Respirator-sinsitial virus (RSV) tənəffüs yollarının geniş yayılmış virus infeksiyasıdır. Böyüklərdə adətən soyuqdəymə kimi keçir, lakin körpələrdə, vaxtından əvvəl doğulmuşlarda və yaşlılarda bronxiolit, pnevmoniya və nəfəs çatışmazlığına səbəb ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- RS-infeksiya
- respirator-sinsitial infeksiya
- RSV infeksiyası
- RSV bronxioliti (aşağı tənəffüs yollarının zədələnməsində)
Xəstəlik haqqında
Respirator-sinsitial virus (RSV) tənəffüs yollarını zədələyən ən geniş yayılmış viruslardan biridir. Demək olar ki, bütün uşaqlar iki yaşına qədər ən azı bir dəfə bu virusla yoluxur. İnfeksiya payız-qış və erkən yaz aylarında mövsümi epidemiyalar şəklində yayılır, uşaq bağçalarında və ailədaxili təmasda asanlıqla ötürülür.
Virus burun-udlağın selikli qişasında çoxalır və aşağı tənəffüs yollarına – kiçik bronxlara (bronxiollara) enə bilər. Bronxiolların selikli qişası şişir, selik və ölmüş hüceyrələr toplanır, nəticədə hava axını çətinləşir. Körpələrdə tənəffüs yolları çox dar olduğu üçün hətta kiçik şişkinlik nəfəsi ciddi çətinləşdirir. Ona görə RSV erkən yaşlı uşaqlarda bronxiolitin və virus mənşəli pnevmoniyanın əsas səbəblərindən biri sayılır.
Keçirilmiş infeksiya davamlı immunitet yaratmır, ona görə insan həyat boyu dəfələrlə yoluxa bilər. Təkrar infeksiyalar adətən daha yüngül keçir, lakin yaşlılarda, ürək-ağciyər xəstəlikləri və immun çatışmazlığı olanlarda ağır ola bilər.
Səbəbləri
Xəstəliyin törədicisi respirator-sinsitial virusdur (Pneumoviridae ailəsi). Virus xəstə insandan sağlam insana asanlıqla keçir, inkubasiya dövrü adətən bir neçə gün çəkir. Ötürülmə yolları:
- hava-damcı yolu – öskürmə, asqırma və danışıq zamanı ətrafa yayılan damcılarla;
- təmas yolu – virus əllərdə, oyuncaqlarda, qapı dəstəklərində və digər səthlərdə bir neçə saat qala bilir; insan çirkli əllə burnuna və ya gözlərinə toxunduqda yoluxur.
Ağır gediş riskini artıran amillər:
- altı aya qədər yaş və vaxtından əvvəl doğulma – tənəffüs yolları dar, immun sistemi isə yetişməmiş olur;
- anadangəlmə ürək qüsurları, bronxopulmonar displaziya – ürək və ağciyərin ehtiyat imkanları məhduddur;
- immun çatışmazlığı – virus daha uzun müddət çoxalır, xəstəlik uzanır;
- Daun sindromu, sinir-əzələ xəstəlikləri – öskürək refleksi və tənəffüs əzələlərinin işi zəifləyir;
- yaşlı yaş, xroniki ürək və ağciyər xəstəlikləri – infeksiya əsas xəstəliyin kəskinləşməsinə səbəb ola bilər;
- evdə siqaret tüstüsü – tənəffüs yollarının selikli qişasını zədələyir;
- bağçaya gedən böyük bacı-qardaşlar, izdihamlı mühit – virusun körpəyə çatma ehtimalını artırır.
Klinik formaları
RSV infeksiyası tənəffüs yollarının hansı səviyyədə zədələnməsindən asılı olaraq müxtəlif formalarda keçə bilər:
- yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyası – burun axması, boğaz ağrısı, öskürək; böyüklərdə və böyük uşaqlarda ən çox rast gəlinən formadır;
- bronxiolit – kiçik bronxların iltihabı; əsasən iki yaşa qədər, xüsusən ilk aylarda olan körpələrdə;
- pnevmoniya – ağciyər toxumasının zədələnməsi; körpələrdə, yaşlılarda və immuniteti zəif insanlarda;
- xroniki xəstəliyin kəskinləşməsi – böyüklərdə bronxial astmanın, xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyinin və ürək çatışmazlığının ağırlaşması.
Klinik mənzərə
Xəstəlik adətən burun axması, asqırma, öskürək və hərarətlə başlayır. Körpələrdə iki-dörd gün sonra aşağı tənəffüs yollarının zədələnmə əlamətləri yarana bilər:
- öskürəyin güclənməsi – quru və ya yaş, tutma şəklində;
- sürətli və çətin nəfəs – xırıltılı, fitli nəfəs, nəfəsvermənin uzanması;
- köməkçi əzələlərin iştirakı – nəfəs alarkən qabırğaarası sahələrin və döş sümüyü altının içəri çəkilməsi, burun pərlərinin oynaması;
- qidalanmanın pozulması – körpə əmərkən yorulur, əmmədən imtina edir, süstləşir;
- nəfəsin fasilələri (apnoe) – çox kiçik və vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrdə; bəzən hərarət olmadan ilk əlamət məhz budur.
Əlamətlər adətən xəstəliyin üçüncü-beşinci günü ən güclü olur, sonra tədricən azalır; öskürək isə bir neçə həftə davam edə bilər. Böyüklərdə və böyük uşaqlarda infeksiya çox vaxt adi soyuqdəymə kimi keçir. Yaşlılarda isə zəiflik, təngnəfəslik və xroniki xəstəliyin kəskinləşməsi ön planda ola bilər.
Təcili həkimə müraciət etmək və ya 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər:
- uşaqda nəfəs dayanır və ya dodaqları, dili göyərir;
- nəfəs çox sürətli və ağırdır, döş qəfəsi hər nəfəsdə içəri çəkilir;
- uşaq çox süstdür, çətin oyanır, ağlaması zəifdir;
- maye qəbul etmir, sidiyi xeyli azalıb;
- üç aylıqdan kiçik körpədə hərarət yüksəlib;
- yaşlı insanda təngnəfəslik kəskin artıb və ya huşu dumanlanıb.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz əsasən klinik əlamətlərə, mövsümə və xəstənin yaşına əsaslanır. Həkim xəstəliyin necə başladığını, uşağın necə qidalandığını, risk amillərinin olub-olmadığını soruşur və müayinə aparır.
- klinik baxış və ağciyərlərin dinlənilməsi – xırıltılar, nəfəsin çətinləşmə dərəcəsi;
- nəfəs tezliyinin və oksigen saturasiyasının ölçülməsi (pulsoksimetriya) – qanda oksigen çatışmazlığını göstərir və stasionara yerləşdirmə qərarına təsir edir;
- burun-udlaq yaxması – sürətli antigen testi və ya PZR virusu təsdiqləyir; xüsusən stasionarda xəstələri ayırmaq üçün lazımdır;
- döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası – yalnız pnevmoniya və ya digər ağırlaşma şübhəsində;
- ümumi qan analizi – bakterial infeksiyanın qoşulmasından şübhələnildikdə;
- qanın qaz tərkibi – ağır hallarda tənəffüs çatışmazlığının dərəcəsini qiymətləndirmək üçün.
Bronxiolit əsasən klinik diaqnozdur, hər bir uşağa rentgen və analizlər tələb olunmur. Differensial diaqnostika qrip, rinovirus və koronavirus infeksiyaları, bronxial astma, bakterial pnevmoniya, tənəffüs yollarına yad cisim düşməsi və ürək qüsurları ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- bronxiolit – körpələrdə ən çox rast gələn ağır forma;
- pnevmoniya – virus mənşəli və ya bakterial infeksiyanın qoşulması ilə;
- tənəffüs çatışmazlığı, apnoe – oksigen terapiyası və tənəffüs dəstəyi tələb edə bilər;
- susuzlaşma – körpə yorulduğu üçün kifayət qədər əmmir;
- orta otit – qulaq ağrısı, narahatlıq, hərarətin təkrar yüksəlməsi;
- xroniki xəstəliklərin kəskinləşməsi – böyüklərdə astma, xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi, ürək çatışmazlığı;
- təkrarlanan xırıltılı nəfəs epizodlarına meyl – ağır bronxiolitdən sonrakı illərdə.
Müalicə
RSV-yə qarşı gündəlik praktikada istifadə olunan spesifik virusəleyhinə müalicə yoxdur. Antibiotiklər virusa təsir etmir və yalnız bakterial ağırlaşma təsdiqləndikdə təyin olunur. Əksər uşaqlar evdə sağalır, müalicə dəstəkləyicidir:
- burun tənəffüsünün bərpası – burnun duzlu məhlulla yuyulması və seliyin sorulması, xüsusən qidalanmadan və yuxudan əvvəl;
- qidalanma və maye – tez-tez, kiçik porsiyalarla əmizdirmə və ya qidalandırma; böyük uşaqlara kifayət qədər maye;
- hərarətin salınması – yüksək hərarətdə və narahatlıqda yaşa uyğun hərarətsalıcılar, həkimin göstərişi ilə;
- mühit – otaqda təmiz və sərin hava, siqaret tüstüsünün olmaması;
- müşahidə – nəfəs tezliyinə, dəri rənginə, qidalanmaya və sidik miqdarına diqqət.
Stasionarda oksigen terapiyası, mayenin venadaxili və ya zondla verilməsi, ağır hallarda qeyri-invaziv və ya süni tənəffüs dəstəyi tətbiq olunur. Bronxgenişləndiricilər, hormonal preparatlar və inhalyasiyalar körpələrdə bronxiolitdə rutin olaraq tövsiyə edilmir – onları yalnız həkim fərdi göstərişlə təyin edə bilər.
Nə etmək olmaz: antibiotikləri özbaşına başlamaq, körpələrə öskürəkkəsici dərmanlar vermək, buxar inhalyasiyası etmək (yanıq riski), burna yağ, süd və ya bitki şirələri damızdırmaq. Bu üsullar faydasızdır və zərər verə bilər.
Profilaktika
- əlləri tez-tez sabunla yumaq, oyuncaqları və səthləri təmizləmək;
- soyuqdəymə əlamətləri olan insanların körpələrlə təmasını məhdudlaşdırmaq, körpəni öpməkdən çəkinmək;
- epidemiya mövsümündə kiçik körpələrlə izdihamlı yerlərdən uzaq durmaq;
- ana südü ilə qidalandırmanı davam etdirmək;
- evdə və avtomobildə siqaret çəkməmək;
- xəstə ailə üzvünün maska taxması, ayrıca dəsmal və qab-qacaqdan istifadə etməsi;
- yüksək risk qrupunda olan körpələr üçün uzun təsirli monoklonal anticisimlər, hamilələr və yaşlılar üçün RSV peyvəndləri mövcuddur – onların istifadəsi barədə həkimlə məsləhətləşin.
Hansı həkimə müraciət etməli
Uşaqlarda RSV infeksiyası şübhəsində pediatra, böyüklərdə terapevtə və ya ailə həkiminə müraciət edin. Ağır və ya təkrarlanan tənəffüs pozğunluqlarında pulmonoloqun məsləhəti lazım ola bilər.
Yadda saxla!
RSV böyüklər üçün çox vaxt yüngül soyuqdəymədir, lakin körpə üçün ciddi təhlükə ola bilər.
- Burun axan və öskürən insanlar körpələrlə təmasdan çəkinməlidir.
- Körpədə nəfəs çətinləşibsə, nəfəs fasilələri varsa və ya əmmədən imtina edirsə, həkimə müraciəti təxirə salmayın.
- Antibiotik və inhalyasiyaları özbaşına başlamayın.
- Risk qrupundakı körpələr üçün profilaktika imkanlarını əvvəlcədən pediatrla müzakirə edin.
Suallar və cavablar
Hər ikisi respirator virus infeksiyasıdır və əlamətləri oxşar ola bilər. RSV daha çox körpələrdə kiçik bronxları zədələyərək bronxiolit yaradır, qrip isə daha çox yüksək hərarət və ümumi intoksikasiya ilə gedir. Dəqiq ayırmaq üçün test lazımdır.
Ağır RSV bronxiolitini keçirmiş uşaqlarda sonrakı illərdə xırıltılı nəfəs epizodları daha tez-tez olur. Lakin bu, mütləq bronxial astma demək deyil – əksər uşaqlarda bu meyl yaşla azalır. Təkrarlanan epizodlarda pediatr və ya pulmonoloq müşahidəsi lazımdır.
Adətən xəstəliyin ilk bir həftəsi ərzində, kiçik körpələrdə və immuniteti zəif uşaqlarda isə daha uzun müddət. Bu dövrdə uşağı kollektivə aparmamaq və gigiyena qaydalarına əməl etmək lazımdır.
Bəli, insan həyat boyu dəfələrlə yoluxa bilər. Sağlam böyüklərdə infeksiya adətən soyuqdəymə kimi keçir, lakin yaşlılarda və xroniki ürək-ağciyər xəstəlikləri olanlarda pnevmoniya və əsas xəstəliyin kəskinləşməsi ilə ağır gedə bilər. Belə insanlar təngnəfəslik artdıqda həkimə müraciət etməlidir.
Bronxiolitdə bronxgenişləndirici və hormonal inhalyasiyalar rutin olaraq faydalı hesab edilmir, buxar inhalyasiyası isə yanıq təhlükəsi yaradır. Evdə ən faydalı tədbirlər burnun təmizlənməsi, tez-tez qidalandırma və nəfəsin müşahidəsidir. İstənilən inhalyasiya yalnız həkimin təyinatı ilə aparılmalıdır.
Hazırda hamilələr və yaşlılar üçün RSV peyvəndləri, risk qrupundakı körpələr üçün isə uzun təsirli monoklonal anticisimlər mövcuddur. Hamiləlikdə edilən peyvənd ana anticisimlərinin körpəyə keçməsi ilə onu ilk aylarda qoruyur. Bu üsulların sizə və ya uşağınıza uyğun olub-olmadığını həkim müəyyən edir.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
