Hepatoz — bu, iltihabi etiologiyaya malik olmayan qaraciyər hüceyrələrinin degenerativ zədələnməsidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qaraciyərin distrofiyası
Xəstəlik haqqında
Hepatoz — bu, iltihabi etiologiyaya malik olmayan qaraciyər hüceyrələrinin degenerativ zədələnməsidir.
Hepatoz müxtəlif etiopatogenetik amillərə malik ola bilər. Buna əsasən alkoqollu və qeyri-alkoqollu variantlar fərqləndirilir. Ayrı bir kateqoriya kimi hamilələrin xolestatik hepatozu ayrılmışdır. Hamilələrin xolestatik hepatozunun inkişafında aparıcı rol genetik defektlərə məxsusdur. Hamiləlik xəstəliyi aktivləşdirən provokasiyaedici amildir. Bu ağırlaşma hamiləliyin demək olar ki, istənilən dövründə yarana bilər, lakin daha çox üçüncü trimestrdə inkişaf edir.
Yağlı hepatoz (sinonimlər: qaraciyərin yağ distrofiyası, qaraciyər steatozu, qaraciyərin yağ xəstəliyi) — bu, qaraciyərin daxilində və ya qaraciyər hüceyrələrindən kənarda yağın həddindən artıq toplanması ilə xarakterizə olunan xroniki qaraciyər xəstəliyidir. Yağ hissəcikləri trigliseridlər, həmçinin aşağı və çox aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərin tərkibində olan xolesterinlə təmsil olunur. Bunlara piylənmə, dislipidemiyalar, şəkərli diabet, toksik dərman preparatlarının qəbulu, alkoqollu içkilərdən sui-istifadə və s. Aid ola bilər.
Hepatozun diaqnostikası laborator göstəricilər əsasında aparılır. Qanın biokimyəvi analizində adətən qaraciyər fermentlərinin və bilirubinin yüksəlmiş səviyyələri aşkar edilir. Diaqnostik axtarışda növbəti addım qaraciyərin morfologiyasının qiymətləndirilməsidir. Skrininq kimi ultrasəs müayinəsi aparılır.
Hepatoz konservativ müalicəyə tabedir, bu da dərmansız (həyat tərzinin modifikasiyası) və dərman tədbirlərindən ibarətdir.
Səbəbləri
Qastroenteroloq praktikində rast gəlinən hepatozun səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- Orqanizmdə yağ toxumasının həddindən artıq olması;
- İnsulinrezistentlik (toxumaların insulinə həssaslığının azalması) və 2-ci tip şəkərli diabet;
- Alkoqollu içkilərdən həddindən artıq istifadə;
- Fruktoza əsasında şəkər əvəzediciləri olan məhsulların istifadəsi;
- Müxtəlif dərəcədə ifadə olunan hormonal pozğunluqlar;
- Həzm pozğunluğu;
- Qaraciyəri zədələyə bilən preparatların uzunmüddətli qəbulu (estrogen tərkibli preparatlar, kortikosteroidlər, qeyri-steroidlər, sitostatiklər, antimikotiklər və digərləri).
Beləliklə, yağlı hepatoz ən çox metabolik sindromun nəticəsi olur və patogenetik olaraq insulinrezistentliklə bağlıdır. Metabolik sindromdan əziyyət çəkən pasiyentlərdə (orqanizmdə yağ toxumasının həddindən artıq olması, 2-ci tip şəkərli diabet və hiperlipidemiya) yağlı hepatozun inkişaf riski maksimaldır. Bu xəstəliklərin adekvat müalicəsi, eləcə də alkoqoldan imtina yağlı hepatozun geriyə inkişafına səbəb ola bilər. Bundan əlavə, qaraciyərin yağ transformasiyası həddindən artıq alkoqol istifadəsi və ya dərman preparatlarının sitotoksik təsiri ilə bağlı ola bilər.
Hamilə qadınlarda hepatozun əsasında hepatositlərin nəqliyyat sistemlərinin yetərsizliyi dayanır. Gestasiyanın gedişində hormonal yenidənqurma, genetik olaraq əvvəlcədən müəyyən olunmuş ferment çatışmazlığı fonunda, öd turşularının qaraciyər hüceyrələrindən öd axarlarına daşınmasının pozulmasına səbəb ola bilər. Nəticədə bu turşular toplanır və onlar böyük miqdarda qaraciyər hüceyrələrinin membranlarının lipidlərini həll etməyə qadir olduğundan hepatositin nekrozu və destruksiyası baş verir. Hamilələrdə hepatoz riski progestagenlərin, EKM üçün preparatların, polivitaminlərin, dəmir preparatlarının və s. Qəbulunun fonunda artır ki, bu da qaraciyərə metabolik yükü artırır.
Təsnifat
Etiologiyasına görə hepatozun aşağıdakı növləri fərqləndirilir:
- Gestasion — hamilələrdə inkişaf edir;
- Yağlı — hepatositlərin daxilində lipid hissəciklərinin çökməsi ilə əlaqədardır.
Bu zaman yağlı hepatoz bir neçə variant üzrə bölünür:
- Dərman mənşəli — dərman preparatlarının qaraciyərə toksik təsirinin nəticəsi;
- Alkoqollu — alkoqollu içkilərdən həddindən artıq istifadə ilə əlaqədardır;
- Metabolik — piylənmə, dislipidemiya və s.-nin nəticəsi.
Klinik mənzərə
Xəstəlik uzun müddət klinik təzahürlər olmadan keçir və USM və ya qanın biokimyəvi müayinəsi zamanı təsadüfən aşkar edilə bilər. Lakin kişilərdə və qadınlarda hepatozun mümkün simptomları bunlardır:
- Sağ qabırğaaltı nahiyədə ağrı və diskomfort;
- Vaxtaşırı ürəkbulanma;
- Ifadə olunmamış ümumi zəiflik.
Hamilələrdə xolestatik hepatoz dəri səpgisi olmadıqda güclü qaşınma və qaraciyərin funksional sınaqlarının patoloji analizləri ilə xarakterizə olunur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Xəstəlik qanın biokimyəvi müayinəsi nəticələrinə əsasən aşkar oluna bilər. Analizdə ALT və AST-nin, qamma-qlutamiltranspeptidazanın, eləcə də bilirubin səviyyəsinin normadan yüksək aktivliyi müəyyən edilir. Kompleks müayinəyə həmçinin aterogenlik indeksinin təyini ilə lipidogrammanın qiymətləndirilməsi, eləcə də qlükoza və qlikləşdirilmiş hemoqlobin səviyyəsinin qiymətləndirilməsi daxildir.
Qaraciyərin ilkin vizualizasiyası USM vasitəsilə aparılır. Bu metod diffuz və ocaqlı exostruktura dəyişikliklərini aşkar etməyə imkan verir. Çətin klinik hallarda kontrastlı kompüter tomoqrafiyasının aparılması göstəriş ola bilər.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, hepatozun müalicəsinin əsasını həyat tərzinin modifikasiyası ilə birlikdə medikamentoz terapiya təşkil edir.
Xroniki hepatozun müalicəsinin əsas prinsipləri aşağıdakılardır:
- Risk faktorlarına təsir – hepatotoksik preparatların ləğvi, arterial hipertenziyanın kompensasiyası, karbohidrat mübadiləsinin normallaşdırılması (pəhriz, biguanidlər), tətbiq olunan vasitələrin təhlükəsizliyi nəzərə alınmaqla lipid mübadiləsinin normallaşdırılması (pəhriz, statinlər), alkoqolun istisna edilməsi.
- Bədən çəkisinin korreksiyası. Bu məqsədə nail olmaq üçün həftədə ən azı 3 dəfə 40 – 60 dəqiqə fiziki aktivliklə birlikdə aşağı kalorili pəhriz tövsiyə olunur. Bədən çəkisi tədricən, həkim nəzarəti altında azaldılmalıdır, çünki çox sürətli arıqlama qaraciyərin vəziyyətini pisləşdirə bilər. Aşağı kalorili pəhriz kifayət qədər zülal tərkibli qidanın qəbulunu, asan mənimsənilən karbohidratların, yağlı və qızardılmış qidaların istisna edilməsini, ümumi sutkalıq kaloriliyin azaldılmasını nəzərdə tutur.
- İnsulinrezistentliyin korreksiyası (toxumaların insulinə həssaslığının bərpası). Bu məqsədlə insulin sensayzerlər (biguanidlər) tətbiq olunur.
- Hepatoprotektorların tətbiqi. Bu preparatlar qaraciyər hüceyrələrinin qoruyucu xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırmağa imkan verir.
Yağlı hepatozun cərrahi müalicəsi aparılmır.
Hamilələrin kəskin hepatozunun müalicəsi mama-ginekoloq və qastroenteroloq tərəfindən birgə aparılır. Ana naminə təcili keysəriyyə əməliyyatı göstərişdir.
Hamilələrdə xolestatik hepatoz dəri səpgisinin olmaması fonunda güclü qaşınma və qaraciyərin funksional sınaqlarının patoloji nəticələri ilə xarakterizə olunur.
Reabilitasiya
Əsas müalicə kursundan sonra sağlam həyat tərzi prinsiplərinə riayət etmək vacibdir (düzgün qidalanma, fiziki aktivlik, siqaretdən imtina, alkoqollu içkilərdə ölçülülük və s.).
Profilaktika
Hepatozun profilaktikası aşağıdakı prinsiplərə əsaslanır:
- Alkoqol mənşəli olduqda spirtli içkilərdən imtina etmək və ya hepatozun digər variantlarında onların icazə verilən hədlər daxilində qəbul edilməsi;
- Rasional və balanslaşdırılmış qidalanma;
- Kifayət qədər fiziki aktivlik rejimi (həftədə ən azı 150 dəqiqə);
- Yalnız həkimin təyin etdiyi dərman preparatlarını qəbul etmək;
- Karbohidrat pozğunluqlarının korreksiyası.
Yadda saxla!
Hamilələrin kəskin yağlı hepatozu HELLP-sindromundan ayrı vəziyyətdir, lakin onların klinik əlamətləri oxşar ola bilər və differensial diaqnostika tələb olunur. HELLP-sindromu L. Vaynşteynin triadası ilə xarakterizə olunur: 1. Qızdırma, dəri və selikli qişaların sarılığı və sidikdə qanla təzahür edən eritrositlərin damardaxili destruksiyası; 2. Qaraciyər parenximasının nekrozu hesabına qaraciyər fermentlərinin aktivləşməsi; 3. Trombositopeniya (trombositlərin səviyyəsinin azalması), qanaxmaya meyilliliklə təzahür edir. HELLP-sindromunun klinik təzahürləri şərti olaraq erkən və gec mərhələlərə bölünə bilər. Erkən mərhələlərdə qadınlar sağ qabırğaaltı nahiyədə çəkici ağrılardan, ürəkbulanma, qusma, ifadəli və sürətlə proqressivləşən ödemlərdən şikayət edirlər. Sağ qabırğaaltı nahiyənin palpasiya zamanı ağrılı olması qaraciyər kapsulunun gərilməsi hesabına yaranır. Bundan əlavə, əsəbilik, yüksək oyanıqlıq, miqren, artmış yorğunluq və zəiflik, əzələ və oynaq ağrıları müşahidə olunur. Bu mərhələ üçün sarılıq xarakterik deyil. Gec təzahürlərə sidikdə yüksək zülal səviyyələri, qaraciyər və suprahepatik sarılıq, trombozlarla birgə qansızmalar, qaraciyər çatışmazlığı, beyin ödemi, qıcolmalar və koma aiddir. HELLP-sindromunun müalicəsi təcili doğuşla nəticələnir. Yalnız gestasiya prosesinin başa çatdırılması patogenezi dayandırmağa imkan verir.
Suallar və cavablar
Diaqnozun verifikasiyasını və müalicə planının tərtibini qastroenteroloq həkim həyata keçirir.
Antenatal döldə ölüm (ADÖ), induksiya olunmuş vaxtından əvvəl doğuşların tezliyinin artması, yenidoğulmuşların distress sindromu, qeysəriyyə əməliyyatının (QE) və doğuşdan sonrakı qanaxmaların tezliyinin artması ağırlaşmalara aiddir.
Kişilər üçün bu, təmiz etil spirti hesabı ilə gündə 30 q-dır, qadınlar üçün isə 2 dəfə azdır.
Qastroenterologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
