Qırtlağın xoşxassəli şişləri toxumaların invaziyasına və hüceyrələrin ilkin ocaq hüdudlarından kənara yayılmasına meyilli olmayan yeni törəmələrdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Larenksin xoşxassəli şişləri
Xəstəlik haqqında
Qırtlağın xoşxassəli törəmələrinə epitelial, birləşdirici toxuma, nevrogen və miogen şişlər aiddir.
Simptomatika şişin qırtlağın bu və ya digər hissəsində yerləşməsi, həmçinin onun ölçüsü və histoloji variantı ilə şərtlənir. Qeyd etmək lazımdır ki, «xoşxassəli yeni törəmələr» termini olduqca şərtidir, çünki həqiqi proliferativ şişlər istənilən anda bədxassəlilik əlamətləri qazana bilər (yaxın yerləşən toxumalara invaziya edə, şiş hüceyrələrini qan və ya limfa axını ilə orqanizm üzrə yaya və s.).
Xəstəliyin diaqnostikasında əsas rolu endoskopiya və kompüter tomoqrafiyası oynayır, bunlar əməliyyatın planlaşdırılması üçün də vacibdir; əməliyyat isə müalicənin əsas metodudur. Reqressiya etməyən şişlərin müalicəsi minimal invaziv metodlarla aparılır – yeni törəmənin kapsulla birlikdə götürülməsi. Bəzi törəmələrdə gözləmə taktikası və ya konservativ terapiya aparılması mümkündür.
Səbəbləri
Qırtlağın xoşxassəli şişlərinin inkişafında siqaret çəkmə mühüm etiopatogenetik rol oynayır. Həmçinin yeni törəmənin histoloji tipindən asılı olan spesifik səbəblər də ayırd edilir.
- Hemanqiomalar çox vaxt anadangəlmə damar törəmələridir; uşaqlarda, xüsusilə qızlarda, qırtlaqaltı hemanqiomalar daha tez-tez rast gəlinir.
- Səs tellərinin polipləri və düyünləri səsin uzunmüddətli və ya kobud yüklənməsi (müəllimlər, müğənnilər, natiqlər, tez-tez qışqırmaq), siqaret çəkmə və qastroezofageal reflüks fonunda inkişaf edir.
- Qırtlağın papillomaları insan papillomavirusu (əsasən 6 və 11 tipləri) ilə bağlıdır. Təkrarlanan respirator papillomatoz həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə rast gəlinir; böyüklərdə daha çox kişilərdə müşahidə olunur.
- Qranulomaların inkişafında xroniki iltihab, səs tellərinin mikrotravmatizasiyası (güclü öskürək, boğazı tez-tez arıtlamaq), qastroezofageal reflüks və traxeyanın intubasiyası rol oynayır.
- Qırtlaq kistaları əsasən selikli vəzilərin axarlarının tıxanması nəticəsində əmələ gəlir; səsin yüklənməsi və xroniki iltihab onların yaranmasına şərait yaradır.
Təsnifat
Qırtlaqda müxtəlif xoşxassəli yeni törəmələr və şişəbənzər törəmələr inkişaf edə bilər:
- Səs tellərinin polipləri və düyünləri – qırtlağın ən çox rast gəlinən xoşxassəli törəmələridir; düyünlər adətən hər iki səs telində simmetrik yerləşir;
- Kistalar – səs tellərində və ya qırtlağın səs tellərindən yuxarı hissəsində yerləşən, maye ilə dolu törəmələrdir;
- Qranulomalar – inkişafın iki mərhələsindən keçir (yetişməmiş qranuloma mərhələsi və yetkin qranuloma mərhələsi);
- Papilloma – insan papillomavirusunun törətdiyi epitelial törəmədir; çoxsaylı və təkrarlanan formada respirator papillomatoz adlanır;
- Xondromalar – qırtlaq qığırdaqlarından inkişaf edən nadir şişlərdir;
- Fibroma, lipoma, neyrofibroma – birləşdirici, piy və sinir toxumasından mənşə alan nadir şişlərdir;
- Limfangiomalar – limfa damarlarının hüceyrələrindən inkişaf edir (qırtlaqda lokalizasiya kazuistikadır);
- Hemanqiomalar – kapilyar, kavernoz və venoz tip.
Klinik mənzərə
Qırtlağın xoşxassəli törəmələri adətən yavaş böyüyür və pasiyentin ümumi vəziyyətinə az təsir edir. Yerli əlamətlər törəmənin qırtlağın hansı hissəsində (səs tellərindən yuxarıda, səs tellərinin özündə və ya onlardan aşağıda) yerləşməsi, ölçüsü və histoloji növü ilə müəyyən olunur.
Əsas yerli əlamətlər:
- Səs batıqlığı, səsin tembrinin dəyişməsi, səsin tez yorulması – xüsusilə səs tellərində yerləşən polip, düyün, kista və papillomalar üçün xarakterikdir;
- Boğazda yad cisim hissi, boğazı tez-tez arıtlamaq ehtiyacı;
- Quru, refleks öskürək;
- Böyük ölçülü törəmələrdə – tənəffüsün çətinləşməsi, nəfəs alarkən xırıltılı səs (stridor);
- Səs tellərindən yuxarıda yerləşən iri törəmələrdə – udqunma zamanı narahatlıq.
Uşaqlarda təkrarlanan respirator papillomatoz səsin zəifləməsi, ağlamanın boğuqlaşması və tədricən artan tənəffüs çətinliyi ilə özünü göstərə bilər.
Təcili tibbi yardım (103) çağırmaq lazımdır, əgər tənəffüs çətinliyi sürətlə artırsa, nəfəs alarkən xırıltı və havasızlıq hissi yaranırsa.
Qırtlağın hemanqiomaları uzun müddət zəif ifadə olunmuş əlamətlərlə – səsin dəyişməsi, boğazda yad cisim hissi ilə keçə bilər. Hemanqiomalar üçün xarakterik əlamət qanaxmadır (bəlğəmdə qan izləri), lakin o, adətən səs və tənəffüs funksiyalarının pozulmasından xeyli sonra meydana çıxır və toxumaların ülserasiyası ilə əlaqədardır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qırtlağın xoşxassəli şişlərinin diaqnostikası şikayətlərin və anamnezin (səs yüklənməsi, siqaret çəkmə, intubasiya, reflüks) öyrənilməsi ilə başlayır. Əsas instrumental müayinə üsulları bunlardır:
- Dolayı laringoskopiya – qırtlaq güzgüsü vasitəsilə qırtlağın və səs tellərinin baxışı;
- Fibrolaringoskopiya və ya rigid endoskopla videolaringoskopiya – qırtlağın bütün şöbələrini böyüdülmüş təsvirdə görməyə imkan verir;
- Videolaringostroboskopiya – səs tellərinin titrəyişini qiymətləndirir, polip, düyün və kistaları bir-birindən ayırmağa kömək edir;
- Birbaşa (mikro)laringoskopiya – narkoz altında aparılır, adətən biopsiya və ya törəmənin çıxarılması ilə birləşdirilir;
- Boyunun palpasiyası – limfa düyünlərinin və qırtlaq skeletinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi.
Laringoskopiya zamanı törəmənin yeri, ölçüsü, səthi, rəngi, səs tellərinin hərəkətliliyi və qanama meyli qiymətləndirilir. Bu məlumatlar əməliyyatın həcmini planlaşdırmaq üçün vacibdir.
Böyük ölçülü törəmələrdə, səs tellərindən aşağıya yayılmaya və ya qığırdaq şişlərinə şübhə olduqda KT və MRT aparılır; onlar törəmənin dərinliyini və ətraf toxumalarla əlaqəsini göstərir.
Qırtlağın xoşxassəli şişinin yekun diaqnozu biopsiya materialının histoloji müayinəsindən sonra qoyulur. Lazım gəldikdə morfoloji analiz müəyyən antigenlərin aşkar edilməsinə yönəlmiş immunhistokimyəvi müayinə ilə tamamlanır. Toxuma quruluşunun öyrənilməsi bədxassəli prosesi qəti şəkildə istisna etməyə imkan verir. Differensial diaqnostika ilk növbədə qırtlaq xərçəngi və prekanseroz dəyişikliklərlə (leykoplakiya) aparılır.
Müalicə
Əksər hallarda müalicə minimal invaziv cərrahi üsullarla – əsasən endolaringeal yolla, yəni ağız vasitəsilə, xarici kəsik olmadan – aparılır; bu üsullar kapsulun saxlanılması ilə şişin sağlam toxumalar daxilində çıxarılmasını nəzərdə tutur.
Bəzi xoşxassəli şiş növlərində konservativ müalicə göstəriş ola bilər. Belə ki, qırtlağın kontakt qranulomaları və qastroezofageal reflüks olduqda antisekretor terapiya aparılır. Bu, törəmənin regresinə səbəb ola və bununla da cərrahi müdaxilədən qaçmağa imkan verə bilər. Konservativ müalicəyə yetişməmiş kontakt qranulomaları tabe olur. Yetkin kontakt və postintubasion qranulomalarda cərrahi müalicə göstərilir.
Səs tellərinin düyünlərində ilk növbədə səs rejimi və foniatr və ya loqoped rəhbərliyi ilə səs terapiyası (fonopediya) tövsiyə olunur; erkən düyünlər çox vaxt cərrahi müdaxiləsiz kiçilir.
Cərrahi müalicə
Qırtlağın xoşxassəli şişlərinin cərrahi yolla çıxarılmasının əsas üsulları bunlardır:
- Endolaringeal mikrocərrahiyyə – mikroskop nəzarəti altında xüsusi alətlərlə çıxarılma;
- Lazer müalicəsi;
- Krio-destruksiya;
- Elektrodestruksiya;
- Fotodinamik terapiya;
- Skalpellə kəsilmə.
Hemanqiomaların çıxarılması müəyyən çətinliklərlə müşayiət olunur, çünki bu şişlər bol qanayır. Adətən lazer və ya elektrokoaqulyasiya üsulları tövsiyə olunur.
Təkrarlanan respirator papillomatozda törəmələr yenidən yarana bildiyi üçün bir neçə dəfə müdaxilə tələb oluna bilər. Əməliyyatdan sonra səsin bərpası üçün səs rejimi və lazım olduqda səs terapiyası tövsiyə olunur.
Reabilitasiya
Endolaringeal əməliyyatdan sonrakı dövr adətən ağırlaşmasız keçir. İlk günlərdə həkimin tövsiyəsinə uyğun olaraq səs rejimi gözlənilməlidir: az və sakit danışmaq, qışqırmamaq və pıçıltı ilə danışmaqdan çəkinmək. Sonra lazım olduqda foniatr və ya loqoped rəhbərliyi ilə səs terapiyası aparılır. Siqaret çəkməkdən, çox isti və qıcıqlandırıcı qidalardan imtina, reflüks olduqda isə onun müalicəsi residivin qarşısını almağa kömək edir. Papillomatoz və hemanqioma səbəbindən müalicə olunmuş pasiyentlər müntəzəm laringoskopik nəzarətdə olmalıdırlar.
Profilaktika
Qırtlağın xoşxassəli şişlərinin profilaktikasının əsas istiqamətləri siqaret çəkməkdən və veyplərdən istifadə etməkdən imtina, səs gigiyenasına riayət (səsi həddindən artıq yükləməmək, qışqırmamaq, səs peşəsi sahiblərinin səs tellərini qoruması), qastroezofageal reflüksün vaxtında müalicəsi, həmçinin insan papillomavirusuna qarşı peyvənddir.
Yadda saxla!
Üç həftədən artıq davam edən səs batıqlığı otolarinqoloqa müraciət üçün səbəbdir: yalnız laringoskopiya xoşxassəli törəməni qırtlaq xərçəngindən ayırmağa imkan verir. Səs tellərinin düyünləri çox vaxt səs rejimi və səs terapiyası ilə kiçilir, polip, kista və papillomalar isə adətən endolaringeal mikrocərrahi yolla çıxarılır. Papillomalar təkrarlana bildiyi üçün müalicədən sonra müntəzəm nəzarət vacibdir. Tənəffüs çətinliyi artarsa, dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Qırtlağın xoşxassəli şişlərinin diaqnostikası və müalicəsi ilə otolarinqoloq (LOR həkimi) məşğul olur. Səs pozğunluqlarında müalicəyə foniatr və ya loqoped də cəlb oluna bilər. Səs batıqlığı üç həftədən artıq davam edirsə, laringoskopiya üçün otolarinqoloqa müraciət etmək lazımdır.
Vaxtında müalicə olunduqda proqnoz adətən əlverişlidir: əksər törəmələr endolaringeal yolla çıxarılır və səs bərpa olunur. Lakin papillomalar təkrarlana bilər və nadir hallarda bədxassəli şişə çevrilə bilər. Buna görə də müalicədən sonra otolarinqoloqun müntəzəm nəzarəti vacibdir.
Əməliyyatdan sonra birinci il ərzində adətən iki-üç dəfə laringoskopik nəzarət müayinəsi tövsiyə olunur. Papillomatozda və ya təkrarlanma riski yüksək olduqda müayinələr daha tez-tez aparıla bilər. Səs batıqlığı yenidən yaranarsa və ya nəfəs almaq çətinləşərsə, növbəti planlı müayinəni gözləmədən həkimə müraciət etmək lazımdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Adenoidlər və onların böyüməsinin nəticələri
Adenoidlər – burun-udlağın tağında yerləşən və qoruyucu funksiya daşıyan limfoid toxumadır. Adenoidlərin (əsasən udlaq və damaq badamcıqlarının) həddindən…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Burun selikli qişasının anemizasiyası
Tələbat olan otorinolarinqoloji prosedurlardan biri burun selikli qişasının anemizasiyasıdır. Bu, burun boşluğunun selikli qişalarının səthinin vazokonstriktorların – qan…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Qulağın iltihabı
İsti yay günlərində çoxumuz sərin suya girmək istəyirik. Və hərə bir yerə üz tutur: kimisi yaxınlıqdakı gölməçələrə, çaylara,…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Larinqoskopiya nədir?
Larinqoskopiya – otolarinqologiyada geniş yayılmış müayinə üsuludur; ondan istifadə edərək həkim qırtlağı patoloji dəyişikliklər baxımından müayinə etmək, aşkar…
İstiqamət: Otolarinqologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
