Ürəkyanması döş sümüyü arxasında və boğazda hiss olunan yanğı və ağrılı hissdir, mədə şirəsinin qida borusunun divarlarına təsiri nəticəsində yaranır. Bu səhifədə ürəkyanmasının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Hepatoloq Kardioloq Nevroloq Onkoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Ürəkyanması döş sümüyü arxasında və boğazda hiss olunan yanğı və ağrılı hissdir, mədə şirəsinin qida borusunun divarlarına təsiri nəticəsində yaranır. Normal halda qida borusu mədədən xüsusi qapaqla ayrılır, bu qapaq yalnız qida udulan zaman açılır, lakin müəyyən xəstəliklərdə onun işi pozulur və mədə möhtəviyyatı həzm sisteminin yuxarı şöbələrinə atılır. Tərkibində xlorid turşusu və fermentlər olan mədə şirəsi qida borusunun, qırtlağın, udlağın və ağız boşluğunun selikli qişasına zərər vurur. Turşu tənəffüs yollarına da düşə bilər. Mədə şirəsinin qida borusuna daim təsiri orqanda bədxassəli şişin yaranma riskini artırır. Yaranma səbəbindən asılı olaraq ürəkyanması əlamətləri epizodik və ya davamlı ola bilər. Əksər hallarda yanğı mədə-bağırsaq traktının yuxarı şöbəsinin xəstəliklərinin simptomudur. Onu nevroloji və infeksion xəstəliklər də törədə bilər. Səbəbləri müəyyənləşdirməyə diaqnostika kömək edir. Düzgün müalicə üçün həkimin ürəkyanmasının yarandığı xəstəliklər və onun nəticələri barədə kifayət qədər məlumatlı olması vacibdir.
Növləri
Ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq qıcqırma aşağıdakı növlərə bölünür.
- Yüngül. Döş sümüyü arxasında yanma hissi ayda bir dəfədən çox olmur. Əksər hallarda turş və ya hava gəyirməsi müşahidə olunur. Təhrikedici amil qidalanmadakı səhvlərdir. Qıcıqlandırıcı qida və içkilər pəhrizdən çıxarıldıqdan sonra əlamətlər tez keçir. Yüngül forma mədə-bağırsaq traktının xroniki xəstəlikləri ilə müşayiət olunmur və qıcqırması olan insanların təxminən yarısında rast gəlinir.
- Orta. Həftədə 1-3 dəfə narahat edir və qəbul edilən qidanın növündən asılı deyil. Çox vaxt dispepsiya fonunda yaranır. Turş və ya çürük dadlı gəyirmə ilə müşayiət olunur.
- Ağır. Qıcqırma əlamətləri demək olar ki, hər gün, həm ac qarnına, həm də yeməkdən sonra ürəkbulanma və gəyirmə ilə birlikdə ortaya çıxır. Tez-tez qeyri-sabit nəcis və qarın ağrıları ilə müşayiət olunur. Bu növ patoloji təcili diaqnostika və müalicə tələb edir.
Ayrıca üzvi zədələnmə və xəstəlik olmadan yaranan funksional qıcqırmanı da qeyd etmək olar. O, tez-tez psixogen pozğunluqların nəticəsi olur.
Səbəbləri
Qıcqırmanın əsas səbəbi qida borusunun selikli qişasının qıcıqlanmasıdır. Bu, aşağıdakı hallarda baş verə bilər.
- Zəif kardial sfinkter səbəbindən mədə möhtəviyyatının yuxarı atılması. Qıcıqlanmaya xlorid turşusu və proteolitik fermentlər səbəb olur.
- Selikli qişanı yandıran, onun quruluşunu dəyişən və baryer funksiyasını azaldan güclü alkoqoldan həddindən artıq istifadə.
- Hamiləlik. Böyüyən uşaqlıq qarındaxili təzyiqin artmasına səbəb olur, bunun fonunda mədənin bağlayıcı sfinkteri (kardiya) zəifləyir. Əlamət 20-22-ci həftədən narahat etməyə başlayır. Qarındaxili təzyiqin artması dalağın və qaraciyərin patoloji böyüməsi, ağciyərlərin xroniki obstruktiv xəstəliyi zamanı da xarakterikdir.
- Mədədə qıcqırma proseslərinin üstünlük təşkil etməsi, qidanın pis həzm olunması, çoxlu miqdarda üzvi turşuların sintezi. Bu, atrofik qastritin, mədə xorasının və ya xərçənginin, pilor stenozunun nəticəsi ola bilər.
- Şişlər, divertikullar (divar çıxıntıları), yırtıqlar, qida borusunun motor pozğunluğu nəticəsində selikli qişanın gərilməsi.
- Qida borusunun allergik iltihabı — orqanizmin reaktivliyinin patoloji dəyişməsinin nəticəsi. Qida allergiyası və ya bronxial astma fonunda yaranır.
- Qida borusunun büzülmə ritminin (peristaltikanın) pozulması.
- Şəkərli diabet, sifilis, vərəm, çoxlu vitamin çatışmazlığı, habelə ürək çatışmazlığı fonunda hipoksiya nəticəsində qida borusunun xoralaşması.
- Mədə zondunun uzunmüddətli olması.
- Şirniyyat və zülallı qidanın birgə qəbulu, bu da həzmin ləngiməsinə və qıcqırma proseslərinə səbəb olur.
- Qida borusu reseptorlarının hiperhəssaslığı.
- Qida borusu və ya mədə xərçəngi zamanı qıcqırma turşunun mədədən qida borusuna atılması nəticəsində yarana bilər, bu, xüsusən yeməkdən sonra və ya uzanmış vəziyyətdə döş sümüyü arxasında yanma hissi ilə özünü göstərir.
Aşağı qida borusu sfinkterinin təzyiqinin azalması qıcqırma riskini artırır. Səbəb dərmanların qəbulu ola bilər: qlükokortikosteroidlər, qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, antidepressantlar, antibiotiklər, kalsium antaqonistləri. Sfinkterin tonusunun azalmasına soğan, yağlar, şokolad, alkoqol, qəhvə, siqaretçəkmə də səbəb olur. Sitrus meyvələri, pomidor və ədviyyatların birbaşa qıcıqlandırıcı təsiri var.
Diaqnostika
Analizlərə qastroskopiya (FQDS, EQDS), qarın boşluğunun USM-i, EKQ — elektrokardioqrafiya və qida borusunun rentgeni daxil ola bilər. Xəstənin ilk müraciətində həkim müayinə aparır, anamnezini — xəstəlikləri, qidalanma rejimini, ürəkyanmasının xarakterini və müşayiət edən əlamətləri öyrənir. Sonra patoloji vəziyyətin səbəbini aşkar etmək üçün müayinələr təyin edir.
- Ezofaqoqastroduodenoskopiya — işıqlandırılan çevik kamera vasitəsilə udlağın, qida borusunun, mədənin və onikibarmaq bağırsağın selikli qişasının vizual müayinəsi.
- Kontrastlı qida borusu rentgeni. Diafraqma yırtığını, reflüks xəstəliyinin ağırlaşmalarını aşkar etməyə imkan verir.
- Qida borusunun manometriyası və elektromioqrafiyası — qida borusu və sfinkter əzələlərinin işini qiymətləndirmək üçün.
- Pepsinogenə qan analizi. Bu, selikli qişanı qıcıqlandıran proteolitik ferment pepsinin sələfidir. Səviyyəsinin yüksəlməsi xora, qastrit və mədə xərçənginin əlaməti ola bilər; ümumi və biokimyəvi analizlərlə birgə qiymətləndirilir.
- Mədənin endoskopik biopsiyası. Toxuma nümunəsi davamlı ürəkyanması anemiya və qida borusundan qidanın keçməsinin pozulması ilə müşayiət olunduqda götürülür.
- Asidoqastrometrli xüsusi zond vasitəsilə qida borusunun pH-metriyası. Mədə möhtəviyyatının atılması faktını və epizodların tezliyini müəyyən edir.
Zərurət olduqda həkim qaraciyərin, öd kisəsinin, mədəaltı vəzinin USM-ini və digər müayinələri təyin edir. EKQ mütləq aparılır, çünki bəzən ürəkyanması ürək xəstəliklərinin nəticəsi olur.
Müalicə
Qıcqırmanın müalicə üsulları diaqnostikanın nəticələrindən asılıdır. Həkimin vəzifəsi qida borusunun selikli qişasını qıcıqlandıran amilləri aradan qaldırmaqdır. Mədə şirəsinin turşuluğu yüksək olduqda, onu normallaşdırmaq üçün dərmanlar və pəhriz təyin olunur.
Əgər mədə möhtəviyyatının geri atılması bağlayıcı sfinkterin patologiyası ilə bağlıdırsa, cərrahi üsullardan istifadə olunur. Əsas üsullar:
- Radiotezlikli ablasiya — elektrodlar vasitəsilə sfinkter əzələlərinə cərəyanla təsir edilən endoskopik müdaxilə. Prosedur qapağın tonusunu və bağlayıcı funksiyasını bərpa etməyə kömək edir.
- Endoskopik plikasiya — kardiya nahiyəsinin həcmini azaltmaq üçün həmin sahəyə tikişlər qoyulması.
Şişlər, qida borusu və mədənin deformasiyaları zamanı, habelə ezofagitin dərman müalicəsi nəticə vermədikdə cərrahi müdaxiləyə əl atılır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Korreksiya edilməyən qıcqırmanın ən təhlükəli ağırlaşması qida borusu, qırtlaq və səs telləri xərçəngidir. Selikli qişanın uzunmüddətli iltihabı hüceyrə mutasiyalarına, toxumaların patoloji dəyişməsinə səbəb olur.
Tez-tez təkrarlanan qıcqırmanın nəticəsi qida borusunun peptik xorası, onun çapıqlı daralması ola bilər. Bundan başqa, tez-tez yaranan əlamətlər həyat keyfiyyətini pisləşdirir, əsəb pozğunluqlarına, astmaya, yuxu apnoesinə səbəb olur.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ürəkyanması əlamətləri yarandıqda terapevtə və ya birbaşa qastroenteroloqa müraciət etmək lazımdır. Sonra diaqnostika nəticələrindən asılı olaraq digər mütəxəssislər də cəlb oluna bilər — terapevt, qastroenteroloq, kardioloq, nevroloq, hepatoloq, onkoloq.
Yadda saxla!
Əksər insanlar qıcqırmanı zərərsiz əlamət kimi qəbul edir və onu kütləvi informasiya vasitələrində geniş reklam olunan vasitələrlə boğurlar. Antasid və antisekretor dərmanların qəbulu vəziyyəti cərrahi müdaxiləyə qədər əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirə bilər. Vaxtında diaqnostika və müalicə ağır ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Qıcqırmanın qarşısını almaq üçün tədbirlər:
- Yeməkdən sonra 2 saat ərzində uzanmayın;
- Yatmazdan azı 2 saat əvvəl yeyin;
- Az-az, tez-tez yeyin, həddindən artıq yeməyin;
- Bədən çəkisini normallaşdırın;
- Qıcıqlandırıcı qidaları, alkoqolu, qəhvəni, qatı meyvə şirələrini pəhrizdən çıxarın;
- Yuxu zamanı balışı 15° bucaq altında qaldırın;
- Qarın boşluğunda artıq təzyiq yaratmayın.
Mümkünsə, qida borusu sfinkterinin boşalmasına səbəb olan dərmanların qəbulundan imtina edilməlidir.
Suallar və cavablar
Aşağıdakı hallarda diaqnostikanı gecikdirməyin, həkimə müraciət edin:
- disfagiya (udma pozğunluğu);
- anemiya, dəmir çatışmazlığı;
- xəstəliyin 50 yaşdan sonra ilk dəfə ortaya çıxması;
- laringit əlamətləri: öskürək, səsin batması, boğulma hissi.
Aşağıdakı hallarda isə dərhal təcili yardım çağırın:
- qola, boyuna, kürəyə və ya çənəyə yayılan döş ağrısı tərləmə və nəfəs darlığı ilə birlikdə olduqda (ürək tutması əlaməti ola bilər);
- qara rəngli nəcis, qan qusma və ya “qəhvə telvəsi” görünüşündə qusma (mədə-bağırsaq qanaxması əlaməti).
Bəli, əgər o, qidalanmadakı səhvlər səbəbindən yaranıbsa. Qıcıqlandırıcı qidalar pəhrizdən çıxarıldıqdan sonra əlamətlər keçir. Belə hallarda selikli qişalarda patoloji dəyişikliklər olmur.
