Leykositlər orqanizmi viruslardan, bakteriyalardan və digər infeksiyalardan qorumada mühüm rol oynayan ağ qan hüceyrələridir. Bu səhifədə leykositlərin yüksəlməsinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Ginekoloq Hematoloq İmmunoloq İnfeksionist Nefroloq Onkoloq Revmatoloq Terapevt Uroloq
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Leykositlər orqanizmi viruslardan, bakteriyalardan və digər infeksiyalardan qorumada mühüm rol oynayan ağ qan hüceyrələridir. Bu hüceyrələrin səviyyəsi yüksəldikdə leykositlərin artması haqqında danışılır. Bu, xəstəlik deyil, orqanizmdə iltihabi prosesin, infeksiyanın və ya normadan digər kənarlaşmanın gedə biləcəyinin siqnalıdır. Leykositlərin artması həm qanda, həm də sidikdə aşkarlana bilər. Birinci halda, çox güman ki, sistemli iltihabdan söhbət gedir, ikinci halda isə sidik-ifrazat sistemindəki problemlərdən. Qadınlarda leykositlər tez-tez ginekoloji xəstəliklər səbəbindən sidikdə yüksəlir, kişilərdə isə prostatit səbəbindən. Qanda və ya sidikdə yüksəlmiş leykositlər uşaqlarda və hamilə qadınlarda da rast gəlinə bilər, bu isə ayrıca diqqət tələb edir. Belə dəyişiklik adətən ümumi qan analizində (ÜQA) və ya sidik analizində (ÜSA) aşkarlanır. Əlamət özü həmişə digər şikayətlərlə müşayiət olunmur, lakin bəzən zəiflik, hərarətin yüksəlməsi, tez-tez sidiyə getmə, ağrı və ya yanğı narahat edə bilər. Buna görə analiz nəticələrini düzgün şərh etmək və mümkün səbəbləri gözardı etməmək vacibdir.
Növləri
Yüksəlmiş leykositlər mənbəyindən, səbəb amilindən və klinik formadan asılı olaraq təsnif edilə bilər. Fərqləndirmə həkimə diaqnostikada daha yaxşı istiqamətlənməyə və düzgün müalicə taktikasını seçməyə imkan verir.
- Aşkarlanma yerinə görə: qanda yüksəlmə, sidikdə yüksəlmə, uretral və ya vaginal yaxmada yüksəlmə.
- Əlamətin intensivliyinə görə: orta yüksəlmə, ifadəli yüksəlmə.
- Mənşəyinə görə: qanda fizioloji artım (stress təsiri, fiziki yüklənmə və ya hamilə qadınlarda gestasion dəyişikliklərin nəticəsi), patoloji yüksəlmə (xəstəliklərin nəticəsi).
- Hüceyrə mənşəyinə görə (leykosit düsturunun məlumatlarına əsasən müəyyən edilir): neytrofiliya, limfositoz, eozinofiliya, monositoz, bazofiliya.
Səbəbləri
Leykositlərin artması həmişə xəstəlik demək deyil. Bəzən bu, orqanizmin xarici və ya daxili dəyişikliklərə reaksiyasıdır. Lakin əksər hallarda patofizioloji prosesdən xəbər verir. Aşağıda leykositlərin qalxması ilə müşayiət oluna bilən əsas vəziyyətlər sadalanıb.
- İnfeksiyalar (bakterial, virus, göbələk). Orqanizm xəstəliktörədən mikroblara qarşı durmaq üçün daxili ehtiyatlarını, xüsusən immun sistemini səfərbər edir. Bu, soyuqdəymə, qrip, angina, pnevmoniya zamanı tipik müdafiə mexanizmidir və leykositlərin səviyyəsinin artması ilə müşayiət olunur.
- Qeyri-infeksion iltihab. Daxili orqanların bəzi xəstəliklərinə immunitetin ikincili reaksiyası mümkündür; o, ağ qan cisimciklərinin sayının artması ilə ifadə olunur.
- Allergiya. Allergenlə təmasda həddindən artıq həssaslıq reaksiyaları inkişaf edə bilər. Onlar çox vaxt eozinofillərin — leykositlərin bir növünün artmasını qızışdırır.
- Onkoloji xəstəliklər. Orqanizm üçün yad olan bədxassəli şişin inkişafı immun sistemini atipik hüceyrələrlə mübarizəyə səfərbər edir. Lakin bu müdafiə çox vaxt tamdəyərli olmur: yenitörəmə irəliləməyə davam edir, orqanizmdə isə leykositlərin səviyyəsi artır.
- Parazitar infeksiyalar. Qurdlar və digər parazitlər allergik reaksiyalar vasitəsilə gedən xroniki iltihab doğurur. Nəticədə qanda leykositlərin, xüsusən eozinofillərin səviyyəsi artır.
- Travmalar, yanıqlar, əməliyyatdan sonrakı dövr. Toxumaların istənilən zədələnməsi iltihabı qızışdırır, iltihabi reaksiyanın əlamətlərindən biri isə leykositlərin artmasıdır.
- Stress, fiziki yük, hamiləlik. Bu fizioloji vəziyyətlər ağ hüceyrələrin sayını müvəqqəti artıra bilər və patologiya sayılmır.
Diaqnostika
Yüksəlmiş leykositlər aşkarlandıqda əsl səbəbi müəyyən etmək üçün əlavə müayinələr aparmaq vacibdir. Diaqnostik plan dəyişikliyin harada — qanda, yoxsa sidikdə aşkarlandığından asılıdır. Qadınlarda, kişilərdə və uşaqlarda tövsiyə olunan müayinələr fərqli ola bilər və yaşdan, mövcud şikayətlərin xarakterindən və xroniki xəstəliklərdən müəyyən olunur.
Leykositlər yüksəldikdə aşağıdakı diaqnostik testlər tövsiyə oluna bilər:
- Ümumi qan analizi (ÜQA)
- Ümumi sidik analizi (ÜSA)
- Biokimyəvi qan analizi
- Neçiporenko üsulu ilə sidik analizi
- Uşaqlıqyolundan və ya uretradan yaxma
- Qarın boşluğu və kiçik çanaq orqanlarının USM-i
- Döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası
- Kompüter tomoqrafiyası (KT)
- Maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT)
- Sidiyin, qanın bakterioloji əkini
- Nəcisin parazitoloji tədqiqi
Hər üsulun konkret diaqnostik məqsədi var və mühüm klinik məlumat əldə etməyə kömək edir. Ümumi qan analizi leykositlərin səviyyəsini və digər iltihab göstəricilərini aşkarlamağa kömək edir. Ümumi sidik analizi sidikdə immun hüceyrələrin olmasını qiymətləndirir, bu isə sidik yollarının infeksiyasından xəbər verə bilər. USM və KT daxili orqanları vizuallaşdırmaq və iltihab ocaqlarını axtarmaq üçün lazımdır. Yaxmalar və əkinlər infeksiya törədicisini aşkarlamağa, immunoloji testlər isə autoimmun pozğunluqları müəyyən etməyə imkan verir.
Müalicə
Leykositlərin yüksəlməsi faktının özü terapevtik taktikanı müəyyən etmir. Müalicə hədəfli olmalıdır, bunun üçün əlavə müayinə vasitəsilə yüksəlmənin səbəbi aydınlaşdırılır. Yalnız bundan sonra həkim kompleks terapiya proqramını seçir. Onun istiqamətləri aşağıdakılar ola bilər:
- İnfeksiya ilə mübarizə. Əgər yüksəlmiş leykositlər bakterial, virus və ya göbələk infeksiyası ilə bağlıdırsa, müalicənin əsasını infeksiyaya qarşı preparatlar təşkil edir. Onlar törədiciyə məhvedici təsir göstərir. İlkin mərhələdə vəziyyəti yaxşılaşdırmaq üçün ağrıkəsici və hərarəti aşağı salan vasitələr də tətbiq edilir.
- Qeyri-spesifik iltihabın müalicəsi. Məsələn, xroniki sistit, piyelonefrit, tonzillit zamanı kompleks yanaşma tələb olunur. Antibakterial vasitələr həmişə effektiv olmur, çünki xroniki iltihabın saxlanmasında ilkin törədicinin rolu azalır. Fizioprosedurlar, iltihab əleyhinə vasitələr və qoruyucu xüsusiyyətli preparatlar istifadə olunur.
- Autoimmun vəziyyətlərin terapiyası. Əgər səbəb immun sistemin zədələyici təsirindədirsə, onun həddindən artıq fəallığını sıxan preparatlar tətbiq olunur. Həkim yan təsirlərin qarşısını almaq və immuniteti qorumaq üçün minimal effektiv dozaları seçir.
- Allergiya ilə mübarizə. Spesifik immunoterapiya da lazım ola bilər.
- Onkoloji səbəblərin korreksiyası. Qanın şiş xəstəlikləri (məsələn, leykoz) aşkarlandıqda onkoloq-hematoloqun nəzarəti tələb olunur. Müalicəyə kimyaterapiya, hədəfli preparatlar, dəstəkləyici vasitələr və sümük iliyi köçürülməsi daxil ola bilər.
- Travma və əməliyyatlardan sonra bərpa. Yüksəlmə bərpa dövrü ilə bağlıdırsa, dəstəkləyici terapiya aparılır. Ağrıkəsicilər, toxumanın sağalmasına kömək edən vasitələr və vitaminlər tətbiq olunur.
- Parazit xəstəliklərinin müalicəsi. Qurd invaziyası zamanı parazit əleyhinə preparatlar təyin edilir. Əlamətlər əvvəl yox olsa belə, müalicə kursunu sonuna qədər tamamlamaq vacibdir.
- Orqanizmin ümumi möhkəmləndirilməsi. Leykositlərin normal səviyyəsinin bərpasına rasional qidalanma, yetərli yuxu, orta fiziki yüklənmə və zərərli vərdişlərdən imtina daxildir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Leykositlərin yüksəlmə səbəbi aydınlaşdırılmasa və aradan qaldırılmasa, bu, müxtəlif fəsadlara səbəb ola bilər. Aşağıda uzunmüddətli və ya nəzərdən qaçırılan leykosit yüksəlməsinin ən çox rast gəlinən nəticələri sadalanır.
Mümkün fəsadlar:
- Davamlı iltihab. Kəskin iltihab terapiyaya ən yaxşı cavab verir. Vaxtında müalicə edilmədikdə prosesin xronikləşməsi üçün şərait yaranır ki, bu da immunitetin zəifləməsi və residivlərlə müşayiət olunur.
- Böyrək fəsadları. Sidikdə leykositlərin uzunmüddətli yüksəlməsi nefronların ciddi zədələnməsinə səbəb ola bilər ki, bu da böyrək çatışmazlığına meyl yaradır. Tədricən böyrək funksiyası pisləşir, ödemlər və qan təzyiqində dəyişikliklər yaranır.
- İrinli proseslər. Müalicə olunmamış infeksiyalar abseslərin, fleqmonaların, fistulların əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər. Bu vəziyyətlər təcili tibbi yardım, çox vaxt isə cərrahi müdaxilə tələb edir.
- Sepsis. İnfeksiya orqanizm daxilində yayıldıqda qan zəhərlənməsi inkişaf edə bilər. Bu, həyati vacib orqanların çatışmazlığına səbəb ola, reanimasiya tədbirləri tələb edə bilən çox ciddi vəziyyətdir. Yüksək hərarət, şüurun dumanlanması, təzyiqin kəskin düşməsi kimi əlamətlər yarandıqda dərhal təcili yardım çağırın.
- Qanın axıcılığının pozulması. İltihab zülalları trombositlərin bir-birinə həddindən artıq yapışmasına səbəb ola bilər. Bu, damar boşluğunu tıxaya bilən laxtaların əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur.
- İmmun disfunksiyalar. İmmun sistemin uzunmüddətli təhrik olunması zamanla onun orqanizmin öz toxumalarına hücumuna və autoimmun patologiyanın inkişafına səbəb ola bilər. Bu, oynaqların, damarların, görmə orqanlarının və digər sistemlərin zədələnməsinə gətirib çıxara bilər.
- Onkoloji fəsadlar. Leykoz və qanın digər şişlərində xəstəliyin görünən əlamətlər olmadan sürətlə proqressivləşməsi mümkündür. Yüksəlmiş leykositlər dərhal tibbi yardıma müraciət tələb edən ilk əlamət ola bilər.
- Mübadilə proseslərinin pozulması. Uzunmüddətli iltihab hormonal sistemin işini pozur və metabolizmi qarışdırır, diabet, piylənmə və digər pozğunluqların riskini artırır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Leykositlərin yüksəlmiş səviyyəsi aşkarlandıqda internetdə özbaşına həll axtarmağa dəyməz. Mümkün qədər tez səbəbi aydınlaşdıracaq və zəruri müayinələri tövsiyə edəcək həkimə müraciət etmək lazımdır.
Müraciət edilə bilən həkimlər:
Ginekoloq, terapevt, onkoloq, immunoloq, infeksionist, nefroloq, revmatoloq, hematoloq, uroloq.
Yadda saxla!
Qanda və ya sidikdə leykositlərin yüksəlməsi diqqətsiz buraxıla bilməyən vacib siqnaldır. Bu, müstəqil xəstəlik deyil, orqanizmdə iltihabi və ya digər fəal prosesin getdiyinin göstəricisidir. İnsan özünü yaxşı hiss etsə belə, analizlərdəki dəyişikliklər gizli problemə, xüsusilə xroniki infeksiyalara, autoimmun xəstəliklərə və ya şişin ilkin mərhələsinə işarə edə bilər. Təkcə leykositlərin sayını deyil, digər analiz göstəricilərini və klinik mənzərəni də nəzərə almaq çox vacibdir. Ancaq nəticələri düzgün şərh etmək və leykosit artımının məhz nədən qaynaqlandığını anlamaq yalnız həkimin işidir. Buna görə də vəziyyəti özbaşına anlamağa çalışmaq əvəzinə vaxtında mütəxəssisin qəbuluna yazılmaq daha məqsədəuyğundur.
Suallar və cavablar
Bu, iltihab, infeksiya, stress, hormonal dəyişikliklərlə (o cümlədən aybaşı və ya hamiləlik dövründə) bağlı ola bilər. Leykositlərin səviyyəsi orqanizmin müdafiə qüvvələrinin aktivləşməsi nəticəsində yüksəlir. Səbəbi anlamaq üçün digər laborator göstəriciləri qiymətləndirmək və əlavə müayinələrdən keçmək vacibdir.
Ən çox bu, infeksiya ilə bağlıdır. Uşaqlarda o, sidik-ifrazat sistemini əhatə edə və ifadəli əlamətlər olmadan keçə bilər. Ümumi vəziyyətə və qanda, sidikdə laborator dəyişikliklərə diqqət yetirmək vacibdir. Digər səbəb — tez-tez uzunmüddətli öskürəklə, udlaqdan və burundan patoloji ifrazatla özünü göstərən tənəffüs sistemi infeksiyalarıdır.
Həmişə yox. Sistit və vaginitdən başqa, yüksəlmə analiz vermədən əvvəl gigiyena qaydalarına əməl edilməməsi ilə də bağlı ola bilər. İltihabı istisna etmək üçün həkim təkrar analiz və ya əlavə testlər təyin edə bilər.
Bəli, qanda qısamüddətli leykosit yüksəlməsi orqanizmin stresə, o cümlədən fiziki stresə normal reaksiyasıdır. Adətən leykosit səviyyəsi bir sutka ərzində normaya qayıdır. Başqa şikayət yoxdursa, bu vəziyyət müalicə tələb etmir.
Səbəbi dəqiqləşdirmək üçün həkimə müraciət etmək lazımdır. Mümkün səbəblər — sistem infeksiyaları, prostatit, ağciyər iltihabı, dəri xəstəlikləri, stress və ya həddindən artıq yorğunluqdur. Müayinədən sonra həkim əsas diaqnoza uyğun müalicəni seçəcək.
