Bu vəziyyət zamanı diaqnostika və müalicə necə aparılır?

Zob: səbəbləri, simptomları və müalicəsi

Zob qalxanabənzər vəzin böyüməsidir. Diffuz və ya düyünlü ola, qalxanabənzər vəzin normal, artmış və ya azalmış funksiyası ilə müşayiət oluna bilər.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Sinonimlər

Ur
struma

Xəstəlik haqqında

Böyümüş qalxanabənzər vəzi – zob (sxem). Mənbə: BruceBlaus (Blausen Medical), CC BY 3.0, Wikimedia Commons

Ur – bu həmişə şiş və ya kista əmələ gəlmədən orqanın böyüməsidir. Səbəbdən asılı olmayaraq, bu vəziyyət orqanın funksiyalarını pozur. Yüngül dəyişikliklərdə ur əlamətləri yalnız vizual olaraq görünəcək, lakin bəzən orqanın ölçülərində ən kiçik dəyişikliklər zamanı belə xəstəliyin klinik mənzərəsi parlaq simptomlarla müşayiət oluna bilər. Patologiya daha çox qadınlarda aşkar edilir, kişilər bu pozğunluqdan beş dəfə az əziyyət çəkirlər.

Səbəbləri

Zobun səbəbləri və risk faktorları

Zob müxtəlif səbəblərdən inkişaf edə bilən qalxanabənzər vəzinin patologiyasıdır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının statistikasına görə, təsvir olunan problemin yaranmasının ən geniş yayılmış etioloji amili qəbul edilən qidada yodun çatışmazlığıdır (endemik zob). Buna görə vəzinin toxuması ayrı-ayrı hüceyrələrin qan dövranından daha çox miqdarda mikroelement tutması ümidi ilə öz ölçülərini artıraraq bu defisiti kompensasiya etməyə çalışır.

Qalxanabənzər vəzinin funksional fəallığının artması (hipertireoz, tireotoksikoz) aşağıdakıların fonunda yarana bilər:

tireoid hormonların hiperproduksiyası ilə müşayiət olunan autoimmun pozğunluqlar;
vəzi toxumalarının iltihabı;
onkoloji xəstəlik.

Hipotireoz tireoid hormonların sintezinin anadangəlmə (irsi) patologiyaları fonunda, strumogen qidanın qəbulunun nəticəsi kimi və ya dərmanların yan təsirləri nəticəsində proqressivləşə bilər.

Təsnifat

Zobda qalxanabənzər vəzinin böyümə dərəcələri

Müxtəlif zob növləri ayırd edilir.

Etiopatogenetik əlamətə görə endemik və sporadik tip ola bilər.
Morfologiyaya görə diffuz-toksik, nodulyar (düyünlü) və qarışıq formalar fərqləndirilir.
Lokalizasiyaya görə adi, döşarxası, halqavari, distopik zob ayırd edilir.
Funksiyaların pozulmasına görə xəstəlik hipotireoz, tireotoksikoz və evtireoz əlamətləri ilə keçə bilər.

Sadalananlardan başqa, zobun müalicəsi planı tərtib edilərkən qalxanabənzər vəzinin böyümə dərəcəsi nəzərə alınır.

0 dərəcə: qalxanabənzər vəzinin normal ölçüsü, orqan palpasiya olunmur.
1 dərəcə: böyümə başın aktiv geriyə əyilməsi zamanı palpasiya edilə bilər. Vizual dəyişikliklər yoxdur.
2 dərəcə: pasiyent profildə dayandıqda və ya başını geriyə əydikdə zob görünür. Böyümə palpator olaraq yaxşı hiss olunur.
3 dərəcə: orqanın normal baş vəziyyətində gözlə görünən və toxunma ilə aydın müəyyən edilən əhəmiyyətli böyüməsi.

Klinik mənzərə

Zobun əsas əlamətləri

Zob müxtəlif inkişaf mexanizminə malik ola bilən xəstəlikdir. Bundan asılı olaraq patologiyanın klinik mənzərəsi dəyişə bilər. Qalxanabənzər vəzinin hormonal funksiyasının pozulması olmadıqda xəstəliyin yeganə simptomu boyun ölçülərinin böyüməsidir.

Hipertireoz (həddindən artıq hormon istehsalı) inkişaf etdikdə zobun aşağıdakı simptomları proqressivləşir:

emosional qeyri-sabitlik, əsəbilik, sinirlilik;
arıqlama;
yuxusuzluq;
ürəyin tez-tez döyünməsi (taxikardiya);
ətrafların titrəməsi (tremor);
arterial təzyiqin dəyişkənliyi;
bədən temperaturunun yüksəlməsi.

Qalxanabənzər vəzinin hormonal fəallığının azalması aşağıdakı klinik mənzərə ilə müşayiət oluna bilər:

dərinin quruluğu;
saçların kövrəkliyi, dırnaqların tökülməsi;
bədən çəkisinin artması;
yuxululuq;
ləngimə (hərəkətlərin yavaşıması);
ümumi ödem;
yaddaşın pisləşməsi.

Şəkillərdə əlamətlər

Boynun ön-yan səthində iri zob: qalxanabənzər vəzin böyüməsi hesabına yaranmış şişkinlik. Şəkil: Martin Finborud, Public domain · mənbə

Böyümüş qalxanabənzər vəzin sxemi: vəzin hər iki payı normal sərhədlərdən (xətt) xeyli böyükdür. Şəkil: BruceBlaus (Blausen Medical), CC BY 3.0 · mənbə

Xəstəliyin simptomları

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Zobun diaqnostikası

Zobu olan pasiyentlər endokrinologiya şöbəsinin ənənəvi «müştəriləri»dir. Tez-tez mütəxəssis pasiyentə ilk baxışda faktiki olaraq xəstəliyin mövcudluğunu müəyyən edə bilər. Lakin belə vizual diaqnostika xəstəliyin orta və ağır gedişində, böyümüş vəzi artıq çılpaq gözlə göründükdə mümkündür.

Patologiyanın daha dəqiq təsdiqlənməsi üçün həkim anamnez toplayır, xəstənin şikayətlərini qiymətləndirir. Qalxanabənzər vəzinin palpasiyası mütləqdir. Orqanın toxumalarının əl ilə yoxlanması vasitəsilə təcrübəli endokrinoloqlar vəzinin məhz hansı hissəsinin böyüdüyünü və ya ayrı-ayrı düyünlərin harada yerləşdiyini göstərə bilərlər.

Qalxanabənzər vəzinin disfunksiya tipinin müəyyən edilməsi ilə yekun diaqnozun qoyulması üçün mütəxəssislər əlavə laboratoriya testləri və instrumental müayinələrin bütöv toplusundan istifadə edirlər:

qan analizi tireoid hormonların (T3, T4, TTQ) kəmiyyət qiymətləndirilməsi ilə;
qalxanabənzər vəzinin USM-i;
döş qəfəsi orqanlarının rentgenoqrafiyası. Bu müayinə zobun böyük ölçülərində yaxınlıqdakı strukturların mümkün sıxılmasını istisna etmək üçün istifadə olunur;
düyünlərin biopsiyası. Üsul bədxassəli şişə şübhə olduqda istifadə olunur;
maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT).

Müalicə

Zobun müalicə istiqamətləri

Konservativ müalicə

Qalxanabənzər vəzin hiperfunksiyası zamanı müalicə onun aktivliyinin azaldılmasına yönəlmişdir. Endogen hormonların istehsalının çatışmazlığı zamanı əvəzedici hormon terapiyası təyin edilir. Preparatların dozaları həmişə konkret xəstənin qalxanabənzər vəzinin hormonal aktivliyindən və hər bir klinik halın xüsusiyyətlərindən asılı olaraq fərdi qaydada seçilir.

Qalxanabənzər vəzin hormonal fonunda pozğunluq olmadıqda orqanizmdə yod ehtiyatlarını artırmaq üçün vasitələr təyin edilir.

Cərrahi müalicə

Qalxanabənzər vəzinin toxumalarında böyük düyünlərin olması, tənəffüs yollarının sıxılması, biopsiyadan sonra atipik hüceyrələrin aşkar edilməsi hallarında zobun cərrahi müalicəsi aparılır.

Həkimlər sağlam toxumaların zədələnməsinin qarşısını almaq üçün müasir videotexnika, radiodalğa və harmonik skalpellərdən istifadə edirlər. Bunun sayəsində pasiyentin sağlamlığı üçün risk olmadan patoloji toxumaları maksimum təhlükəsiz şəkildə aradan qaldırmaq mümkün olur.

Vəziyyətdən asılı olaraq aşağıdakı müdaxilə növləri yerinə yetirilir:

Tireoidektomiya. Əməliyyat bütün vəzinin tam çıxarılmasını nəzərdə tutur. Belə radikal müdaxilə çoxdüyünlü və ya diffuz toksik zobda göstərişdir. Gələcəkdə pasiyent ömürlük əvəzedici hormon terapiyası qəbul etməlidir.
Qalxanabənzər vəzinin subtotal rezeksiyası. Bu halda vəzinin böyük hissəsi çıxarılır, lakin sağlam toxuma sahəsi qalır.
Hemitireoidektomiya. Cərrahi müdaxilə orqanın iki payından birinin kəsilib çıxarılmasını nəzərdə tutur və toksik düyünlü zobda, vəzinin follikulyar şişlərində göstərişdir.
Qalxanabənzər vəzinin bərzəxinin rezeksiyası.

Reabilitasiya

Əməliyyatdan dərhal sonra xəstəyə vəzin funksiyasını normallaşdırmaq üçün preparatlar kursu, ağrını aradan qaldırmaq üçün analgetiklər və mütəmadi sarğılar təyin edilir. Qidalanmaya böyük əhəmiyyət verilir – diyet həkim tərəfindən fərdi qaydada seçilir. Qalxanabənzər vəzdə əməliyyat keçirmiş xəstələr müntəzəm olaraq həkimə müraciət etməli və hormon səviyyəsinə və orqanın ölçülərinə nəzarət etməlidirlər. Tam rezeksiya zamanı əvəzedici hormon terapiyasının qəbulu məcburidir.

Profilaktika

Zobun profilaktikası

Xəstəliyin inkişaf riskini azaltmaq üçün orqanizmi lazımi miqdarda yodla təmin etmək kifayətdir. Bu, həm təbii məhsullar, həm də aptek vasitələri ola bilər. Maddənin kəskin çatışmazlığı olduqda dozanı həkim fərdi qaydada müəyyən edir. Sağlam həyat tərzinə və rasional qidalanmaya riayət etmək, stresləri və zərərli vərdişləri minimuma endirmək də vacibdir.

Yadda saxla!

Zobu müxtəlif səbəblər provokasiya edə bilər və tez-tez pasiyentlər xəstəliyi hökm kimi qəbul etməyə başlayırlar, çünki onlar provokasiyaedici amillərə təsir göstərə bilmirlər. Bu, müalicənin effekt verməyəcəyi və patologiyanın proqressivləşəcəyi fikrinə gətirib çıxarır. Bunun nəticəsində xəstələr əməliyyatdan və ya terapiyadan imtina edirlər. Lakin bunu etmək kateqorik şəkildə qadağandır.

Düzgün yanaşma ilə, hətta provokasiyaedici amillər saxlanılsa belə, davamlı remissiyaya nail olmaq və pasiyentin vəziyyətini yaxşılaşdırmaq mümkündür. Cərrahi müdaxilədən də imtina etməyə dəyməz: vəzi üzərində əməliyyatlar mürəkkəb hesab olunmur, onlardan sonra tez sağalma baş verir. Cərrahi müalicə orqanın ifadəli böyüməsində belə vəziyyətin tez normallaşmasına nail olmağa imkan verir.

Əlaqəli Xəstəliklər

Suallar və cavablar

Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.

Konsultasiya alın

Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.

Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:

*1103

Zob

Sinonimlər

Xəstəlik haqqında

Səbəbləri

Təsnifat