsləhət qorxub gecikməməkdir: həkimin göstərdiyi vaxtda nəzarətə gəlmək müalicənin ən vacib hissəsidir.

Bu mərhələdə həkimlə açıq danışmaq, suallar vermək və nəzarət vaxtlarına əməl etmək ən önəmli addımlardır. Suallarınız yaranarsa, qəbulda və ya klinikanın onlayn sual bölməsində həkimdən soruşa bilərsiniz; məlumatlı qərar həmişə daha rahat olur.

Qanda şiş markerlərinin təyini tez-tez soruşulan mövzudur. Lakin onkomarker tək başına skrininq testi deyil: normal nəticə xərçəngin olmamasını təsdiqləmir, yüksək nəticə isə həmişə xərçəng demək deyil. Məsələn, CA 125 aybaşı, endometrioz, iltihab və digər xoşxassəli vəziyyətlərdə də yüksələ bilər.

Bu markerlər daha çox yumurtalıqda aşkar edilmiş törəmənin qiymətləndirilməsində və müalicədən sonra izləmədə əhəmiyyətlidir. ROMA indeksi isə CA 125 nəticəsini digər göstəricilərlə və qadının menopauza statusu ilə birlikdə hesablayaraq yumurtalıq törəməsinin risk dərəcəsini qiymətləndirməyə kömək edir.

Yumurtalıqda kista və ya törəmə tapılması xərçəng demək deyil, əksəriyyəti xoşxassəlidir. Həkim ultrasəs görüntüsünə, yaşa və simptomlara əsasən nəzarət, əlavə müayinə və ya əməliyyat barədə qərar verir.

Yekun qərarı yalnız həkim bütün müayinə nəticələrini toplayıb verir, mətnlərə və ya təkcə rəqəmlərə əsaslanaraq özünüzə diaqnoz qoymayın. Suallarınız yaranarsa, qəbulda və ya klinikanın onlayn sual bölməsində həkimdən soruşa bilərsiniz; məlumatlı qərar həmişə daha rahat olur.

Xərçəng təsdiqləndikdə və ya şübhə qaldıqda cərrahi müalicə əsas yerlərdən birini tutur. Əməliyyatın həcmi xəstəliyin növündən, mərhələsindən, yayılmasından, qadının yaşından və ümumi sağlamlığından asılıdır.

• Uşaqlıq boynunun xərçəngində əməliyyatlar — çox erkən mərhələdə yalnız boyun toxumasının bir hissəsi çıxarıla bilər, daha irəli formalarda geniş həcmli əməliyyat lazım olur;
• Endometrium xərçəngində əməliyyatlar — adətən uşaqlığın və əlavələrin çıxarılmasını nəzərdə tutur;
• Yumurtalığın və uşaqlıq borularının xərçəngində əməliyyat — təsirlənmiş toxumaların və lazım olan digər strukturların çıxarılmasını əhatə edir.

Bəzi hallarda əməliyyat başqa müalicə üsulları ilə birləşdirilir. Müalicə planı müxtəlif mütəxəssislərin iştirakı ilə hazırlanır, siz isə hər mərhələni sual verərək öyrənə bilərsiniz. Əməliyyatdan sonra nəzarət və bərpa dövrü də planın bir hissəsidir.

Hər mərhələdə məlumatlı olmaq, yaxınlarınızla birlikdə qərar verməyə hazır olmaq və hamısını sakit şəkildə müzakirə etmək müalicəyə yaxşı uyğunlaşmağa kömək edir.

Aşağıdakı hallarda gecikmədən 103-ə zəng edin və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə müraciət edin:

• çox güclü uşaqlıq qanaxması, huşun itməsi və ya zəiflik;
• qəfil, dözülməz qarın ağrısı;
• nəfəs darlığı, sinə ağrısı.

Aşağıdakı şikayətlər isə ginekoloqa yaxın günlərdə yazılmaq üçün səbəbdir, onların çoxu xoşxassəli səbəblərlə bağlıdır:

• menopauzadan sonra hər hansı qanaxma;
• aybaşılararası və ya cinsi əlaqədən sonrakı qanaxma;
• qeyri-adi, davamlı və ya qanlı axıntı;
• alt qarında davamlı ağrı və ya şişkinlik;
• səbəbsiz arıqlama.

Gec müraciət etməkdənsə, lazımsız yoxlanmaq daha yaxşıdır: həkim sizi sakitləşdirə və ya vaxtında kömək edə bilər.

Qeyd olunan əlamətlərin olması mütləq xərçəng demək deyil, lakin vaxtında yoxlanmaq həmişə daha doğrudur. Suallarınız yaranarsa, qəbulda və ya klinikanın onlayn sual bölməsində həkimdən soruşa bilərsiniz; məlumatlı qərar həmişə daha rahat olur.