Mədəaltı vəzinin çox az insulin hasil etdiyi (mütləq forma) və ya toxumaların həssaslığı azaldığı üçün insulinin çatışmadığı (nisbi forma) vəziyyətdir.
İnsulin çatışmazlığı insulin təsirinin kifayət etməməsidir və qanda qlükozanın artmasına səbəb olur. Mütləq çatışmazlıqda mədəaltı vəzinin beta-hüceyrələri dağılmış və ya çıxarılmışdır, hormon demək olar ki, yoxdur. Nisbi çatışmazlıqda isə insulin hasil olunur, lakin insulinrezistentliyi aradan qaldırmaq üçün yetərli deyil. Bu, ayrıca diaqnoz deyil, şəkərli diabetin müxtəlif formalarının əsasında duran mexanizmdir.
Səbəblər və risk amilləri
- beta-hüceyrələrin autoimmun dağılması — 1-ci tip şəkərli diabet, o cümlədən böyüklərin yavaş irəliləyən autoimmun diabeti;
- beta-hüceyrələrin tədricən tükəndiyi uzunmüddətli 2-ci tip diabet;
- xroniki pankreatit, mukovissidoz, hemoxromatoz, mədəaltı vəzinin çıxarılması;
- nadir genetik formalar (monogen diabet);
- insulin ifrazını zəiflədən bəzi dərmanların qəbulu.
Simptomlar
Güclü susuzluq, tez-tez və bol sidik ifrazı, ağız quruluğu, iştaha saxlanıldığı halda səbəbsiz arıqlama, halsızlıq, görmənin dumanlanması, yaraların gec sağalması xarakterikdir. Mütləq çatışmazlıqda keton cisimləri sürətlə toplanır: ürəkbulanma, qarın ağrısı, ağızdan aseton iyi yaranır.
Diaqnostika
Qanda qlükoza və qlikozilləşmiş hemoqlobin, qanda və ya sidikdə ketonlar təyin edilir. Orqanizmin öz insulin ifrazı C-peptid vasitəsilə qiymətləndirilir. Autoimmun mənşəyi təsdiqləmək üçün beta-hüceyrə antigenlərinə qarşı anticisimlər (GAD, IA-2, ZnT8 və s.) yoxlanılır.
Müalicə
Mütləq çatışmazlıqda yeganə müalicə ömürlük insulinoterapiyadır (şpris-qələmlər və ya insulin pompası), qlükozanın özünənəzarəti, karbohidratların hesablanmasına dair təlim. Nisbi formada həyat tərzinin dəyişdirilməsi və şəkərsalıcı preparatlar tətbiq olunur, xəstəlik irəlilədikdə insulin əlavə edilir. Pankreatogen diabetdə əlavə olaraq mədəaltı vəzi fermentləri təyin edilir. Sxemi endokrinoloq seçir.
Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli
Yüksək şəkər fonunda təkrarlanan qusma, qarın ağrısı, tez-tez və dərin tənəffüs, aseton iyi, yuxululuq və ya şüur qarışıqlığı yaranarsa, təcili tibbi yardım (103) çağırın — bunlar diabetik ketoasidozun əlamətləridir. Susuzluq, tez-tez sidiyə getmə və sürətli arıqlama birlikdə müşahidə olunarsa, xüsusən uşaqda, həmin gün həkimə müraciət etmək lazımdır.
Əlaqəli terminlər
- 1-ci tip şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Diabetik ketoasidoz
- İnsulinoterapiya
- C-peptid
- Xroniki pankreatit
- Hiperqlikemiya
- Ketonuriya
