Duodenit — bu, iltihabi reaksiyanın onikibarmaq bağırsağın selikli qişasında inkişaf etdiyi xəstəlikdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Onikibarmaq bağırsağın iltihabı
- duodenal selikli qişanın iltihabı
Xəstəlik haqqında
Xəstəlik birincili və ikincili (reaktiv) mənşəli ola bilər, həzm traktının yanaşı gedən xəstəliklərinə cavab olaraq inkişaf edir. Yetkinlərdə inkişaf edən kəskin duodenit çox vaxt kəskin bağırsaq infeksiyasının əlaməti olur. Xroniki proses çox vaxt Helicobacter pylori infeksiyası ilə assosiasiya olunur, tez-tez qastroduodenit şəklində təzahür edir.
Xəstəlik ağrılar və dispeptik pozğunluqlarla təzahür edir. Diaqnostika laborator və instrumental mərhələləri əhatə edir. Selikli qişanın əyani vizualizasiyası üçün endoskopik müayinə aparılır, bu isə biopsiya ilə tamamlana bilər.
Duodenitin müalicəsi konservativ üsullarla aparılır. Fəsadların inkişafı zamanı cərrahi müdaxilə göstərilir.
Səbəbləri
Kəskin duodenit nadir hallarda (5-6% hallarda) rast gəlinir, daha çox onikibarmaq bağırsağın xroniki iltihabı inkişaf edir.
Kəskin gedişli duodenitin əsas səbəbləri aşağıdakılar ola bilər:
- Qida toksikoinfeksiyaları;
- Toksinlərin təsiri;
- Kəskin qidanın qəbulu;
- Spirtli içkilərin həddindən artıq qəbulu;
- 12-barmaq bağırsağa yad cisimlərin daxil olması.
Xroniki duodenit aşağıdakı səbəb amillərin təsiri altında inkişaf edə bilər:
- Alimentar səhvlər – qıcıqlandırıcı xüsusiyyətə malik kəskin qidanın qəbulu, bu da turşuluğun artmasına gətirib çıxarır;
- Alkoqoldan sui-istifadə;
- Siqaretçəkmə – tütün tüstüsünün maddələri xlorid turşusunun sekresiyasını stimullaşdırır və 12-barmaq bağırsaqda qələvi birləşmələrin sintezini bloklayır;
- Həzm sisteminin yanaşı gedən xəstəlikləri, hansılar ki, qoruyucu və aqressiv amillər arasındakı tarazlığı pozur – xora patologiyası, qastrit, xolesistit, öd daşı xəstəliyi, pankreatit;
- Yapışqan xəstəliyi və bağırsağın keçən damarlar tərəfindən sıxılması nəticəsində qidanın 12-barmaq bağırsaqdan keçməsinin pozulması.
Təsnifat
Gediş xarakterinə görə duodenitin 2 əsas növü fərqləndirilir:
- Kəskin – selikli qişanın aktiv iltihabı ilə xarakterizə olunur, bu zaman patoloji prosesə tez-tez həzm traktının digər şöbələri də cəlb olunur;
- Xroniki – iltihabi proses dalğavari gedir, kəskinləşmə dövrləri remissiya dövrləri ilə əvəz olunur.
Öz növbəsində, kəskin prosesin 3 morfoloji forması ola bilər:
- Kataral – səthi iltihab;
- Eroziv-xoralı – epitel defektlərinin əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunan iltihab;
- Fleqmonoz – iltihab irinli formaya keçir, bu da orqanın divarlarını dağıdır.
Onikibarmaq bağırsağın xroniki iltihabı lokalizasiyaya görə aşağıdakı növlərə təsnif edilir:
- Diffuz proses – selikli qişa bütün boyu cəlb olunur;
- Proksimal iltihab – bağırsağın ampulyar hissəsini zədələyir (bu, xəstəliyin ən çox rast gəlinən formasıdır);
- Distal iltihab – bağırsaq ampulasından sonrakı sahələri zədələyir;
- Papillit – bağırsaq papillasının iltihabı.
Ayrı kateqoriya kimi, epitelin metaplaziyası ilə xarakterizə olunan xroniki duodenitlər fərqləndirilir, burada bağırsaq tipi mədə tipi ilə əvəz olunur:
- Peptik;
- Helicobacter pylori mənşəli;
- Xoralı zədələnmə.
Endoskopik əlamətlər əsasında xəstəliyin aşağıdakı tipləri fərqləndirilir:
- Eritematoz – selikli qişanın ifadəli qızarması ilə xarakterizə olunur;
- Hemorragik – selikli qişada qansızma sahələri əmələ gəlir;
- Atrofik – selikli qişanın nazilməsi, onun vasitəsilə submukoz qatın damarları görünür;
- Eroziv – 8 mm-dən böyük olmayan səthi epitel defektləri;
- Düyünlü – diametri 2-3 mm-ə qədər olan follikulların ocaqlı böyüməsi.
Klinik mənzərə
Duodenitin simptomları patoloji prosesin kəskinliyi ilə müəyyən olunur.
Kəskin iltihab aşağıdakı əlamətlərlə təzahür edir:
- Epiqastral nahiyədə ağrılar;
- Ürəkbulanma və qusma;
- Bədən temperaturunun yüksəlməsi;
- Palpasiya zamanı epiqastriumda ağrılar;
- Ümumi zəiflik.
Xroniki duodenit qastrit, mədə və onikibarmaq bağırsaq xorası, xolesistit, pankreatit, əsəb pozğunluğu kimi müxtəlif xəstəliklərin maskası altında gedə bilər. Bəzən xəstəliyin qarışıq və ya latent tipi müşahidə olunur.
Ən çox xoraabənzər gediş variantına rast gəlinir. Əsas simptomlar bunlardır:
- Epiqastriumda aclıq ağrıları;
- Qidan sonra ağrıların azalması;
- Ürək yanması;
- Turş gəyirmə;
- Qəbizlik şəklində nəcis pozğunluqları.
Qastritə bənzər variant qidanın qəbulundan qısa müddət sonra yaranan ağrılarla təzahür edir. Həmçinin ağırlıq hissi, ürəkbulanma və gəyirmə, qarında şişkinlik, xroniki ishal və çəki itkisi qeyd olunur.
Xolesistitə bənzər variantda ağrı sağ qabırğaaltı nahiyədə lokallaşır, pankreatitə bənzər variantda isə sol tərəfdə olur, bəzən iki tərəfli də ola bilər. Ağrı sindromunun güclənməsi yağlı və qızardılmış yeməklərin qəbulundan sonra müşahidə olunur. Ağızda acı dad hiss oluna bilər. Həmçinin ürəkbulanma da narahat edir, öd tərkibli qusma ola bilər.
Neyrovegetativ variant xüsusilə labil psixikaya malik qadınlarda tez-tez rast gəlinir. Klinik mənzərədə ümumi zəiflik, artmış tərləmə, ürəkdöyünmənin sürətlənməsi, təngnəfəslik, əllərin barmaqlarının titrəməsi və maye nəcis barədə şikayətlər üstünlük təşkil edir. Bu əlamətlər qida qəbulu ilə əlaqəlidir və yeməkdən 2-3 saat sonra meydana çıxır.
Latent variant adətən 60 yaşdan yuxarı insanlarda müşahidə olunur və endoskopik müayinədə aşkar edilən selikli qişanın atrofiyası ilə əlaqədardır. Klinik simptomatika minimaldır və qeyri-spesifik xarakter daşıyır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlkin diaqnoz ağrı və dispeptik sindromun əlamətlərini birləşdirən klinik mənzərə əsasında qoyulur. Simptomatika xora patologiyasının təzahürlərinə bənzəyir, lakin vizualizasiyaedici diaqnostika aparıldıqda epitel qatının ifadəli defekti aşkar olunmur.
Diaqnostika proqramına laborator və instrumental müayinələr daxildir:
- Qan, sidik və nəcisin ümumi klinik müayinəsi;
- Qanın biokimyəvi müayinəsi;
- Onikibarmaq bağırsağın zondlanması;
- Fibroqastroduodenoskopiya (göstərişlər olduqda biopsiya icra edilir);
- Helicobacter pylori-yə qarşı diaqnostika;
- Rentgenoloji müayinə;
- Qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi.
Müalicə
Duodenitin müalicəsi əsasən konservativ üsullarla aparılır. Cərrahi müdaxilə ağırlaşmalar inkişaf etdikdə göstərişdir.
Konservativ terapiyanın əsas istiqamətləri bunlardır:
- Bağırsağın pozulmuş motilitesinin korreksiyası;
- Mədə möhtəviyyatının turşuluq səviyyəsinin azaldılması;
- Ferment çatışmazlığının korreksiyası;
- Ikincili olaraq onikibarmaq bağırsağın selikli qişasının iltihabına səbəb olmuş həzm traktının ilkin patologiyasının müalicəsi;
- Bu patogen aşkar edildikdə Helicobacter pylori-nin eradikasiyası.
İltihabın qeyri-aktiv dövründə pəhrizə riayət edilməsi tövsiyə olunur.
Klinik tövsiyələrə əsasən, cərrahi müdaxilə aşağıdakı hallarda göstəriş ola bilər:
- Həzm pozğunluğunun ifadəli pozulması və bununla əlaqədar çəkidə azalma ilə müşayiət olunan onikibarmaq bağırsağın xroniki keçməzliyi;
- Onikibarmaq bağırsaq möhtəviyyatının mədəyə geri axını ilə ifadəli reflyuks;
- Mədəaltı vəzinin və digər əlaqəli orqanların ikincili iltihabının inkişafı.
Reabilitasiya
İltihabi prosesin kəskinləşməsi dövründə isidici təsir göstərən və mikrotsirkulyasiyanı yaxşılaşdıran fizioterapevtik prosedurlar tətbiq oluna bilər. Onlar iltihabın orta dərəcəli olduğu hallarda effektivdir.
Profilaktika
Duodenitin profilaktikası aşağıdakı tədbirlərdən ibarətdir:
- Pəhrizə riayət edilməsi;
- Spirtli içkilərin həddindən artıq qəbulundan imtina;
- Siqaret çəkmədən imtina;
- Digər xəstəliklərin qeyri-steroid və steroid preparatları ilə müalicə kursu zamanı selikli qişanı qoruyan dərmanların qəbulu;
- Həzm traktının yanaşı gedən xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi, hansılar ki, onikibarmaq bağırsağın prosesə ikincili cəlb olunmasına səbəb ola bilər.
Yadda saxla!
Onikibarmaq bağırsağın selikli qişasının xroniki iltihabı çox vaxt Helicobacter pylori ilə əlaqəli olur. Adətən infeksiyadan əvvəl bağırsaq epitel hüceyrələrinin mədə epitel hüceyrələrinə transformasiyası baş verir. Bu sahələr mədədən gələn turş tərkib tərəfindən asanlıqla zədələnir. Metaplaziya sahələrində zamanla eroziya qüsurları yaranır, bunlar sonradan xora əmələ gəlməsi ilə ağırlaşa bilər. Helicobacter pylori ilə assosiasiyalı duodenit adətən onikibarmaq bağırsağın soğanağını zədələyir.
Suallar və cavablar
Diaqnozun verifikasiyasını və müalicə planının müəyyən edilməsini qastroenteroloq həyata keçirir.
Kəskin proses, flegmonoz forma istisna olmaqla, bir neçə sutka ərzində sağalma ilə nəticələnir. Müalicənin gecikdirilməsi zamanı xroniki formaya transformasiya baş verə bilər. Bəzən ağırlaşmalar inkişaf edə bilər – bağırsaq divarından qanaxma, onun bütövlüyünün pozulması, mədəaltı vəzinin kəskin iltihabı.
Əksər hallarda proqnoz əlverişlidir. Lakin Helicobacter pylori olduqda xora patologiyası və bədxassəli şişlərin inkişafı riskləri arta bilər. Buna görə eradikasion müalicənin vaxtında aparılması tələb olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
