Eozinofil ezofagit qida borusunun xroniki immun-allergik iltihabıdır: selikli qişada eozinofillər toplanır, qida borusu tədricən daralır. Böyüklərdə udqunma çətinliyi və qidanın ilişməsi, uşaqlarda qidalanmadan imtina və qusma ilə gedir. Müalicə dərmanlar və pəhrizlə aparılır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Allergik ezofagit
- Eozinofilik ezofagit
- Qida borusunun eozinofil iltihabı
Xəstəlik haqqında
Eozinofil ezofagit qida borusunun xroniki, immun mexanizmli iltihabi xəstəliyidir. Normada qida borusunun selikli qişasında eozinofillər – allergik reaksiyalarda iştirak edən ağ qan hüceyrələri – demək olar ki, olmur. Bu xəstəlikdə onlar selikli qişada çoxlu miqdarda toplanır, iltihab yaradır, qida borusunun divarı qalınlaşır və elastikliyini itirir.
Xəstəlik qida antigenlərinə və ehtimal ki, havadakı allergenlərə qeyri-adekvat immun reaksiya ilə bağlıdır. Çox vaxt bronxial astma, allergik rinit, atopik dermatit və qida allergiyası ilə birlikdə rast gəlinir. Son onilliklərdə eozinofil ezofagit daha tez-tez diaqnoz qoyulur – bu, həm xəstəliyin yayılmasının artması, həm də həkimlərin ona daha çox diqqət yetirməsi ilə izah olunur.
Xəstəlik istənilən yaşda başlaya bilər, lakin daha çox uşaqlarda və gənc kişilərdə rast gəlinir. Müalicə olunmadıqda iltihab tədricən fibroza (çapıqlaşmaya) və qida borusunun daralmasına gətirir. Bu xəstəliyin qida borusu xərçənginə çevrilməsi müəyyən edilməyib, lakin həyat keyfiyyətinə ciddi təsir edir və qida tıxanması kimi təcili vəziyyətlərə səbəb ola bilər. Erkən diaqnoz və düzgün seçilmiş müalicə əksər pasiyentlərə normal qidalanmağa qayıtmağa imkan verir.
Səbəbləri
Xəstəliyin əsasında genetik meyl və ətraf mühit amillərinin birgə təsiri ilə yaranan allergik tipli immun reaksiya durur. Əsas risk amilləri və təhrik edən amillər:
- qida antigenləri – ən çox inək südü, buğda, yumurta, soya, qoz-fındıq, balıq və dəniz məhsulları; çox vaxt bir və ya bir neçə məhsul iltihabı saxlayır;
- atopik meyl – bronxial astma, allergik rinit, atopik dermatit, qida allergiyası olan insanlarda xəstəlik daha tez-tez rast gəlinir;
- irsi meyl – ailədə eozinofil ezofagit və ya allergik xəstəliklər olduqda risk artır;
- kişi cinsi – kişilər qadınlara nisbətən daha tez-tez xəstələnir;
- havadakı allergenlər – bitki tozcuqları; bəzi pasiyentlərdə əlamətlər mövsümi olaraq güclənir;
- erkən uşaqlıq amilləri – erkən yaşda antibiotiklərin qəbulu, qeysəriyyə ilə doğuş və digər amillərin rolu öyrənilir, lakin hələ tam sübut olunmayıb.
Təsnifat
Gedişatın xarakterinə görə iki əsas fenotip ayırd edilir. İltihabi forma daha çox uşaqlarda və xəstəliyin erkən dövründə rast gəlinir: selikli qişada ödem, ağ ləkələr, iltihab əlamətləri üstünlük təşkil edir, qida borusu hələ daralmayıb. Fibrostenotik forma uzun müddət müalicə olunmamış böyüklərdə görülür: qida borusunun divarı çapıqlaşır, halqalar və daralmalar yaranır, qidanın ilişməsi və tıxanması əsas problem olur. Bir çox pasiyentdə hər iki formanın əlamətləri birlikdə müşahidə olunur.
Klinik mənzərə
Əlamətlər yaşdan çox asılıdır. Böyüklərdə və yeniyetmələrdə xəstəlik adətən belə özünü göstərir:
- bərk qidanın, xüsusən ət və çörəyin udulmasında çətinlik, qidanın döş sümüyü arxasında «ilişməsi»;
- qidanın qida borusunda tam tıxanması – təcili vəziyyət;
- döş sümüyü arxasında ağrı və ya yanma, ürəkyanma; turşuluğu azaldan dərmanlara zəif cavab;
- yavaş yemək, qidanı çox çeynəmək, hər tikəni su ilə içmək, bərk qidadan qaçmaq vərdişi – çox vaxt pasiyent bunu xəstəlik əlaməti kimi qəbul etmir.
Uşaqlarda əlamətlər daha qeyri-spesifikdir:
- qidalanmadan imtina, yeni qidalara keçməkdə çətinlik;
- qusma, qidanın geri qayıtması (regurgitasiya);
- qarın və ya döş ağrısı;
- çəki artımının və inkişafın ləngiməsi.
Təcili həkimə müraciət etmək və ya 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər qida qida borusunda ilişib qalıbsa və tüpürcəyi uda bilmirsinizsə, ağzınızdan tüpürcək axırsa, güclü döş ağrısı, qanlı qusma və ya nəfəs çətinliyi yaranarsa. Qidanı itələmək üçün çoxlu su içmək, qusdurmaq cəhdləri təhlükəli ola bilər – ilişmiş qida həkim tərəfindən endoskopik üsulla çıxarılmalıdır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əlamətlər, endoskopik mənzərə və biopsiyanın nəticəsi birlikdə qiymətləndirilərək qoyulur. Həkim udqunma çətinliyinin xarakterini, qidanın ilişmə hallarını, allergik xəstəlikləri və ailə anamnezini soruşur.
- ezofaqoqastroduodenoskopiya – qida borusunda halqalar, uzununa şırımlar, ağ ləkələr (eksudat), ödem, daralmalar görülə bilər; bəzən selikli qişa görünüşcə normal olur;
- qida borusunun müxtəlif səviyyələrindən çoxsaylı biopsiya – diaqnozun əsası; mikroskop altında görmə sahəsində 15 və daha çox eozinofil aşkar edildikdə diaqnoz təsdiqlənir;
- mədə və onikibarmaq bağırsaqdan biopsiya – əlamətlər olduqda eozinofil iltihabın digər nahiyələri əhatə edib-etmədiyini yoxlamaq üçün;
- qida borusunun kontrastlı rentgen müayinəsi – daralmanın uzunluğunu və dərəcəsini qiymətləndirmək üçün;
- allerqoloq müayinəsi – digər allergik xəstəliklərin qiymətləndirilməsi və nəzarəti.
Müasir yanaşmaya görə turşuluğu azaldan dərmanlara yaxşı cavab diaqnozu istisna etmir – bu dərmanlar müalicə üsullarından biri sayılır. Müayinədən əvvəl həkim hansı dərmanların qəbul edildiyini mütləq soruşur, çünki onlar biopsiyanın nəticəsinə təsir edə bilər.
Qida allergiyası testləri (dəri sınaqları, qanda IgE) eozinofil ezofagitdə təhrik edən qidanı dəqiq müəyyən etmir. Differensial diaqnostika qastroezofageal reflüks xəstəliyi, infeksion ezofagit, axalaziya, dərman mənşəli ezofagit və eozinofil qastroenteritlə aparılır.
Xidmətlər
- Ezofaqoskopiya
- Qastroskopiya
- Qida borusu, mədə, bağırsaq, bronx, qırtlaq, traxeyanın endoskopik materialının sadə (3 parçaya qədər) histoloji müayinəsi
- Allergenlərə qan analizi
- Allerqoçip ALEX2 müayinəsi — 300 allergokomponentə qarşı E sinfi allergen-spesifik immunoqlobulinlərin (IgE) səviyyəsi və qanda ümumi IgE
Ağırlaşmalar
- qida borusunun daralması (strikturası), dar kalibrli qida borusu;
- qida tıxanması – təcili endoskopiya tələb edən vəziyyət;
- qida borusu divarının yırtılması (perforasiyası) – nadir, qida tıxanması zamanı güclü qusma ilə və ya müdaxilə zamanı;
- uşaqlarda – qidalanma, boy və çəki artımının pozuntuları;
- yeməkdən qorxu, sosial məhdudiyyətlər, həyat keyfiyyətinin azalması.
Müalicə
Müalicənin məqsədi iltihabı azaltmaq, əlamətləri aradan qaldırmaq və daralmaların qarşısını almaqdır. Xəstəlik xroniki olduğu üçün müalicə çox vaxt uzunmüddətli aparılır. Əsas üsullar:
- proton pompası inhibitorları – bir çox pasiyentdə iltihabı azaldır və çox vaxt ilk mərhələ müalicəsi kimi seçilir;
- udulan topik qlükokortikoidlər – xüsusi formada (udulmaq üçün suspenziya, ağızda həll olunan tablet) qəbul edilir və birbaşa qida borusunun selikli qişasına təsir edir; qəbuldan sonra bir müddət yemək və içmək olmaz – təlimatı həkim izah edir; ağızda göbələk infeksiyası mümkün yan təsirdir;
- eliminasiya pəhrizi – əsas allergen qidaların (süd, buğda və s.) mərhələli çıxarılması və endoskopik nəzarətlə təkrar əlavə edilməsi; yalnız həkim və dietoloq nəzarəti ilə aparılır, xüsusən uşaqlarda qidalanmanın tamlığı qorunmalıdır;
- elementar pəhriz – amin turşuları əsaslı xüsusi qarışıqlar; çox effektivdir, lakin uzun müddət saxlamaq çətindir, əsasən uşaqlarda tətbiq olunur;
- bioloji müalicə – allergik iltihabın mexanizminə təsir edən monoklonal anticisimlər; digər üsullar effektsiz olduqda, mütəxəssis tərəfindən təyin edilir;
- endoskopik genişləndirmə (dilatasiya) – daralmalarda udqunmanı yaxşılaşdırır, lakin iltihabı aradan qaldırmır, ona görə dərman və ya pəhriz müalicəsi ilə birlikdə aparılır.
Müalicənin effekti yalnız əlamətlərə görə deyil, təkrar endoskopiya və biopsiya ilə yoxlanılır, çünki iltihab şikayət olmadan da davam edə bilər. Evdə qidanı yaxşı çeynəmək, yavaş yemək, kiçik tikələrlə yemək faydalıdır. Pəhrizdən məhsulları özbaşına, analizlərə əsasən çıxarmaq məsləhət deyil – bu, qidalanmanı pozur və nəticə vermir.
Profilaktika
Xəstəliyin özünün qarşısını almaq mümkün deyil, lakin kəskinləşmələri və ağırlaşmaları azaltmaq olar:
- təyin olunmuş müalicəyə müntəzəm riayət etmək, onu özbaşına dayandırmamaq;
- təsdiqlənmiş təhrik edən qidalardan çəkinmək;
- qidanı yaxşı çeynəmək, yavaş yemək, ət və çörəyi kiçik tikələrlə yemək;
- astma, allergik rinit və atopik dermatitə nəzarət etmək;
- həkimin tövsiyə etdiyi vaxtlarda nəzarət endoskopiyasından keçmək;
- udqunma çətinliyi yenidən yaranarsa, gecikmədən həkimə müraciət etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Diaqnostika və müalicə ilə qastroenteroloq, uşaqlarda pediatrik qastroenteroloq məşğul olur. Allergik xəstəliklərin nəzarəti üçün allerqoloq, pəhriz üçün dietoloq iştirak edir.
Yadda saxla!
Qidanın döş sümüyü arxasında tez-tez «ilişməsi» normal hal deyil – eozinofil ezofagit əlaməti ola bilər.
- Udqunma çətinliyi varsa, qastroenteroloqa müraciət edin.
- Pəhrizi yalnız mütəxəssis nəzarəti ilə saxlayın.
- Qida ilişib qalıbsa və tüpürcəyi uda bilmirsinizsə, təcili yardıma müraciət edin.
- Əlamətlər keçsə də, müalicəni həkimlə razılaşdırmadan dayandırmayın.
Suallar və cavablar
Hər ikisi ürəkyanma və döş ağrısı verə bilər. Eozinofil ezofagitdə udqunma çətinliyi və qidanın ilişməsi daha xarakterikdir, diaqnoz isə yalnız biopsiya ilə təsdiqlənir.
Eozinofil ezofagit xroniki xəstəlikdir; müalicə dayandırıldıqda çox vaxt qayıdır. Lakin müntəzəm müalicə ilə iltihab nəzarətdə saxlanılır və daralmaların qarşısı alınır.
Adi allergiya testləri eozinofil ezofagitdə təhrik edən qidanı etibarlı müəyyən etmir. Ona görə qidalar mərhələli şəkildə çıxarılır və endoskopik nəzarətlə qaytarılır.
Əlamətlərin azalması həmişə iltihabın keçdiyini göstərmir. Təkrar endoskopiya və biopsiya müalicənin və ya pəhrizin həqiqətən təsir edib-etmədiyini müəyyən edir. Bu, gələcəkdə daralmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bu xəstəlikdə istifadə olunan qlükokortikoidlər yerli təsir göstərir və qana az miqdarda keçir, ona görə sistem yan təsirləri nadir olur. Ən tez-tez rast gəlinən yan təsir ağızda və qida borusunda göbələk infeksiyasıdır. Müalicənin müddətini və təhlükəsizliyini həkim nəzarətdə saxlayır.
Uşağın rasionu boy və inkişaf üçün tam olmalıdır. Məhsulları yalnız həkim və dietoloqla birlikdə çıxarmaq, əvəzedici qidalar seçmək lazımdır. Özbaşına sərt pəhriz uşağın inkişafına zərər verə bilər.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə allergiya: dərmansız üsullar nə vaxt kifayət etmir?
Asqırma, burun axması və göz qaşınması hamiləlikdə də allergiya ilə əlaqəli ola bilər. Lakin burun tutulmasının hər səbəbi…
İstiqamət: Ginekologiya / Allergologiya
Allergik rinit — bəşəriyyətin dörddə birinin problemi
Allergik rinit geniş yayılmış xəstəliklərə aiddir. Statistikaya görə, bu və ya digər formada bütün bəşəriyyətin dörddə birinə qədəri…
İstiqamət: Allergologiya
Qida allergiyası
Bir çox qida məhsullarının allergen xassələrə malik olması hələ Qalenə məlum idi, o deyirdi: «Birinə qida olan, digərinə…
İstiqamət: Allergologiya
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
