Anizokoriya sağ və sol göz bəbəyinin diametrinin fərqli olduğu vəziyyətdir. Bu səhifədə anizokoriyanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər və hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: İnfeksionist Nevroloq Neyrocərrah Oftalmoloq Onkoloq Pulmonoloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Anizokoriya sağ və sol göz bəbəyinin diametrinin fərqli olduğu vəziyyətdir. Sağ və sol göz bəbəyinin diametri arasındakı fərq 1 mm-dən çox olduqda anizokoriyadan danışılır. Bu sindromun əsasında göz bəbəyini daraldıb-genişləndirən kirpik əzələsinin disfunksiyası dayanır. Müxtəlif ölçülü göz bəbəkləri oftalmoloji, nevroloji və ya somatik xəstəliklərin təzahürü ola bilər. Diaqnostika mərhələsində həkim üçün anizokoriyanın yaranmasına səbəb olan fon patologiyasını müəyyən etmək vacibdir. Son diaqnoza uyğun olaraq müalicə təyin olunur. Göz bəbəklərinin diametrinin qeyri-sinxron dəyişməsi adətən birtərəfli prosesi göstərir. Bununla yanaşı, bəzi hallarda kirpik əzələsinin innervasiyasına cavabdeh strukturların ikitərəfli zədələnməsi zamanı da müşahidə olunur. Sağlam insanların təxminən 20%-ində göz bəbəkləri fərqli ölçüdə ola bilər. Normal və qeyri-normal anizokoriyanı fərqləndirməyə imkan verən ölçü 1 mm hesab olunur. Bu həddin aşılması diametr fərqinin patoloji xarakterini göstərir. Digər parametr isə göz bəbəyinin işığa reaksiyasının qiymətləndirilməsidir. Əgər bu reaksiya saxlanılıbsa, anizokoriya insanın fərdi xüsusiyyətlərini əks etdirən normal vəziyyətdir.
Növləri
Anizokoriyanın aşağıdakı növləri ayırd edilir:
- Fizioloji — bəbəklərin diametri arasındakı fərq 1 mm-ə qədər olduqda;
- Patoloji — bəbək fərqi 1 mm-dən çox olduqda.
Fizioloji anizokoriya çox vaxt anadangəlmə xarakter daşıyır və irsi yolla ötürülür. Patoloji anizokoriya isə aşağıdakı yarımnövlərə bölünür:
- Gözdaxili strukturların zədələnməsi ilə bağlı olan;
- Baş beynin ocaqlı zədələnməsi ilə bağlı olan;
- Somatik xəstəliklərlə şərtlənən — böyrək, qaraciyər, tənəffüs sistemi xəstəliklərində rast gəlinir (bu patologiyalar fonunda vegetativ innervasiya zərər çəkə bilər ki, bu da kirpik əzələsinin funksional vəziyyətinə təsir edir).
Simptomun saxlanma müddətindən asılı olaraq anizokoriyanın aşağıdakı formaları ayırd edilir:
- Keçici (müvəqqəti, dövri, aralıqlı);
- Alternləşən — növbə ilə ya sol, ya da sağ bəbək genişlənir/daralır;
- Daimi.
İfadə dərəcəsinə görə yüngül və ağır anizokoriya fərqləndirilir, ağır formada bəbəklərin diametrindəki fərq xüsusilə böyük olur.
Səbəbləri
İnsanda müxtəlif ölçülü bəbəklərin aşkarlanmasının səbəbləri aşağıdakı amillərlə bağlı ola bilər:
- Göz almasının sağ və ya sol tərəfli xəstəlikləri (irit, siklit, görmə sinirinin zədələnməsi və s.);
- Baş beyin toxumasının və ya qişalarının iltihabi zədələnməsi;
- Baş beyin şişi;
- Kəllə-beyin travması (beyin sarsıntısı və travmatik zədələnmənin digər dərəcələrində anizokoriya);
- Baş beyin qan dövranının pozulması (insult zamanı anizokoriya);
- Baş ağrısının bəzi növləri (məsələn, miqren zamanı anizokoriya);
- Baş beynə qansızma (hematoma zamanı anizokoriya);
- Onurğa beyninin boyun struktürlərinin zədələnməsi;
- Sinir sisteminin sifilitik zədələnməsi;
- Ağciyər zirvəsinin şiş zədələnməsi;
- Böyrək çatışmazlığı;
- Sinir toxumasına toksik təsir göstərən həzm sistemi xəstəlikləri.
Diaqnostika
Diaqnoz qoymaq üçün mütəxəssis ilk növbədə hansı bəbəyin işıqlanmanın dəyişməsinə cavab vermədiyini — yəni genişlənmədiyini və ya daralmadığını müəyyən edir. Pupillometrik müayinə xüsusi elektron-optik cihazla aparılır. Prosedur bir neçə mərhələdən ibarətdir:
- gözlərə işıq çaxnaşması ilə təsir;
- hər göz üçün ayrıca iki rəqəmsal təsvirin qeydə alınması;
- onların kompüterə ötürülməsi;
- hər kadrda bəbəyin ayrılması;
- onun sahəsinin qiymətləndirilməsi.
Qaranlıqda anizokoriya güclənirsə (qaranlıq otaqda işıq çaxnaşması), bəbəyi genişləndirən əzələnin patologiyasından danışılır. İşıqlı otaqda çaxnaşmaya reaksiya yaranmırsa, söhbət daralmış bəbəyi genişləndirən əzələ liflərinin prosesə cəlb olunmasından gedə bilər.
Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün oftalmoloji diaqnostikada məcburi sayılan bir sıra prosedur təyin edilir:
- Yarıqlı lampa ilə baxış. Həkim gözün toxumalarını böyüdülmüş şəkildə ətraflı öyrənir.
- Kompüter tomoqrafiyası. Görmə sinirlərinin müayinəsi və görmə orqanının strukturlarının daha detallı öyrənilməsi üçün.
- Göz almasının biomikroskopiyası. Üzvi zədələnmələri, qüzehli qişanın və bəbəyin digər strukturlarının travmalarını aşkarlayır.
- Kəllənin və onurğanın boyun şöbəsinin rentgenoqrafiyası.
- Arterial təzyiqin sutkalıq monitorinqi.
- Onurğa beyni mayesinin tədqiqi.
- Brakiosefal damarların USM-i — damar patologiyasına şübhə olduqda.
- Göz dibinin biomikroskopiyası və gözün USM-i.
Müalicə
Anizokoriyanın müalicəsi bu vəziyyətin yaranmasına səbəb olan patoloji prosesin xarakterindən asılıdır.
Neyroinfeksiyalarda güclü antibakterial və iltihab əleyhinə terapiya təyin olunur, bəzən onurğa beyni maddəsi sahəsinin müalicəvi punksiyası göstəriş ola bilər. Baş beyin qan dövranının pozulmasında sinir toxumasının qorunmasına, neyronların metabolizminin yaxşılaşdırılmasına və qan axınının optimallaşdırılmasına yönəlmiş müalicə aparılır. Daxili orqan xəstəliklərində də müvafiq terapiya aparılır. Cərrahi müdaxilə adətən həcmli proseslər olduqda göstəriş sayılır:
- Baş beyin şişi;
- Qansızma ocağı;
- Serebral absses (məhdud irinli boşluq);
- Ağciyər zirvəsindəki şişin çıxarılması və s.
Anizokoriyada əməliyyat bəbəklərin diametrini bərabərləşdirmək üçün deyil, əsas patoloji prosesə qarşı mübarizə üçün aparılır. Səbəb olan xəstəlik həmçinin aparılan cərrahi müdaxilənin həcmini müəyyən edir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Müalicə olunmadıqda anizokoriya bir sıra xoşagəlməz, bəzi hallarda isə təhlükəli nəticələrə səbəb ola bilər:
- Çəpgözlük;
- Ikincili uveit;
- Görmə kəskinliyinin azalması;
- Çəpgöz skotoma — görmə sahəsinin müəyyən sahələrində kor sahələrin yaranması;
- Nevroloji pozğunluqların inkişafı;
- Miopiya əlamətlərini təqlid edən akkomodasiya spazmları.
Xəstələr zədələnmiş gözün görmə aktında iştirakını məhdudlaşdırmağa çalışırlar, buna görə zamanla onlarda yuxarı göz qapağının yalançı ptozu əlamətləri proqressivləşməyə başlayır. Anizokoriya baş beynin zədələnməsi ilə bağlıdırsa, ağırlaşma riski daha yüksəkdir. Tədbir görülməzsə, xəstə əlil qala və ya ölə bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Anizokoriya ilk dəfə yarandıqda oftalmoloqun məsləhəti zəruridir. O, şikayətləri və anamnezi toplayır, ixtisaslaşdırılmış müayinə aparır. Zərurət olduqda xəstə sonra əlaqəli profilin mütəxəssislərinə yönləndirilir.
Anizokoriya qəflətən yaranıb üzdə asimmetriya, nitqin pozulması, qol-qıçda zəiflik, şiddətli baş ağrısı və ya huşun itməsi ilə müşayiət olunarsa, bu, insult və ya digər həyat üçün təhlükəli vəziyyətin əlaməti ola bilər və dərhal təcili yardım çağırılmalıdır.
Yadda saxla!
Anizokoriya həyəcanlandırıcı əlamətdir. Bəbəklər müxtəlif ölçü alıbsa, mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır — bu simptom ciddi patologiyanın inkişafından xəbər verə bilər. Ən böyük təhlükəni baş beyində və ya onun qişalarında ocaqlı və iltihabi proseslər, həmçinin gözün ağır zədələnməsi yaradır.
Baş travması fonunda yaranan anizokoriya pasiyentin dərhal hospitalizasiyasını tələb edir. Belə vəziyyətdə o, çox güman ki, beyin toxumasındakı hematoma ilə bağlıdır. Bu, ölümcül təhlükəli vəziyyətdir və yalnız təxirəsalınmaz əməliyyat patoloji ocağı aradan qaldırıb fatal nəticələrin qarşısını ala bilər. Belə hallarda qəbula yazılmaq deyil, təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Suallar və cavablar
Bəbək dəliyinin fərqli diametri aşkar edildikdə ilk mərhələdə oftalmoloqla məsləhətləşmək lazımdır, çünki mütləq göz dibinin qiymətləndirilməsi tələb olunur. Sonrakı müalicəni səbəb olan patologiyanın aid olduğu ixtisas həkimi aparır. Belə ki, əgər bu göz almasının xəstəliyidirsə — oftalmoloq, sinir sisteminin xəstəliyidirsə — nevroloq, qaraciyər patologiyasıdırsa — qastroenteroloq və s.
Anizokoriyanın insan orqanizmi üçün nəticələri birbaşa səbəb amilindən asılıdır. Belə ki, söhbət anadangəlmə fizioloji vəziyyətdən gedirsə, tibbi risklər yoxdur. Neyroinfeksiya, baş beyin şişi və s. hallarda proqnoz əsas patoloji prosesə görə müəyyən edilir.
Bu vəziyyətin kosmetik korreksiyası üçün rəngli linzalardan istifadə etmək olar. Ən uyğun variantı rəng uyğunluğunu nəzərə alaraq oftalmoloq seçməyə kömək edəcək.
Praktikada yuxarı tənəffüs yollarının kəskin virus infeksiyasından sonra anizokoriyanın inkişaf etdiyi nadir hallar rast gəlinir. Bu zaman baş beynin üzvi patologiyası, bir qayda olaraq, olmur, simptomun yaranması isə adətən göz hərəkəti sinirinin qidalanmasının pozulması ilə bağlıdır. Vaxtında təyin olunan metabolik terapiya kursu problemi həll etməyə və sağ və sol bəbəklərin diametrini bərabərləşdirməyə imkan verir.
Fizioloji anizokoriya insan üçün heç bir təhlükə yaratmır. Onun proqnozu əlverişlidir. Ancaq fərqli bəbəklər somatik xəstəliklər və ya travmalar fonunda yaranıbsa, bu çox təhlükəli ola bilər, buna görə belə anomaliyası olan insana peşəkar müalicə tələb olunur. Proqnoz patologiyanın növündən və ağırlığından asılıdır.
