Stress

Orqanizmin və psixikanın insanın öhdəsindən gəlmə imkanlarını aşan kimi qəbul edilən tələblərə və ya təhlükələrə reaksiyası.

Stress uyğunlaşmanın təbii mexanizmidir. Qısamüddətli stress gücü səfərbər edir: imtahandan əvvəl diqqəti cəmləməyə və ya təhlükəyə tez reaksiya verməyə kömək edir. Problemlər yük həddən artıq güclü olduqda və ya bərpa olmadan aylarla davam etdikdə başlayır — o zaman stress resursdan xəstəliklərin risk amilinə çevrilir.

Mahiyyəti və mexanizmi

Təhlükə zamanı simpatik sinir sistemi işə düşür və adrenalin ifraz olunur: nəbz sürətlənir, təzyiq yüksəlir, əzələlər gərginləşir, qana qlükoza daxil olur. Sonra «hipotalamus — hipofiz — böyrəküstü vəzilər» oxu aktivləşir və uzunmüddətli yük zamanı orqanizmi dəstəkləyən kortizolun səviyyəsi artır. Təhlükə aradan qalxdıqdan sonra sistemlər normaya qayıtmalıdır. Xroniki stressdə bu baş vermir və daimi aktivləşmə orqanizmi tükəndirir.

Klinik əhəmiyyəti

Xroniki stress əsəbilik, narahatlıq, yuxu pozuntuları, yorğunluq, diqqəti cəmləməkdə çətinlik, gərginlik tipli baş ağrısı, əzələ ağrıları, həzm problemləri, libidonun azalması ilə özünü göstərir. İnsanlar tez-tez daha çox siqaret çəkməyə, alkoqol içməyə, həddən artıq yeməyə başlayır ki, bu da zərəri artırır. Ağır hadisələrə kəskin reaksiyalar ayrıca qeyd olunur: onların çoxu öz-özünə keçir, lakin bir hissəsi uyğunlaşma pozuntusuna və ya posttravmatik stress pozuntusuna çevrilir.

Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir

həyəcan pozuntuları, depressiya, emosional tükənmə, yuxusuzluq;
arterial hipertenziya və ürəyin işemik xəstəliyi;
qıcıqlanmış bağırsaq sindromu, dəri xəstəliklərinin kəskinləşməsi;
şəkərli diabetin və xroniki ağrının gedişinin ağırlaşması.

Necə öhdəsindən gəlmək olar

Müntəzəm fiziki fəallıq, kifayət qədər yuxu, tənəffüs və rahatlama texnikaları, yaxınların dəstəyi, planlaşdırma və yükün ağlabatan sərhədləri, alkoqol və nikotinin məhdudlaşdırılması sübut olunmuş şəkildə kömək edir. Stress işləməyə və yaşamağa mane olursa, psixoterapevtə müraciət etmək lazımdır: koqnitiv-davranış terapiyası vəziyyəti fərqli qiymətləndirməyi və onun öhdəsindən gəlməyi öyrədir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Stress fonunda 5 dəqiqədən çox davam edən və ya sakitlikdə keçməyən döş qəfəsi ağrısı təcili tibbi yardım (103) çağırmağı tələb edir. İntihar düşüncələri və ya öhdəsindən gələ bilməmək hissi dərhal kömək istəmək üçün səbəbdir.