Qırtlağın şişməsi tənəffüs borusunun selikli qişasının həcminin artmasıdır, bu zaman havanın keçməsi çətinləşir. Bu səhifədə qırtlağın şişməsinin növləri, diaqnostikası və müalicəsi, əlaqəli xəstəliklər və hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Allerqoloq İnfeksionist Otolarinqoloq Pulmonoloq Təcili yardım həkimi Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Qırtlağın şişməsi tənəffüs borusunun selikli qişasının həcminin artmasıdır, bu zaman havanın keçməsi çətinləşir. Vəziyyət müxtəlif ifadəlilik dərəcəsinə malik ola bilər: yüngül diskomfortdan tutmuş həyat üçün təhlükəli vəziyyətə qədər, lakin hər zaman həkimə müraciət tələb edir. Əgər nəfəs almaq getdikcə çətinləşirsə, səs dəyişirsə və ya boğulma hissi yaranırsa, bu təcili yardım çağırmaq üçün əsasdır. Yalnız mütəxəssis tənəffüsü tez bir zamanda normallaşdıra, ödemə səbəb olan amilləri aradan qaldıra və tutmanın təkrar inkişafının qarşısını ala bilər.
Növləri
İfadə dərəcəsinə görə boğaz selikli qişasının ödemi belə olur:
- Məhdud;
- Diffuz.
Əlamətlərin başlanğıcından nəfəs almanın ciddi pozulmasına qədər insan 3 mərhələdən keçir:
- Kompensasiya – nəfəs alma çətinləşmədən;
- Subkompensasiya – təngnəfəslik və nəfəs alarkən narahatlıq ilə;
- Dekompensasiya – asfiksiya (boğulma) ilə.
Klinik mənzərə həmişə tam formalaşmır. Səbəbindən asılı olaraq boğaz ödemi belə olur:
- Iltihabi;
- Qeyri-iltihabi (allergik və ya mayenin toplanması ilə əlaqəli);
- Idiopatik (səbəbi müəyyən edilməyən).
Gedişinin xarakterinə görə ödem sürətli, kəskin və ya xroniki ola bilər.
Əgər nəfəs almaq getdikcə çətinləşir, səs batır və ya boğulma hissi yaranırsa (subkompensasiya və ya dekompensasiya mərhələsinin əlaməti), gözləməyin — dərhal təcili yardım çağırın.
Səbəbləri
Ödem hüceyrəarası məkanda artıq mayenin olması və toxumaların şişməsidir. Qırtlaqda o, aşağıdakı fonlarda inkişaf edir:
- infeksion iltihab;
- allergik reaksiya;
- travma və cərrahi müdaxilə;
- yad cisimlərin düşməsi;
- kimyəvi və ya termik yanıqlar;
- yenitörəmələr.
Bəzən boğazın şişməsinin səbəbi digər orqanlarla bağlı olur: qalxanabənzər vəzi, ağciyərlər, limfa düyünləri.
Vacibdir: allergik mənşəli qırtlaq ödemi dəqiqələr ərzində inkişaf edə bilər. Səpgi, üzün və dilin şişməsi, səsin batması və tənəffüsün çətinləşməsi ilə birləşdikdə bu, anafilaksiyadır — dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Diaqnostika
İlk konsultasiyada həkim boğazın niyə şişdiyinin ən ehtimal olunan səbəblərini müayinədən, anamnez toplamaqdan və əlamətin ilk dəfə hansı şəraitdə yarandığını dəqiqləşdirməkdən sonra müəyyən edə bilər.
- Analizlər
- Bronxoskopiya (FBS)
- Döş qəfəsinin rentgeni
- Larinqoskopiya
- Pulsoksimetriya
- Döş qəfəsinin KT-si
- Allergik sınaqlar
Patologiyanı differensiasiya etmək üçün müayinə göstərişdir.
- Analizlər. Zərurət olduqda infeksiyalara yaxma götürülür.
- Larinqoskopiya. Endoskopik avadanlıqla qırtlağın müayinəsi iltihab prosesinin ağırlığını qiymətləndirməyə, habelə poliplər, şişlər, atrofiya aşkar etməyə imkan verir.
- Rentgen, ağciyərlərin KT-si. Tənəffüs sisteminin orqanlarının iltihabı, vərəm, plevranın zədələnməsi şübhəsində rentgenoqrafiya və ya KT göstərişdir.
- Bronxoskopiya. Traxeya və bronxların öyrənilməsi burundan daxil edilən xüsusi cihazla aparılır, o, monitorda selikli qişanın vəziyyətini vizuallaşdırır, iltihabları, irinləmə ocaqlarını və digər struktur dəyişiklikləri aşkar etməyə imkan verir.
Müalicə
Boğaz ödeminə və ona bağlı əlamətlərə ilk yardım göstərilərkən adətən antihistamin vasitələr və kortikosteroidlər tətbiq edilir, sonra xəstəyə kurs şəklində iltihabəleyhinə, antibakterial və sidikqovucu preparatlar təyin olunur.
Dərman müalicəsinin təsiri az olduqda cərrahi müdaxilə göstərişdir – traxeostoma yaratmaq üçün traxeyanın ön divarının kəsilməsi. Boğaz ödeminin görünüşündən və yaranma səbəbindən asılı olaraq başqa cərrahi üsullar da tətbiq oluna bilər, məsələn, nəfəs yollarının keçiriciliyini bərpa etmək üçün konikotomiya.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Qırtlaq ödemi tənəffüs yollarının keçiriciliyini poza bilər və həyat üçün təhlükəli vəziyyətdir.
Tənəffüs çətinləşirsə, nəfəsalma zamanı fıştıqlı səs eşidilirsə, səs batırsa, dodaqlar və ya dırnaqlar göyərirsə, insan narahatlıq keçirir və oturmuş vəziyyətdə nəfəs almağa çalışırsa — dərhal təcili yardım çağırın. Səhəri gözləmək və ya qəbula yazılmaq olmaz; belə vəziyyətdə hesab dəqiqələrlə gedir.
Təcili yardımı gözləyərkən insanı sakitləşdirin, oturmuş vəziyyətdə saxlayın, otağa təmiz hava girişini təmin edin, dar geyimi boşaldın. Yemək və içmək verməyin. Allergik reaksiyaya şübhə varsa və insanda həkimin əvvəllər təyin etdiyi adrenalin avtoinyektoru varsa, ondan təlimata uyğun istifadə edin.
Digər nəticələr səsin və nitqin dəyişməsi, udmanın çətinləşməsidir. İltihabi proseslər və allergik reaksiyalar immun sisteminə yükü artırır, müalicənin olmaması isə ödemi doğuran xəstəliyin irəliləməsinə gətirib çıxarır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Kəskin ödem zamanı tənəffüsü tez bərpa edəcək təcili yardımı dərhal çağırmaq lazımdır. Boğaz şişdikdə nə etmək lazım olduğunu anlamağa imkan verəcək sonrakı müayinə çərçivəsində terapevtə yazılmaq lazımdır, o, zərurət olduqda dar profilli mütəxəssislərin məsləhətinə göndəriş verəcək.
Yadda saxla!
Qırtlaq ödemi inkişaf etdikdə səbəbi nəzərə almaqla müalicə üçün dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır.
Mütəxəssis gələnədək və ya pasiyent klinikaya çatanadək mayenin miqdarını məhdudlaşdırmaq, dar geyimi çıxarmaq, təmiz hava girişini təmin etmək vacibdir.
Vəziyyəti çox vaxt panika ağırlaşdırır — boğulma qorxusuna psixikanın təbii reaksiyası. Stress zamanı orqanizmin oksigenə tələbatı artır, bu isə boğazda ödem olmadan belə tənəffüsü çətinləşdirə bilər. Buna görə sakitləşmək və yardımı gözləmək lazımdır.
Lakin sakitlik gözləmə demək deyil: tənəffüs çətinləşirsə, nəfəsalma zamanı fıştıqlı səs eşidilirsə və ya dodaqlar göyərirsə, dərhal təcili yardım çağırın.
Suallar və cavablar
Vəziyyətin pisləşməsinin səbəbini müstəqil müəyyən etmək mümkün deyil. Nəzarətsiz qorxu tutmaları müntəzəm baş verirsə, xəstə hava çatışmazlığı hissinə müşayiət edən xarakterik əlamətləri tanıyır. Amma vəziyyət bir neçə dəqiqə ərzində keçmirsə, xəstədə burun-dodaq üçbucağının göyərməsi və ya huşunu itirmə yaranırsa, təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Əlamət dekompensasiya mərhələsindədirsə, xəstəyə vəziyyəti saxlamaq və təkrar tutma zamanı tez yardım göstərmək üçün stasionarda gecə-gündüz müşahidə lazımdır. Ağırlaşmamış anamnez və nəfəs almanın keyfiyyətinə təsir etməyən kompensasiya olunmuş ödem zamanı evdə müalicə mümkündür, lakin vəziyyət pisləşərsə dərhal həkimə müraciət etmək lazımdır.
Vəziyyəti yüngülləşdirmək üçün geyimin yaxasını açmaq, təmiz hava axını təmin etmək lazımdır. Antihistamin vasitə qəbul etməyə icazə verilir. Bu tədbirlərin nəticəsindən asılı olmayaraq təcili yardım çağırmaq lazımdır.
