Ağciyər ödemi ağciyər toxumasında və alveollarda maye toplanmasıdır. Nəticədə qanın oksigenlə zənginləşməsi pozulur, kəskin boğulma hissi yaranır. Çox vaxt ürək çatışmazlığının ağırlaşmasıdır. Bu, təcili tibbi yardım tələb edən həyati təhlükəli vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kardiogen ağciyər ödemi
- alveolyar ödem
- interstisial ödem
- ürək astması (ilkin mərhələ)
Xəstəlik haqqında
Normada ağciyər kapilyarlarından toxumaya keçən az miqdarda maye limfa sistemi ilə xaric edilir və alveollar — qaz mübadiləsinin baş verdiyi ağciyər qovuqcuqları — quru qalır. Kapilyarlarda təzyiq kəskin artdıqda və ya onların divarı zədələndikdə maye əvvəlcə ağciyər toxumasının ara sahəsində, sonra isə alveollarda toplanır. Oksigenin qana keçməsi pozulur, orqanizm oksigen çatışmazlığı yaşayır.
Ən çox rast gəlinən forma kardiogen ödemdir — sol mədəciyin işinin pozulması və ya mitral qapaq xəstəlikləri zamanı ağciyər venalarında təzyiqin artması ilə bağlıdır. Qeyri-kardiogen ödem isə damar divarının zədələnməsi nəticəsində yaranır (kəskin respirator distress sindromu, zəhərlənmələr, yüksək dağlıq və s.).
Ağciyər ödemi əsasən ürək xəstəlikləri olan ahıl insanlarda rast gəlinir, lakin qeyri-kardiogen formalar istənilən yaşda ola bilər. Kəskin ağciyər ödemi dəqiqələr və saatlar ərzində inkişaf edir və təcili müalicə olmadan ölümlə nəticələnə bilər, buna görə onun əlamətlərini bilmək çox vacibdir.
Səbəbləri
Kardiogen ödemin səbəbləri — ağciyər venalarında təzyiqi artıran ürək xəstəlikləri:
- kəskin miokard infarktı və kəskin koronar sindrom — ürək əzələsinin bir hissəsi qəfil işləməyi dayandırır;
- xroniki ürək çatışmazlığının dekompensasiyası — çox vaxt dərmanların buraxılması, duzlu qida, infeksiya fonunda;
- hipertonik kriz — təzyiqin kəskin yüksəlməsi sol mədəciyi həddindən artıq yükləyir;
- qapaq qüsurları — mitral stenoz, aortal stenoz, kəskin mitral çatışmazlıq;
- sürətli aritmiyalar, miokardit, kardiomiopatiyalar.
Qeyri-kardiogen ödemin səbəbləri — kapilyar divarının zədələnməsi və ya maye balansının pozulması:
- kəskin respirator distress sindromu — sepsis, ağır pnevmoniya, mədə möhtəviyyatının aspirasiyası, ağır travma;
- böyrək çatışmazlığı və maye artıqlığı, o cümlədən həddindən artıq venadaxili infuziyalar;
- zəhərli qazların və tüstünün inhalyasiyası, yanğın zamanı zədələnmə;
- yüksək dağlıq xəstəliyi — dağa sürətlə qalxdıqda;
- beyin travması, insult, qıcolma tutmaları (neyrogen ödem);
- suda boğulma;
- bəzi dərmanların və narkotik maddələrin həddindən artıq dozası.
Təsnifat
- interstisial ödem — maye ağciyər toxumasının ara sahəsində toplanır, klinik olaraq «ürək astması» kimi özünü göstərir;
- alveolyar ödem — maye alveollara keçir, köpüklü bəlğəm yaranır, vəziyyət daha ağırdır;
- mənşəyinə görə — kardiogen və qeyri-kardiogen formalar;
- inkişaf sürətinə görə — kəskin (dəqiqələr, saatlar ərzində) və tədricən inkişaf edən (bir neçə gün ərzində) ödem.
Klinik mənzərə
Kəskin ağciyər ödemi çox vaxt gecə və ya fiziki gərginlikdən sonra qəfil başlayır. Əsas əlamətlər bunlardır:
- kəskin nəfəs darlığı, hava çatışmazlığı, boğulma hissi;
- uzananda nəfəsin pisləşməsi — insan oturmağa və ya ayaq üstə durmağa məcbur olur;
- tez və səs-küylü tənəffüs, uzaqdan eşidilən xırıltılar;
- öskürək, çəhrayı köpüklü bəlğəm;
- dəri və dodaqların göyərməsi;
- soyuq yapışqan tər, solğunluq;
- ürəkdöyünmə, qorxu və həyəcan hissi;
- gecə boğulma tutmaları — erkən mərhələdə;
- ağır hallarda huşun bulanması, təzyiqin düşməsi.
Kardiogen ödemdən əvvəl çox vaxt bir neçə gün ərzində xəbərdarlıq əlamətləri müşahidə olunur: fiziki yükdə təngnəfəsliyin artması, ayaqlarda ödem, qısa müddətdə çəki artımı, gecə quru öskürək. İnfarkt zamanı ödemə döş qəfəsində sıxıcı ağrı qoşula bilər. Yüksək dağlıq ödemində isə əvvəlcə fiziki yükə dözümün azalması, quru öskürək və zəiflik yaranır.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər: qəfil boğulma, köpüklü və ya çəhrayı bəlğəm, uzanarkən nəfəs ala bilməmə, dodaqların göyərməsi, döş qəfəsində ağrı və ya huşun bulanması yaranarsa. Belə hallarda dərhal 103-ə zəng edin — evdə gözləmək olmaz.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnoz ilk növbədə klinik əlamətlərə görə qoyulur, müalicə müayinə ilə paralel aparılır. Həkim ağciyərləri dinləyir (nəm xırıltılar), təzyiqi, nəbzi və tənəffüs tezliyini qiymətləndirir, ürək xəstəlikləri və qəbul edilən dərmanlar barədə soruşur. Səbəbi və ağırlığı müəyyən etmək üçün aşağıdakı müayinələr aparılır:
- pulsoksimetriya və qanın qazları — oksigen çatışmazlığının dərəcəsini göstərir;
- döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası — ağciyərlərdə mayeni, durğunluğu və ürəyin ölçüsünü göstərir;
- ağciyərlərin USM-i — çarpayı yanında sürətli müayinə;
- EKQ və troponin — infarktın və ritm pozğunluqlarının aşkarlanması;
- exokardioqrafiya — ürəyin funksiyası və qapaqların vəziyyəti;
- natriuretik peptid — ürək mənşəli ödemi təsdiqləməyə kömək edir;
- elektrolitlər, kreatinin, ümumi qan analizi — böyrək funksiyasını və infeksiya əlamətlərini qiymətləndirir.
Differensial diaqnostika pnevmoniya, bronxial astma tutması, ağciyər arteriyasının tromboemboliyası və xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyinin kəskinləşməsi ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- kəskin tənəffüs çatışmazlığı və süni ventilyasiyaya ehtiyac;
- kardiogen şok;
- ürək ritminin ağır pozulması;
- oksigen çatışmazlığı nəticəsində beynin, böyrəklərin və digər orqanların zədələnməsi;
- ölüm — təcili yardım gecikdikdə;
- təkrarlanan epizodlar — əsas səbəb müalicə olunmadıqda;
- uzunmüddətli süni ventilyasiya fonunda ikincili pnevmoniya.
Müalicə
Müalicə təcili yardım briqadasında başlanır və stasionarda, adətən intensiv terapiya şöbəsində davam etdirilir. Məqsəd oksigenləşməni bərpa etmək, ağciyərlərdən artıq mayeni çıxarmaq və səbəbi aradan qaldırmaqdır:
- oturaq vəziyyət, ayaqlar aşağı;
- oksigen terapiyası, lazım olduqda maska ilə qeyri-invaziv ventilyasiya və ya intubasiya və süni ventilyasiya;
- venadaxili diuretiklər — artıq mayenin xaric edilməsi;
- vazodilatatorlar (nitratlar) — yüksək və ya normal təzyiqdə ürəyin yükünü azaltmaq üçün;
- aşağı təzyiqdə — ürəyin yığılmasını dəstəkləyən preparatlar, mexaniki qan dövranı dəstəyi;
- səbəbin aradan qaldırılması: infarktda təcili koronar müdaxilə, aritmiyanın müalicəsi, təzyiqin salınması, qapaq qüsurunun cərrahi korreksiyası;
- qeyri-kardiogen ödemdə — əsas xəstəliyin (sepsis, pnevmoniya, zəhərlənmə) müalicəsi və tənəffüsün dəstəklənməsi; yüksək dağlıq ödemində ən vacib addım dərhal aşağı enməkdir;
- böyrək çatışmazlığında və diuretiklərin təsirsizliyində — hemodializ.
Kəskin dövr keçdikdən sonra kardioloq ürək çatışmazlığının uzunmüddətli müalicəsini seçir: proqnozu yaxşılaşdıran müasir preparat qrupları, təzyiqə və ritmə nəzarət, lazım olduqda qapaq əməliyyatı və ya cihaz implantasiyası.
Təcili yardım gələnə qədər evdə insanı oturtmaq, ayaqlarını aşağı salmaq, sıxan paltarı boşaltmaq və təmiz hava təmin etmək lazımdır. İnsanı uzandırmaq, maye içirtmək, özbaşına sidikqovucu və ya digər dərmanlar vermək olmaz. Ağciyər ödemini evdə müalicə etməyə çalışmaq həyat üçün təhlükəlidir.
Reabilitasiya
Ağciyər ödemini keçirmiş insan üçün təkrarlanmanın qarşısını almaq əsas məqsəddir:
- ürək çatışmazlığının müasir uzunmüddətli müalicəsi və kardioloq nəzarəti;
- gündəlik çəkinin ölçülməsi — qəfil artım maye toplanmasına işarədir;
- duzun məhdudlaşdırılması, maye rejiminə həkim tövsiyəsinə uyğun əməl;
- kardioreabilitasiya proqramı — həkim nəzarəti altında tədricən artırılan fiziki fəallıq;
- təngnəfəsliyin artması və ödem zamanı həkimə vaxtında müraciət.
Profilaktika
- arterial hipertenziyanın və ürək çatışmazlığının müntəzəm müalicəsi;
- dərmanların, xüsusən diuretiklərin buraxılmaması və özbaşına dayandırılmaması;
- duzlu qidanın və artıq mayenin məhdudlaşdırılması;
- nəfəs darlığının artması, ödemlər və çəki artımında vaxtında həkimə müraciət;
- qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatları ürək çatışmazlığı zamanı yalnız həkimlə razılaşdıraraq qəbul etmək;
- qripə və pnevmokok infeksiyasına qarşı peyvənd barədə həkimlə məsləhətləşmək;
- siqaretdən və spirtdən imtina;
- yüksək dağlığa tədricən qalxmaq, əlamətlər yarandıqda aşağı enmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Kəskin əlamətlər zamanı dərhal 103-ə zəng edin. Kəskin dövrdən sonra müalicə və müşahidə ilə kardioloq, qeyri-kardiogen formalarda isə pulmonoloq və ya müvafiq ixtisas üzrə həkim məşğul olur.
Yadda saxla!
Ağciyər ödemi hər dəqiqənin həlledici olduğu vəziyyətdir.
- Qəfil boğulma, köpüklü bəlğəm və ya uzanarkən nəfəs ala bilməmə zamanı dərhal 103-ə zəng edin.
- Təcili yardım gələnə qədər insanı oturdun, ayaqlarını aşağı salın, təmiz hava təmin edin.
- Ürək çatışmazlığı olan insanlar gündəlik çəkini ölçməli və dərmanları buraxmamalıdır.
- Təngnəfəsliyin, ödemlərin və çəkinin tədricən artması — kardioloqa vaxtında müraciət üçün əsasdır.
Faydalı Məqalələr
Ürək-damar çatışmazlığı
Ürək çatışmazlığı (ÜÇ) — ürəyin adekvat qan dövranını təmin edən nasos kimi funksiyasının pozulması ilə şərtlənən patoloji vəziyyətdir.…
İstiqamət: Kardiologiya
Suallar və cavablar
Pnevmoniya ağciyərin infeksion iltihabıdır və adətən hərarət, öskürək və tədricən artan nəfəs darlığı ilə gedir. Ağciyər ödemi isə çox vaxt qəfil başlayır, ürək xəstəliyi fonunda yaranır və köpüklü bəlğəmlə müşayiət oluna bilər. Dəqiq fərq müayinə ilə müəyyən edilir; hər iki vəziyyət həkim yardımı tələb edir.
Bəli, əgər səbəb — ürək çatışmazlığı, qapaq qüsuru, nəzarətsiz hipertoniya — müalicə olunmazsa. Müntəzəm müalicə, duz və maye rejimi, həkim nəzarəti təkrarlanma riskini xeyli azaldır.
İnsanı oturaq vəziyyətə gətirin, ayaqlarını aşağı salın, sıxan paltarı boşaldın, pəncərəni açın. Əgər həkim əvvəllər dilaltı nitrat preparatı təyin edibsə və təzyiq aşağı deyilsə, təlimata uyğun istifadə etmək olar. Uzandırmayın və maye içirtməyin.
Xeyr, kəskin ağciyər ödemi yalnız stasionarda, çox vaxt intensiv terapiya şöbəsində müalicə olunur. Oksigen terapiyası, venadaxili preparatlar və tənəffüsün dəstəklənməsi evdə mümkün deyil. Gecikmə həyat üçün təhlükəlidir, buna görə dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır.
Ürək çatışmazlığı olan insanlarda xəbərdarlıq əlamətləri bunlardır: fiziki yükdə təngnəfəsliyin artması, uzananda nəfəsin çətinləşməsi, gecə öskürəyi, ayaqlarda ödem və bir neçə gün ərzində çəkinin artması. Belə dəyişikliklər zamanı kardioloqa vaxtında müraciət etmək ağır tutmanın qarşısını ala bilər.
Müddət səbəbdən, ağırlıqdan və müalicəyə cavabdan asılıdır və bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər ola bilər. Çıxarışdan sonra kardioloqun nəzarəti və təyin olunmuş müalicəyə ardıcıl əməl etmək vacibdir. Reabilitasiya proqramı bərpanı sürətləndirir.
Kardiologiya üzrə xəstəliklər
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın koarktasiyası
- Aortanın laylanması
- Arterial hipotenziya
- Arteriyaların stenozu
- Ateroskleroz
- Atrioventrikulyar blokada
- Atrioventrikulyar retsiprok taxikardiya
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Bronxoskopiya (FBS)
Bronxoskopiya (fibrobronxoskopiya, FBS) – yuxarı və aşağı tənəffüs yollarının vəziyyətini vizual olaraq qiymətləndirməyə, həmçinin müalicəvi manipulyasiyalar aparmağa imkan…
İstiqamət: Pulmonologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
