Boğazda yumru hissi — nəfəs yollarının yuxarı şöbələrinin həssaslığının pozulmasıdır. Bu səhifədə boğazda yumru hissinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Nevroloq Otolarinqoloq Psixoterapevt Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Boğazda yumru hissi — nəfəs yollarının yuxarı şöbələrinin həssaslığının pozulmasıdır. Hesablamalara görə, bu vəziyyət orta yaşlı insanların təxminən yarısında rast gəlinir. Xəstələr bu əlaməti boğazda yad cisim hissi, boyun nahiyəsində sıxılma və ya dolğunluq hissi kimi təsvir edə bilərlər. Boğazda yumru simptomu ilk dəfə tibbin banisi Hippokrat tərəfindən 2,5 min ildən çox əvvəl təsvir edilmişdir. Problem çoxsahəlidir və müəyyən bir xəstəliyə xas deyil. Yaranma səbəblərinin çoxfaktorlu olması xəstələrin müxtəlif həkimlərə müraciət etməsinə səbəb olur. Bu şikayətlə insanlar xüsusilə tez-tez otorinolarinqoloqa, qastroenteroloqa, endokrinoloqa, nevroloqa müraciət edirlər. Lakin bütün hallarda dar deyil, çoxsahəli yanaşma tələb olunur.
Növləri
Etiologiyasına görə boğazda koma hissi aşağıdakı növlərə bölünə bilər:
- Orqanik mənşəli, boyun orqanlarının xəstəliyi olduqda;
- Funksional, standart diaqnostika üsulları heç bir dəyişiklik aşkar etmədikdə (bu kateqoriyaya psixogen boğaz koma hissi — udlağın nevrozu da daxildir).
Səbəbləri
Uzun müddət boğazda koma hissinin əsas səbəbləri kimi ağız-udlaq və qida borusunun patologiyası hesab olunurdu. Lakin indi mümkün etioloji amillərin siyahısı əhəmiyyətli dərəcədə genişlənib.
Boğazda koma hissinin səbəbləri aşağıdakı vəziyyətlər ola bilər:
- Onurğa sütununun yuxarı hissələrinin miofiksasiya kompleksinin formalaşması ilə müşayiət olunan osteoxondrozu — bu zaman patoloji impulslar boyun orqanlarına çata və müəyyən sürüşməyə səbəb ola bilər, nəticədə narahatedici əlamət yaranır;
- Mədədən turş möhtəviyyatın həzm sisteminin yuxarı hissəsinə atılması — xlorid turşusu qida borusunun selikli qişasını qıcıqlandırır, inkişaf edən iltihab udlağın əzələlərinin spazmına səbəb ola bilər;
- Avtonom sinir sisteminin funksiyasının pozulması fonunda qida borusunun diskineziyası — simpatik hissənin tonusunun azalması və parasimpatik hissənin tonusunun artması;
- Qalxanabənzər vəzin patologiyası — düyünlü törəmələr, iltihab prosesi və ya diffuz toksik zob;
- Udlaq və qırtlağın xroniki iltihabı, o cümlədən hipertrofik böyümələrin formalaşması ilə;
- Damaq badamcıqlarının xroniki iltihabı;
- Səs tellərinin innervasiyasının pozulması, hərəkətliliyinin pozulması ilə müşayiət olunur;
- Postnazal sindrom, burun boşluğunun patoloji sekretinin udlağın arxa divarı boyunca axması (tez-tez vazomotor rinitdə rast gəlinir — burun keçidlərində sekretin əmələ gəlməsi qidalandırıcı damarların qeyri-normal genişlənməsi ilə bağlıdır);
- Orqanların lümenini sıxa bilən udlaq və ya qırtlaq şişləri;
- Obyektiv diaqnostika üsulları ilə aşkar edilə bilməyən innervasiya pozğunluqlarına səbəb olan psixogen pozğunluqlar (narahatlıq-depressiv pozğunluqlar, nevrozlar).
Bəzi tədqiqatlarda kişilərdə boğazda koma hissinin qadınlara nisbətən 3 dəfə az rast gəlindiyi müəyyən edilib. Digər tədqiqatlarda isə əlamətin yaranma ehtimalı ilə cins arasında asılılıq aşkarlanmayıb. Lakin qadınlarda boğazda koma hissinin səbəbi tez-tez menopauza ilə bağlı pozğunluqlar olur. Bu vəziyyət əvvəllər globus histericus adlanırdı. O, orqanizmdə estrogen səviyyəsinin azalması fonunda həssaslığın pozulması ilə bağlıdır. Belə vəziyyətdə ginekoloq-endokrinoloqla məsləhətləşmə göstərişdir.
Diaqnostika
Boğazda yumru hissi zamanı diaqnostika proqramı ən ehtimal olunan ilkin diaqnoz nəzərə alınmaqla hər bir xəstə üçün ayrıca tərtib olunur. Mütləq qaydada xəstə ilə ətraflı söhbət aparılır, müşayiət edən simptomlar aydınlaşdırılır, boğazda yumru hissinin nə vaxt yarandığı, provokasiya edən amillər və s. Dəqiqləşdirilir. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün laborator və instrumental müayinələr tələb oluna bilər:
- Udlaq, qırtlaq və burun keçidlərinin videoendoskopiyası;
- Stroboskopiya — səs tellərinin funksional vəziyyətini qiymətləndirən üsul (qırtlaqda neyromuskulyar ötürülmənin pozğunluqlarını aşkar etməyə kömək edir);
- Manometriya — qida borusu daxilindəki təzyiqin müəyyən edilməsi, bu da əzələlərin qeyri-effektiv hərəkətliliyini və lokal spazmını obyektiv aşkar etməyə kömək edir;
- Qalxanabənzər vəzin ultrasəs müayinəsi;
- Boyun əzələlərinin yığılma aktivliyinin elektroneyromioqrafik müayinəsi;
- Onurğanın və boyun yumşaq toxumalarının maqnit-rezonans tomoqrafiyası;
- Qanda tireotrop hormonun səviyyəsinin analizi (qalxanabənzər vəzin işini qiymətləndirmək üçün);
- Follikulstimuləedici hormonun və estradiolun səviyyəsinin analizi (estrogen çatışmazlığını istisna etmək üçün);
- Psixoloji testləşdirmə.
Genişləndirilmiş diaqnostikanın vəzifəsi boğazda yumru hissinin niyə yarandığını aydınlaşdırmaqdır. Fon xəstəliyi sonradan aparılan müalicənin xarakterini müəyyən edir.
Müalicə
Boğazda koma hissinin müalicəsi bu əlamətin yaranma səbəbi ilə müəyyən edilir:
- Qida borusu-mədə seqmentinin patologiyasında reflüksün təzahürlərini azaldan preparatlar istifadə olunur (antasidlər — mədənin turş möhtəviyyatını neytrallaşdırır, prokinetiklər — motorikanı yaxşılaşdırır);
- Vazomotor rinitdə dekonqestantların istifadəsi göstərişdir, lazer müalicəsi mümkündür;
- Hipertrofik laringitdə udlağın selikli qişasındakı patoloji böyümələrin çıxarılması lehinə qərar verilə bilər;
- Osteoxondrozun kəskinləşməsində spazmolitik terapiya, antidepressantların, miorelaksantların və qeyri-steroidlərin qəbulu tövsiyə olunur;
- Səs tellərinin zədələnməsində foniatrik müalicə aparılır;
- Psixogen mənşəli hallarda spesifik müalicəni psixoterapevt aparır;
- Şiş prosesi aşkar edildikdə cərrahi çıxarılma göstərişdir (bədxassəli şişlərdə həmçinin kimyəvi preparatlarla və ya şüalanma ilə residivəleyhinə terapiya aparılır).
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Boğazda koma hissi zamanı mümkün ağırlaşmalar:
- Xroniki iltihab. Əlamət nəzərə alınmadıqda udlaqda və ya qırtlaqda uzunmüddətli müalicə tələb edən davamlı iltihab prosesləri inkişaf edə bilər.
- Udma pozğunluqları (disfagiya). Daimi narahatlıq qida qəbulundan qorxuya və udma çətinliyinə səbəb ola bilər ki, bu da həyat keyfiyyətini azaldır.
- Psixoemosional pozğunluqlar. Daimi koma hissi narahatlıq, panik atakalar, yuxusuzluq və depressiyaya səbəb ola bilər.
- Nəfəs almanın pisləşməsi. Bəzi hallarda tənəffüs yollarının şişməsi və ya sıxılması baş verir ki, bu da nəfəs darlığına və boğulma tutmalarına səbəb ola bilər. Nəfəs almaqda kəskin çətinlik yarandıqda dərhal təcili yardım çağırılmalıdır.
- İrəlilmiş patologiyalar. Əsas xəstəliyin — qalxanabənzər vəz, həzm sistemi, onkoloji və ya nevroloji mənşəli xəstəliyin vaxtında aşkar edilməməsi müalicəni çətinləşdirir və ağırlaşma riskini artırır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Boğazda yumru hissi olduqda vəziyyəti aydınlaşdırmaqda aşağıdakı ixtisas həkimləri kömək edəcək:
- Terapevt — müraciət olunmalı ilk mütəxəssis. Müayinə aparacaq, analizlər təyin edəcək və zəruri halda dar profilli həkimə yönləndirəcək.
- Otorinolarinqoloq (LOR həkimi) — qırtlaq iltihabını, farinqiti, tonzilliti və digər LOR xəstəliklərini istisna edəcək.
- Qastroenteroloq — mədə-qida borusu reflüksü, ürəkyanması və ya yeməkdən sonra narahatlıq şübhəsi olduqda.
- Endokrinoloq — qalxanabənzər vəzin vəziyyətini qiymətləndirəcək, vəz böyüdükdə sıxılma simptomu mümkündür.
- Psixoterapevt — simptom narahatlıq, panika atakları, stress ilə müşayiət olunduqda.
Boğazda yumru hissini görməzdən gəlmək lazım deyil — vaxtında müraciət səbəbi aşkar etməyə və ağırlaşmalardan qaçmağa kömək edəcək.
Yadda saxla!
Boğazda koma hissi mədə-qida borusu seqmentinin patologiyasının yeganə təzahürü ola bilər. Qıcqırma, ürəkbulanma, gəyirmə olmaya da bilər. Bu isə qastroenteroloqa gec müraciətə səbəb ola bilər. Qastroezofageal reflüksün və ya qida borusu diskineziyasının belə silinmiş simptomatikası, təxminən qiymətləndirmələrə görə, hər üçüncü insanda rast gəlinir. Vəziyyəti aydınlaşdırmaq üçün terapevtə müraciət etmək kifayətdir. Həkim əlamətlərin ilkin qiymətləndirməsini aparacaq, obyektiv müayinə və əlavə tədqiqatların nəticələrini təhlil edəcək. Qida borusunun patologiyasından şübhələnildikdə müvafiq müalicə təyin edilir. Əgər boğazda koma hissinin səbəbi başqa vəziyyətdirsə, terapevt xəstəni profil üzrə dar ixtisaslı mütəxəssisə (endokrinoloqa, nevroloqa və ya LOR həkiminə) yönləndirəcək.
Suallar və cavablar
Bəli, bəzi hallarda boğazda koma hissi təhlükəli vəziyyətlərlə bağlı olur. Bu yalnız qastroezofageal reflüks və ya farengit deyil, həm də şişlər, qalxanabənzər vəzin patologiyaları, eləcə də nevroloji və ya psixosomatik pozğunluqlar ola bilər. Buna görə əlaməti nəzərə almamaq deyil, vaxtında mütəxəssisdən müayinədən keçmək vacibdir.
Psixoemosional gərginlik udlağın əzələlərinin spazmına səbəb ola bilər ki, bu da koma hissinin yaranmasına gətirib çıxarır. Belə hallarda səbəb fiziki maneə deyil, orqanizmin narahatlığa reaksiyasıdır. Bu təzahür nevrozlar və narahatlıq pozğunluqları üçün xarakterikdir və tez-tez tezləşmiş nəfəsalma, titrəmə və zəiflik ilə müşayiət olunur.
Narahatedici hiss bir həftədən çox davam edirsə, zəifləmirsə və ya digər əlamətlərlə (öskürək, qıcqırma, ağrı) müşayiət olunursa, həkimə müraciət etmək lazımdır. Terapevtdən başlamaq lazımdır, o, profil üzrə mütəxəssislərə yönləndirəcək. Belə hallarda özbaşına müalicə səmərəsizdir və ağırlaşmalara səbəb ola bilər.
