Döş qəfəsindəki xışıltılar adətən ağciyər strukturlarının zədələnməsindən xəbər verir, lakin mənbə yuxarı tənəffüs yolları da ola bilər. Bu səhifədə döş qəfəsində xışıltıların səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: İmmunoloq İnfeksionist Kardioloq Otolarinqoloq Pulmonoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Döş qəfəsindəki xışıltılar adətən ağciyər strukturlarının zədələnməsindən xəbər verir, lakin mənbə yuxarı tənəffüs yolları da ola bilər. Səs nəfəs alınan hava axını ilə ağciyərlərə aparılır. Xışıltıların mənbəyini və səbəbini dəqiq yalnız mütəxəssis müəyyən edə bilər.
Növləri
Xışıltılar öz xarakterinə görə müxtəlifdir. Onlar nəm (bəlğəmli) və ya quru ola bilər. Sonuncular tembrinə görə fərqlənir: fitli, bas, cingiltili və ya boğuq olurlar. Patoloji prosesin yerləşdiyi bronxların ölçüsündən asılı olaraq, xışıltılar xırdaköpüklü və iriköpüklü olmaqla bölünür.
Ayrıca kateqoriya kimi krepitasiyalar qeyd edilir. Bu cür xışıltılar xırıltını xatırladır, nəfəsalmanın sonunda ağciyərlərdə yaranır. Səsi alveolların (bronxioların üzərindəki qovuqcuqların) bir-birindən ayrılan divarları çıxarır. Onların yapışmasının səbəbləri:
- Ağciyər infarktı zamanı qan;
- Durğunluq halları zamanı ödemli mayenin sızması;
- Krupoz pnevmoniya zamanı iltihabi maye.
Qırtlaq və ya traxeyanın zədələnməsində keçirici xışıltılar yaranır. Onlar tez-tez ağciyər iltihabını təqlid edərək yanlış təəssürat yaradır. Yayılma dərəcəsindən asılı olaraq səslər lokal və ya diffuz (yayılmış) olur, sol, sağ tərəfdə və ya hər iki tərəfdə eyni zamanda yarana bilər.
Səbəbləri
Simptomun yaranmasının əsas səbəbi hava axını üçün maneələrdir. Normada tənəffüs yollarının selikli qişası hamar olur və qoruyucu selik təbəqəsi ilə örtülür. Qığırdaq strukturları onların bir-birinə yapışmasının və daralmasının qarşısını alır. Xışıltılar qan, iltihabi maye, seliyin və ödemlərin yaranması zamanı, yad cisimlərin olduğu hallarda, həmçinin şişlər və böyümüş limfa düyünləri tərəfindən sıxılma zamanı yaranır. Xışıltının ən çox rast gəlinən səbəbi iltihabdır: bronxit, pnevmoniya. Həmçinin temperatursuz xışıltılı səslər müşahidə olunan tənəffüs sistemi xəstəlikləri də mövcuddur.
- Pnevmoskleroz — funksional ağciyər toxumasının birləşdirici (çapıq) toxumaya çevrilməsi. İltihab, distrofik proseslər zamanı yaranır. Patologiya irəlilədikcə ağciyərlər deformasiyaya uğrayır, ölçücə kiçilir.
- Pnevmofibroz — ağciyər toxumasında fibroz sahələrinin, çapıqların meydana çıxması. Öskürək, təngnəfəslik və xışıltı şəklində simptomlar funksional toxumanın 30%-dən çoxu dəyişikliyə uğradıqda inkişaf edir.
- Xroniki bronxit — bronx toxumalarının patoloji dəyişikliyinə gətirib çıxaran irəliləyən iltihab. Əsas səbəbi toksinlərin nəfəslə alınması, siqaretçəkmədir. Patologiya sona qədər müalicə olunmamış kəskin bronxitdən sonra inkişaf edə bilər. Kəskinləşmə dövrləri infeksiyanın qoşulması zamanı baş verir.
- Bronxial astma — bronxların kəskin spazmı tutmaları ilə müşayiət olunan, bəlğəm ifrazının artması ilə xarakterizə olunan qeyri-infeksion iltihab. Xəstəlik üçün nəfəs verərkən fit səsi, təngnəfəslik xarakterikdir. Tutmaları allergenlər, stress, toksinlər təhrik edir.
- Ağciyərlərin kistoz fibrozu (mukovissidoz) — bronxopulmonar vəzilərin çox qatı seliyin ifraz edilməsi ilə nəticələnən, orqanların işinə mane olan autoimmun zədələnməsi. Simptomları: özlü bəlğəmli öskürək, təngnəfəslik, tez-tez pnevmoniya. Xəstəlik uşağın ilk günlərindən özünü göstərir.
- Gizli pnevmoniya — temperatursuz və öskürəksiz ağciyər iltihabı. Əsas səbəbi adətən virus və zəifləmiş immunitetdir. Yeganə simptomlar xışıltı və zəiflik ola bilər. Üzdə qırmızı ləkələr, fit səsli nəfəsalma yarana bilər. Hərəkət zamanı nəbz xeyli tezləşir, təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrılar, çətinləşmiş nəfəsalma meydana çıxır. Gizli pnevmoniya sona qədər müalicə olunmamış bronxitdən sonra inkişaf edə bilər.
- Ağciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi — bronxopulmonar toxumaların toksik zədələnməsi nəticəsində yaranan tənəffüs yollarının davamlı iltihabi daralması.
Temperatursuz, böyükdə nəfəsalma zamanı ağciyərlərdə xışıltı uzunmüddətli siqaretçəkmənin nəticəsi ola bilər.
Keçirici xışıltıların səbəbi burunda seliyin toplanması, burun yollarının ödemi, burunudlaq nahiyəsinin yenitörəmələri (adenoidlər), farinqit, laringit, qırtlağın daralmasıdır. Bir yaşınadək uşaqlarda simptom həddindən artıq yumşaq qığırdaqlara görə yaranır.
Xışıltılı nəfəsalma ürək-damar sistemi xəstəliklərinin nəticəsi ola bilər. Miokardın yığılma tezliyinin və/və ya gücünün pozulması qanın durğunluğunu, o cümlədən ağciyər damarlarında durğunluğu təhrik edir. Bu damarlarda təzyiq yüksəlir, nəticədə plazma divarlardan keçərək alveollara sızır. Nəfəsalma krepitasiya, quru xışıltılarla müşayiət olunur, sonradan onlar nəmə çevrilir.
Başqa bir səbəb — tənəffüs yollarının böyümüş limfa düyünləri, şişlər tərəfindən sıxılmasıdır. Simptomatika vərəm, limfoma, sarkoidoz, leykoz zamanı meydana çıxır.
Diaqnostika
Şikayətlər toplanıb anamnez öyrənildikdən sonra həkim fonendoskop, yaxud stetoskopla ağciyərlərin auskultasiyasını (dinlənilməsini) aparır, xışıltıların lokalizasiyasını müəyyən edir.
İlkin yoxlamaya boğazın, burunudlağın və qırtlağın baxışı da daxildir. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün zərurət olduqda əlavə müayinələr təyin olunacaq.
- Ağciyərlərin rentgeni. Şəkildə iltihab əlamətləri, şiş, birləşmələr, ödem, fibroz, vərəm görünür.
- Döş qəfəsinin MRT-si. Yumşaq toxumaları ətraflı incələməyə, kista, şiş, absesləri dəqiq diaqnoz qoymağa imkan verir, iltihabi prosesin sahəsini və dərəcəsini göstərir.
- Döş qəfəsinin KT-si. Şəkildə ağciyər toxumasındakı bütün patoloji dəyişikliklər görünür. Arteriyaların, venaların, traxeyanın, bronxların vəziyyətini qiymətləndirmək mümkündür.
İltihabi proses olduqda qan analizləri (ümumi, biokimyəvi, allergiya və infeksiyalara görə), bəlğəm müayinəsi, o cümlədən əkilmə, vərəm testləri və s. Təyin olunacaq.
Müalicə
Döş qəfəsində xışıltıların müalicə üsulu diaqnostikanın nəticələrindən asılı olaraq seçilir. İnfeksion iltihablar antibiotiklər, QSİƏP (qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar), hormonlar vasitəsilə aradan qaldırılır. Ağciyərləri selikdən təmizləmək üçün bəlğəmgətirici vasitələr təyin edilir. Toxumaların bərpasında fizioterapiya yaxşı nəticə verir.
Kardioloji patologiyalarda ürək əzələsinin yığılma qabiliyyətini dəstəkləyən dərmanlar, tromboemboliya zamanı isə qan laxtalarını həll edən preparatlar və ya təcili əməliyyat tələb olunur. Müxtəlif şiş növlərində də cərrahların köməyi lazım olacaq.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Ağırlaşmaların növü xışıltının səbəbindən asılıdır.
- Bronxial astma bronxların geri dönməz daralmasına səbəb ola bilər.
- Ağciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyinin ağırlaşmalarına pnevmoniya, pnevmotoraks, ağciyər hipertenziyası, ağciyər ürəyi aiddir.
- Pnevmoniya ağciyər qanqrenasına, absesə, kəskin tənəffüs çatışmazlığına, miokardit, meningit və ölümə səbəb ola bilər.
- Xroniki pnevmoniya bronxların deformasiyasına, pnevmoskleroza, ağciyər emfizeminə, astmatik bronxitə səbəb olur.
Döş qəfəsində xışıltı ilə müşayiət olunan bir çox xəstəliklər əlilliyə və hətta ölümə səbəb ola bilər. Bunun qarşısını almaq üçün dərhal həkimə müraciət etmək və onun bütün tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir.
Hansı həkimə müraciət etməli
İlkin diaqnostika üçün terapevtə müraciət etmək lazımdır. O, baxış keçirəcək və xəstəni özü müşahidə edəcək, yaxud yaxın profilli həmkarlarına yönləndirəcək.
Döş qəfəsində xışıltılarla bağlı müraciət oluna biləcək digər həkimlər:
Yadda saxla!
Döş qəfəsində çətin eşidilən xışıltı belə həkimə müraciət və müayinə üçün əsasdır. Ağciyər xəstəliklərinin xroniki formalarının inkişafından əvvəl həmişə kəskin iltihab və ya soyuqdəymə olmur. Əsas profilaktika üsulları siqaretdən imtina etmək və tənəffüs orqanlarını toksinlərdən qorumaqdır. Struktur dəyişikliklərin inkişafını vaxtında görmək üçün mütəmadi flüoroqrafiya müayinəsi kömək edir.
Xışıltının həmişə tənəffüs sistemi patologiyasının nəticəsi olmadığını yadda saxlamaq vacibdir. Vəziyyəti müstəqil həll etməyə çalışmaq ölümə qədər gedib çıxa bilən təhlükəli nəticələrlə nəticələnə bilər. Kəskin təngnəfəslik, döş qəfəsində ağrı, dodaqların göyərməsi və ya nəfəs çatışmazlığı yarandıqda dərhal təcili yardım çağırılmalıdır.
Suallar və cavablar
Dəqiq müddət yoxdur. Ağciyərlərin vəziyyətinə nəzarət etmək lazımdır. Müsbət dinamika olmadıqda həkim KT, spiroqrafiya təyin edəcək.
Nikotin kirpikli epiteli fəallaşdırır. Uzunmüddətli siqaretçəkmə təcrübəsi olduqda kəsilmə sindromu yaranır, bronxlarda çoxlu seliyin ifrazı baş verir. Kirpiklər üzərinə qatran çökdüyü və bəzi hüceyrələr atrofiyaya uğradığı üçün onlar müstəqil şəkildə zəif işləyir. Zaman keçdikcə onların işi sabitləşir.
