Ağızda acılıq – həzm sistemi ilə bağlı bir çox xəstəliyə müşayiət edən, bəzən isə müəyyən qida növlərinin qəbulu və ya dərman istifadəsi ilə bağlı müstəqil şəkildə yaranan simptomdur. Bu səhifədə ağızda acılığın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Endoskopist Hepatoloq Qastroenteroloq Stomatoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Ağızda acılıq – həzm sistemi ilə bağlı bir çox xəstəliyə müşayiət edən, bəzən isə müəyyən qida növlərinin qəbulu və ya dərman istifadəsi ilə bağlı müstəqil şəkildə yaranan simptomdur. Bir dəfə baş verməsi narahatlığa səbəb olmamalıdır. Lakin simptom tez-tez təkrarlanırsa, uzun müddət davam edirsə və ya digər narahatedici əlamətlərlə müşayiət olunursa, mütəxəssis müayinəsi lazımdır.
Növləri
Bu simptomun bir neçə təsnifat variantı mövcuddur. Birincisi onu mənşəyinə görə qiymətləndirir.
- Fizioloji acılıq — normanın mümkün variantı sayılır. Qida qəbulundan (şam qozu, günəbaxan toxumu, yanmış yemək) sonra, yaşlı xəstələrdə, hamilə qadınlarda, siqaretçəkənlərdə, antibiotik müalicəsi kursu keçmiş insanlarda müşahidə olunur.
- Patoloji acılıq — xəstəliklərin simptomudur. Mədə-bağırsaq traktının istənilən şöbəsinin, o cümlədən ağız boşluğunun patologiyalarında rast gəlinir. Gingivit, stomatit və diş çürüyündə simptom yüngül olur və zəif hiss edilir, mədə, bağırsaq, hepato-biliar sistemin zədələnməsində isə daha güclü olur.
Ağızda acılıq yeməkdən sonra, səhərlər, həmçinin hər hansı bir səbəb olmadan da meydana çıxa bilər. Davametmə müddətinə görə patologiyanın üç forması ayırd edilir.
- Qısamüddətli — qəflətən yaranır və bir-iki dəqiqədən çox davam etmir.
- Uzunmüddətli — həzm pozğunluqlarının çoxuna ilkin və orta mərhələlərdə müşayiət edir, beş saata qədər davam edir.
- Çox uzunmüddətli — mədə-bağırsaq traktının ağır gedişli xəstəliklərinə xasdır, altı saatdan bir neçə həftəyə qədər müddətdə qeydə alınır.
Səbəbləri
Ağızda acı dadın tez-tez rast gəlinən səbəbləri aşağıdakılardır.
- Orqanizmdə acımtıl birləşmələrə parçalanan qidaların qəbulu. Bunlara qoz-fındıq, toxumlar, sarımsaq, soğan, qəhvə aiddir.
- Nikotindən həddindən artıq istifadə.
- Dərman vasitələrinin qəbulu: antibiotiklər, antidepresantlar, sakitləşdirici vasitələr, ağrıkəsicilər, arterial təzyiqi aşağı salan preparatlar, qlükokortikoidlər.
- Ağız boşluğunun xəstəlikləri: stomatit, gingivit, parodontit, farinqit, laringit, diş çürüyü.
- Qida borusunun xəstəlikləri: xora xəstəliyi, qida borusunun divertikulu (kisəciyi), ezofagit, daxili orqanların yerdəyişməsi ilə müşayiət olunan diafraqma yırtığı.
- Mədə xəstəlikləri: qastrit, xora xəstəliyi, mədə şirəsinin turşuluğunun artması, qastroezofageal reflüks xəstəliyi, pilorostenoz (mədə çıxacağının daralması), ürəkyanması.
- Öd kisəsinin xəstəlikləri: xolesistit, xolangit, öd daşı xəstəliyi, diskineziya, öd kisəsinin əyilməsi.
- Qaraciyər xəstəlikləri: hər hansı mənşəli hepatit, sirroz, steatoz (yağlı distrofiya), Uilson xəstəliyi.
- Bağırsaq xəstəlikləri: xora xəstəliyi, kolit, divertikulyoz, Kron xəstəliyi, qastroduodenit.
Diaqnostika
Ağızda acılığa səbəb ola bilən xəstəliklərin siyahısı genişdir və diqqətli diaqnostika tələb edir. Həkim müayinəyə şikayətlərin toplanması və anamnezdən başlayır, xüsusi baxış keçirir, qaraciyərin ölçüsünü qiymətləndirir və s. Sonra xəstəyə ümumi və biokimyəvi qan analizi verilir, mədə-bağırsaq traktının vəziyyəti xüsusi müayinə üsulları ilə yoxlanılır.
Endoskopik diaqnostika üsulları (FQDS, FKS, kapsul endoskopiyası) ilkin müayinənin qızıl standartı hesab olunur və qida borusu, mədə və bağırsaq xəstəliklərini istisna etmək üçün zəruridir. Həzm sisteminin daxili strukturlarına baxış zamanı həkim mikroskop altında öyrənmək üçün biopsiya (kiçik toxuma nümunəsi) da götürə, bəzi xüsusi testlər apara bilər.
Qaraciyər patologiyalarını ultrasəs müayinəsi və elastoqrafiya aşkar etməyə imkan verir – bu, orqanın ölçüsünü, formasını və toxuma quruluşunu vizuallaşdırmağa, müxtəlif xəstəliklərdə dəyişən sıxlığını qiymətləndirməyə imkan verən diaqnostika üsuludur.
Yalnız bütün məlumatların diqqətlə təhlilindən sonra həkim xəstədə ağızda acılığın nə üçün yarandığını və ondan necə qurtulmaq olduğunu deyə bilər.
Müalicə
Ağızda acılığın müalicəsi ilk növbədə onun yaranma səbəbi ilə müəyyən edilir. Həkim əsas patologiyanın dərman və ya cərrahi müalicəsini tövsiyə edə, yaxud pəhriz müalicəsinə müraciət etməyi məsləhət görə bilər. Pəhriz müalicəsi acılığın aradan qaldırılması üçün əsas köməkçi vasitələrdən biridir, mədə-bağırsaq traktına düşən yükü minimuma endirməyə və simptomların gücünü, tezliyini azaltmağa imkan verir.
Dərman müalicəsi antasid, antibakterial, antiülser vasitələrin, qastroprotektorların, proton nasosu inhibitorlarının və ya onların kombinasiyasının istifadəsini əhatə edə bilər. Cərrahi müalicə (öd kisəsinin çıxarılması, divertikulun kəsilib götürülməsi, bağırsağın zədələnmiş hissəsinin çıxarılması) hər zaman tələb olunmur. Onun zəruriliyi və məqsədəuyğunluğu hər bir halda fərdi qaydada müəyyən edilir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Ağızda acılığa əhəmiyyət verilməzsə, zaman keçdikcə onun səbəbi güclənir və özü ilə bir sıra əlavə simptomlar gətirir. Xəstələr yorğunluq, halsızlıq və ümumi vəziyyətin pisləşməsini, dildə ağ örtüyün və qarnın yuxarı hissəsində ağrılı hisslərin yaranmasını qeyd edirlər. Gəyirmə tezləşir, selikli qişalar və göz ağları saralır, saç tökülür. Mədə-bağırsaq traktı pozğunluğunun xarakterik əlamətləri — ishal, qəbizlik, qusma müşahidə olunur. Ağır ağırlaşmalara aiddir:
- Qaraciyər çatışmazlığı;
- Mədə xorasının deşilməsi;
- Mədə və ya bağırsaq qanaxması;
- Mexaniki sarılıq fonunda ciddi intoksikasiya;
- Sepsis;
- Peritonit;
- Qida borusunun daralması;
- Qida borusu xərçəngi.
Vaxtında tibbi yardım göstərilmədikdə bu vəziyyətlər ölümlə nəticələnə bilər. Qəflətən güclənən qarın ağrısı, qusmada qan, qara rəngli nəcis və ya şüurun itməsi kimi əlamətlər yarandıqda dərhal təcili yardım çağırılmalıdır.
Hansı həkimə müraciət etməli
İlk müraciətdə terapevtə və ya qastroenteroloqa getmək daha məqsədəuyğundur. Onlar ilkin baxış keçirəcək, anamnez toplayacaq, analiz nəticələri ilə tanış olacaq və ya onları özləri təyin edəcək. Müayinə zamanı dərin bilik tələb edən ciddi patologiya aşkar edilərsə, xəstə dar profilli mütəxəssisə – hepatoloqa, cərraha və s. – yönləndiriləcək.
Ağızda acılıqla bağlı aşağıdakı həkimlərə müraciət oluna bilər:
Yadda saxla!
Ağızda acı dad kifayət qədər ciddi xəstəliklərin ilk əlaməti ola bilər, buna görə onu ciddi qəbul etmək lazımdır. Bu simptomu aşkar etmisinizsə, müayinəni yubatmayın. Ağızda acılığın nədən yarana biləcəyi barədə düşünün. Öz rasionunuzu və qidalanma vərdişlərinizi diqqətlə təhlil edin, onları problemin yaranma vaxtı ilə müqayisə edin. Simptomun tez-tez təkrarlanması tibbi müayinə tələb edir. Xəstəliyin səbəbinin vaxtında aşkarlanması əksər hallarda onu müalicə etməyə imkan verir. Mütəxəssisə müraciəti gecikdirmək lazım deyil.
Suallar və cavablar
Acı daddan başqa, xəstələr tez-tez dad hissinin dəyişməsindən, ürəkbulanmadan, qusmadan, qarnın yuxarı hissəsində narahatlıq və ya ağrıdan, köpmə hissindən şikayət edirlər.
Qidadan asılı olmayaraq yaranan və 3-4 saat ərzində keçməyən, yaxud başqa simptomlarla müşayiət olunan acılıq tibb müəssisəsinə müraciət üçün əsas ola bilər.
Bəli, düzgün pəhriz onu doğuran xəstəliyi yüngülləşdirərək ağızdakı acılıq hissinin aradan qalxmasına kömək edir.
