Gecə öskürüyü tənəffüs, həzm və ya ürək-damar sisteminin kəskin və xroniki xəstəliklərinin simptomudur. Bu səhifədə gecə öskürüyünün səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Allerqoloq İnfeksionist Kardioloq Pulmonoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Gecə öskürüyü tənəffüs, həzm və ya ürək-damar sisteminin kəskin və xroniki xəstəliklərinin simptomudur. O, həyat keyfiyyətinə təsir edir və təhlükəli ağırlaşmalara səbəb ola bilər, buna görə diaqnostika və müalicə üçün həkimə müraciət tələb edir.
Növləri
Güclü gecə öskürəyi produktiv (bəlğəm ayrılması ilə) və ya qeyri-produktiv ola bilər. Simptom 3 həftədən çox davam etmirsə, kəskin, 8 həftəyə qədər — yarımkəskin, 2 aydan çox — xroniki adlanır.
Fizioloji öskürək xəstəliklərlə bağlı deyil. O, tənəffüs yollarının selikli qişasının soyuq, çirklənmiş və ya quru hava ilə qıcıqlanmasından yaranır. Patoloji öskürək infeksion, ürək-damar, allergik və ya həzm patologiyalarının proqressivləşməsi zamanı yaranır.
Səbəbləri
Gecə öskürək tutmalarının ən çox rast gəlinən səbəbkarı bronxial astmadır. Gündüz xəstəlik özünü göstərməyə bilər, lakin gecə vaxtı (daha çox səhərə yaxın) bronxların spazmı səbəbindən xəstə tənəffüsün pozulması ilə müşayiət olunmayan güclü quru öskürəkdən əziyyət çəkir.
Simptom yalnız gecələr narahat edirsə, aşağıdakı xəstəlikləri istisna etmək vacibdir:
- Ilkin mərhələdə QER xəstəliyi;
- Ürək çatışmazlığı və “ağciyər ürəyi”;
- Allergiya.
QBB orqanlarının xəstəliklərində və tənəffüs yollarının infeksiyalarında gecə güclü öskürək gündüz də davam edir, baxmayaraq ki, bədənin şaquli vəziyyətində onun intensivliyi daha az ola bilər.
Bronxial astma
Astma bronxların iltihabı və tənəffüs yollarının obstruksiyası ilə xarakterizə olunan xroniki xəstəlikdir. Patologiyanın səbəbləri məlum deyil, lakin ən çox güman edilən versiya genetik pozğunluqların və xarici təsirlərin — tənəffüs infeksiyalarının, siqaretçəkmənin, pis ekoloji şəraitin — birləşməsidir.
Bronxial astma zamanı xəstədə bütün simptomların özünü göstərdiyi və tənəffüsün kəskin pozulduğu bronxospazm tutmaları yaranır. Qalan vaxtlarda klinik əlamətlər olmaya bilər, lakin daha tez-tez öskürək, döş qəfəsində ağırlıq, təngnəfəslik və tənəffüs zamanı fit səsi müşahidə olunur. Astma xəstələrində gecə öskürək tutmaları yuxu zamanı hormon səviyyəsinin dəyişməsi, otaqdakı daha soyuq hava və bədənin üfüqi vəziyyəti ilə bağlıdır.
Diaqnostika üçün spirometriya və pikflometriya, digər patologiyaları, məsələn allergiyanı istisna etmək üçün laborator testlər tələb olunur. Müalicəyə təhrikedici amillərin məhdudlaşdırılması, bronxolitiklər və hormonal iltihabəleyhinə vasitələrlə inhalyatorların, tablet formalı dərmanların tətbiqi daxildir. Düzgün seçilmiş təyinatlarda tutmaların tezliyi və intensivliyi azalır.
Ürək çatışmazlığı
Ürək çatışmazlığı — ürəyin orqanizmi effektiv şəkildə qan və oksigenlə təmin edə bilmədiyi funksiya pozğunluğudur. Bu vəziyyət xroniki və kəskin xəstəliklərin — infarktın, kardiomiopatiyanın, miokarditin, aterosklerozun — nəticəsidir.
Ürəyin funksional çatışmazlığı fonunda kiçik qan dövranı üzrə qanın hərəkəti yavaşıyır ki, bu da ağciyər ödeminə və sinir uclarının sıxılmasına gətirib çıxarır. Bu istənilən vaxt baş verə bilər, lakin daha çox bədənin üfüqi vəziyyətində inkişaf edir, buna görə gecə öskürəyi xəstəliyin xarakterik əlamətidir. Həmçinin insan yorğunluq, aşağı ətraflarda ödem, döş qəfəsində ağırlıq hiss edir.
Diaqnostikaya ürəyin funksiyasını (EKQ, holter monitorinqi, USM) və ağciyərlərin funksiyasını (rentgenoqrafiya, spirometriya) qiymətləndirmək üçün müayinələr, əsas laborator testlər daxildir. Müalicə ürək çatışmazlığının proqressivləşməsinin yavaşıdılmasına, arterial təzyiqə nəzarətə, kəskin ürək-damar fəlakətlərinin qarşısının alınmasına yönəlib. Terapevtik plana həyat tərzinin korreksiyası, pəhriz, zərərli vərdişlərdən imtina daxildir.
Reflyuks-ezofagit
Qastroezofageal reflyuks — mədə möhtəviyyatının qida borusuna atılıb selikli qişanı qıcıqlandırdığı həzm sisteminin xroniki xəstəliyidir. Xəstəliyin inkişafı piylənmə, diafraqma yırtığı, siqaretçəkmə fonunda aşağı qida borusu sfinkterinin zəifləməsi ilə bağlıdır. Turşunun selikli qişaya daimi təsiri səbəbindən onun iltihabı və xoralaşması baş verir ki, bu da ürəkyanma, ürəkbulanma, gəyirmə və qarın ağrısı ilə müşayiət olunur.
QER xəstəliyi gecə öskürəyinin səbəbi ola bilər — bədənin üfüqi vəziyyətində mədə möhtəviyyatının qida borusuna keçmə ehtimalı artır, oradakı turşu isə sinir uclarını qıcıqlandıraraq öskürək refleksini stimullaşdırır.
Reflyuks-ezofagitin diaqnostikasına yuxarı mədə-bağırsaq traktının endoskopik müayinəsi və rentgenoqrafiya daxildir. Yüngül və orta ağırlıq dərəcəsində mədə şirəsinin turşuluğunu azaltmağa, mədə-bağırsaq traktının motorikasını yaxşılaşdırmağa, zədələnmiş toxumaların regenerasiyasını stimullaşdırmağa yönəlmiş dərman müalicəsi pəhriz ilə birlikdə göstərilir. Cərrahi müalicə yalnız ağır hallarda təyin edilir və sfinkterin möhkəmləndirilməsini nəzərdə tutur. İstənilən terapiya növündə daim pəhrizə riayət etmək, siqaretdən və spirtli içkilərdən imtina etmək vacibdir. QER xəstəliyində öskürəyi məqsədyönlü şəkildə kəsmək olmaz — yalnız xəstəliyin səbəbini aradan qaldıran effektiv müalicə narahatedici simptomlardan qurtulmağa imkan verir.
Allergiya
Allergiya immun sistemin fəaliyyətindəki nasazlıq fonunda inkişaf edən xəstəlikdir. Obyektiv olaraq zərərsiz maddələr orqanizm tərəfindən zərərli kimi qəbul edilir ki, bu da onları məhv etmək üçün antikorların istehsalına səbəb olur. Gecə öskürəyi adətən allergenlərin (toz, heyvan tükü, bitki tozcuqları) tənəffüs yolları vasitəsilə daxil olması zamanı yaranır.
Müalicə xüsusi hava filtrasiya sistemləri, müntəzəm nəm təmizlik və orqanizmin həssaslığını azaltmaq üçün preparatların qəbulu vasitəsilə allergenlərlə təmasın istisna edilməsini və ya azaldılmasını tələb edir.
Traxeit
Traxeit — əsas təzahürü traxeyanın selikli qişasının iltihabı olan xəstəlikdir. Adətən virus və ya bakterial infeksiyalarla bağlıdır və çox vaxt kəskin respirator virus infeksiyasından sonra inkişaf edir.
Traxeitin əsas simptomu güclü gündüz və gecə öskürəyidir: quru, tutmalı, tez-tez cırıltılı və ya “hürən” səslə. Gecə narahatlığın artması bədənin üfüqi vəziyyəti, otaqdakı quru və ya tozlu hava ilə bağlıdır. Xəstəliyin digər simptomları olmaya bilər, öskürəyin özü isə selikli qişanın qıcıqlanması səbəbindən çox vaxt bir neçə həftə davam edir.
Diaqnoz adətən anamnezin toplanması əsasında qoyulur, lakin təsdiq üçün infeksion prosesin törədicisini müəyyən etmək məqsədilə tənəffüs yollarının selikli qişasından yaxma tələb olunur. Traxeitdə müalicə dəstəkləyicidir və simptomların, o cümlədən gecə öskürəyinin, ifadəliliyini azaltmağa yönəlib. Təyinatlara preparatların və kifayət qədər maye qəbulu, selikli qişanı nəmləndirmək üçün inhalyasiyalar daxildir. Traxeitin əlamətləri tədricən keçəcək, əksər hallarda proqnoz əlverişlidir.
Diaqnostika
Gecə öskürüyünün müayinəsi gecə öskürəyin niyə şiddətləndiyinin səbəbini aşkar etməyə yönəlib. Həkim anamnez toplayır, müayinə aparır və ağciyərlərin auskultasiyasını həyata keçirir, simptomun meydana çıxmasından əvvəl nələrin baş verdiyini və onun nə qədər tez-tez yarandığını aydınlaşdırır. Ən ehtimal olunan xəstəlikləri müəyyən etmək üçün mütəxəssis digər şikayətlər — bədən istiliyinin yüksəlməsi, qarında ağrı, nəfəs darlığı, rinit — haqqında məlumat alır.
Sonra xəstə təyin olunmuş müayinədən keçir.
- Analizlər.
- Rentgenoqrafiya. Ağciyərlərin və ya burun ciblərinin şəkli iltihabi prosesləri, ödemi, mayeni və digər patoloji dəyişiklikləri aşkar edir.
- Elektrokardioqrafiya və ürəyin USM-i. EKQ ürəyin işinin əsas pozğunluqlarını digər diaqnostika mərhələlərini təyin etmək üçün ən sürətli aşkar etmə üsuludur, USM isə dəyişiklikləri vizuallaşdırır.
- Spiroqrafiya. Diaqnostik prosedur tənəffüs funksiyasının qiymətləndirilməsinə yönəlib və adətən astma zamanı təyin olunur. Cihaz nəfəs verilən havanın həcmini qeydə alır və nəticəni qrafik şəklində verir.
- Qastroskopiya. Endoskopik tədqiqat üsulu reflüks xəstəliyindən şübhələnildikdə həzm traktının yuxarı hissəsinin selikli qişasının vəziyyətini ətraflı öyrənməyə və mikroskop altında tədqiq üçün toxuma fraqmenti götürməyə imkan verir.
- Bronxoskopiya. Zond şişləri, yad cisimləri və s. Aşkar etmək üçün bronx ağacına daxil edilir.
Göstərişlər əsasında müalicə edən həkim digər müayinə növlərini və ya dar profilli mütəxəssislərin konsultasiyasını təyin edə bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Müalicə
Terapiya planı gecə öskürəyinin nə üçün başladığından və ya gücləndiyindən asılıdır. Respirator infeksiyalarda simptomatik və dəstəkləyici müalicə təyin edilir; allergik reaksiyalarda — qızışdırıcı amillə təmasın istisna edilməsi və immun sisteminin fəallığının korreksiyası; mədə-bağırsaq traktının yuxarı şöbəsinin xəstəliklərində — pəhriz və reflyuksəleyhinə vasitələr. Buraxılmış qastroezofageal reflyuks xəstəliyində cərrahi müdaxilə tətbiq olunur.
Öskürək preparatlarının təsir mexanizmi müxtəlifdir: bəziləri öskürək reseptorlarının fəallığını yatırır, digərləri bəlğəmin xaric olunmasını stimullaşdırır. Buna görə vasitəni seçmək üçün dəqiq diaqnoz bilinməlidir — bu iki qrupu eyni vaxtda qəbul etmək bəlğəmin ləngiməsinə gətirib çıxara bilər.
Terapiya dövründə siqaret çəkməmək, fiziki yükü məhdudlaşdırmaq və həddindən artıq soyumaqdan çəkinmək vacibdir. Otaqda havanın nəmliliyini saxlamaq və yatmazdan əvvəl otağı havalandırmaq da gecə öskürəyini azaltmağa kömək edir.
Ağırlaşmalar
Gecə güclü öskürəyin nəticələri ona səbəb olan xəstəliyin proqressivləşməsi, tənəffüs funksiyasının pozulması və ya ürək tutması riski ilə bağlıdır. Simptom həmçinin yuxunun keyfiyyətinin azalması səbəbindən ümumi vəziyyətə təsir edir. İnsan süst, əsəbi olur, diqqətin cəmlənməsi pisləşir. Müalicə olunmadıqda QER xəstəliyi qida borusunun davamlı daralmasına və ya onun selikli qişasının bədxassəli dəyişməsinə səbəb ola bilər. Müalicəsiz astma və ürək çatışmazlığı xəstənin əlilliyinə, hətta ölümünə gətirib çıxara bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Gecələr güclü öskürək zamanı terapevtə yazılmaq olar. Simptomun səbəbi respirator infeksiyadırsa, o, müalicə təyin edəcək; digər patologiyalara şübhə olduqda isə ilkin diaqnostika aparıb nəticələrlə dar ixtisaslı həkimlərə yönləndirəcək.
Cəlb oluna bilən mütəxəssislər:
- terapevt;
- pulmonoloq;
- allerqoloq;
- kardioloq;
- qastroenteroloq;
- infeksionist.
Təcili yardım tələb edir: öskürəklə birlikdə boğulma hissi, dincəlik vəziyyətində ifadəli təngnəfəslik, qan tüpürmə, dodaqların göyərməsi.
Yadda saxla!
Öskürək tənəffüs yollarını təmizləməyə və iltihab proseslərinin təhlükəli nəticələrinin qarşısını almağa imkan verən təbii mexanizmdir. Səbəbini aydınlaşdırmadan öskürək refleksini preparatlarla yatırmaq olmaz. Diaqnoz qoyulduqda və düzgün müalicə tətbiq edildikdə simptom tez keçir, özözünə müalicə və qeyri-ənənəvi terapiya üsullarının tətbiqi isə çox vaxt ağırlaşmalara və ya kəskin xəstəliyin xroniki formaya keçməsinə səbəb olur.
Gecə tutma zamanı öskürəyin ifadəliliyini əlverişli mühit yaratmaqla azaltmaq olar: temperatur təxminən 22 dərəcə, rütubət isə 70 %-dən az olmamalıdır. Gün ərzində qazsız qələvi mineral su kifayət qədər içmək faydalıdır. Lakin bu tədbir əsas müalicəni əvəz etmir, yalnız vəziyyəti yüngülləşdirir, buna görə güclü öskürək yarandıqda mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır.
Suallar və cavablar
Əziyyətverici öskürək tutmaları yalnız gecə vaxtı narahat edirsə, səbəb bədənin üfüqi vəziyyəti, sirkadian ritmlərin hormonal fona təsiri, yataq otağındakı temperatur və havanın quruluğudur.
Simptomu yalnız həkimin təyin etdiyi müalicə aradan qaldıra bilər. Konsultasiyaya qədər bol isti maye qəbulu və ya kapilyarları genişləndirən ayaq vannaları ilə onun ifadəliliyini azaltmaq olar.
