Başa zərbə yüngül əzilmədən beyin silkələnməsinə və kəllədaxili qanaxmaya qədər müxtəlif zədələrə səbəb ola bilər. Təhlükəli əlamətlər bəzən zədədən bir neçə saat sonra üzə çıxır, ona görə zərərçəkəni ən azı ilk sutka ərzində müşahidə etmək vacibdir.
Əlamətlər
- Qısa müddətli və ya uzun huşsuzluq
- Baş ağrısı, başgicəllənmə, ürəkbulanma, qusma
- Zədə anını və ondan əvvəlki hadisələri xatırlamamaq
- Çaşqınlıq, yuxululuq, qeyri-adi davranış
- Göz bəbəklərinin müxtəlif ölçüdə olması, görmənin pozulması
- Burun və ya qulaqdan qan və ya şəffaf maye axması, göz ətrafında göyərmə
- Qol və ya ayaqda zəiflik, nitqin pozulması, qıcolmalar
Nə etməli
-
Huşu və nəfəsi yoxlayın
Zərərçəkənlə danışın, cavab verib-vermədiyinə baxın. Huşsuzdursa və normal nəfəs almırsa — 103-ə zəng edin və reanimasiyaya başlayın.
-
Boyun zədəsini nəzərə alın
Yüksəklikdən yıxılma, yol qəzası və ya güclü zərbə olubsa, boyun zədəsi ola bilər: zərərçəkəni lazımsız yerə tərpətməyin, başını gövdə ilə bir xətdə saxlayın.
-
Qanaxmanı dayandırın
Baş dərisindən qanaxma güclü olur. Yaraya təmiz parça qoyub sıxın. Kəllə sümüyünün sınığı şübhəsində — çökmə, sümük qırıqları görünürsə — güclü basmayın, yaranın kənarlarından sıxın.
-
Soyuq qoyun
Şişkinlik varsa, parçaya bükülmüş soyuq kompres qoyun.
-
Müşahidə edin
Zərərçəkəni ilk sutka tək qoymayın. Yuxuya getməsinə icazə vermək olar, amma vəziyyətini dövri yoxlayın: oyanır, sizi tanıyır, adekvat cavab verirmi.
-
Həkimə müraciət edin
Huşun itməsi, qusma, güclü baş ağrısı olubsa, zərərçəkən qanı duruldan dərmanlar qəbul edirsə və ya yaşlıdırsa, həkim müayinəsi mütləqdir — kompüter tomoqrafiyası lazım ola bilər.
Nə etmək olmaz
- Zərərçəkəni tək qoymayın
- Qulaq və ya burundan axan mayeni tamponla dayandırmağa çalışmayın — təmiz salfetlə örtün
- Yüngül travmadan sonra da ilk sutka alkoqol və yuxu dərmanları qəbul etməyin
- Zərərçəkən özünə gəldikdən sonra dərhal idmana və ya maşın sürməyə qayıtmasın
- Kəllədə çökmə olan yerə basmayın
Nə vaxt 103-ə zəng etməli
Dərhal 103-ə zəng edin, əgər:
- zərərçəkən huşunu itirib — hətta qısa müddətə;
- təkrarlanan qusma, güclənən baş ağrısı, getdikcə artan yuxululuq və ya çaşqınlıq var;
- göz bəbəkləri müxtəlif ölçüdədir, görmə pozulub;
- qol və ya ayaqda zəiflik, nitq pozulması, qıcolma var;
- burun və ya qulaqdan qan və ya şəffaf maye axır;
- zədə yüksəklikdən yıxılma, yol qəzası nəticəsində baş verib;
- zərərçəkən qanı duruldan dərmanlar qəbul edir.
Uşaqlarda
Uşaqlar başlarını tez-tez vururlar və əksər hallarda zərbə zərərsiz keçir. Amma aşağıdakı hallarda uşağı təcili həkimə göstərin və ya 103-ə zəng edin:
- huşunu itirib, bir dəfədən çox qusub;
- qeyri-adi dərəcədə yuxuludur, oyatmaq çətindir, səbəbsiz ağlayır və ya əksinə — çox ləngdir;
- bir yaşa qədər körpədir və ya hündür yerdən (dəyişdirmə masası, çarpayı, pəncərə) yıxılıb;
- körpədə əmgək qabarıb;
- yerimə, nitq, tarazlıq pozulub.
Yüngül zərbədən sonra da uşağı ilk sutka diqqətlə izləyin.
Beyin silkələnməsindən sonra ilk günlər
- Fiziki və zehni yükü azaldın, ekran qarşısında vaxtı məhdudlaşdırın.
- Alkoqoldan imtina edin.
- Maşın sürməyə və idmana yalnız simptomlar keçdikdən və həkimin icazəsindən sonra qayıdın.
- Baş ağrısı, yuxululuq, qusma güclənərsə — dərhal həkimə müraciət edin.
Tez-tez verilən suallar
Zərərçəkən huşundadırsa və vəziyyəti normaldırsa, yatmasına icazə vermək olar. Amma ilk sutka ərzində onu vaxtaşırı oyadıb vəziyyətini yoxlamaq lazımdır. Oyatmaq çətindirsə və ya çaşqındırsa — 103-ə zəng edin.
Baş ağrısı, ürəkbulanma, başgicəllənmə varsa, zərərçəkən yaşlıdır və ya qanı duruldan dərman qəbul edirsə — bəli. Qərarı həkim verir, bəzən müşahidə və ya kompüter tomoqrafiyası lazım olur.
