Fetoskopiya: dölə müdaxilə nə vaxt əsaslandırılır?

Məsələn, bir plasentanı paylaşan bəzi əkizlərdə əkizdən-əkizə transfuziya sindromunun müalicəsində fetoskopik lazer müzakirə edilə bilər. Bu zaman məqsəd plasentadakı müəyyən damar əlaqələrinə müdaxilədir. Bütün əkiz hamiləliklərində belə problem olmur. Diaqnoz, xəstəliyin mərhələsi və hamiləlik həftəsi müalicə seçiminə təsir edir. Başqa fetal müdaxilələrin göstərişləri də ayrıca qiymətləndirilir.

Detallı USM, Doppler və vəziyyətə uyğun digər müayinələr aparıla bilər. Komanda ananın sağlamlığını, dölün vəziyyətini, gözlənilən faydanı və alternativləri nəzərdən keçirir. Bəzən müşahidə, başqa müdaxilə və ya doğuşun planlaşdırılması daha uyğun ola bilər. “Təcili qərar” tələb olunan halda belə əsas məqsəd və mühüm risklər anlaşılan dildə izah edilməlidir.

Döl qişalarının vaxtından əvvəl açılması, infeksiya, qanaxma, erkən doğuş və hamiləliyin itirilməsi kimi risklər müzakirə olunur. Onların ehtimalı diaqnoza və prosedura görə fərqlənir; ümumi internet faizi hər pasiyentə aid deyil. Müdaxilə edilmədikdə gözlənilən gediş də müqayisəyə daxil edilməlidir. Mərkəzin konkret xəstəlik üzrə təcrübəsi barədə məlumat istəmək əsaslıdır.

Bir prosedurla bütün nəzarət bitmir. Ana və döllərin təkrar müayinələri, böyümə və qan dövranının izlənməsi lazım ola bilər. Evə buraxılarkən qanaxma, maye gəlməsi, hərarət və sancılarla bağlı əlaqə planı alınmalıdır. Doğuş yeri və neonatal yardım imkanları da əvvəlcədən nəzərdən keçirilir. Prosedurun uğurlu texniki icrası ilə bütün hamiləliyin yekun nəticəsi eyni anlayış deyil.

USM videoları və hesabatları, hamiləlik həftəsinin hesablanması və əvvəlki müdaxilə məlumatı fetal təbabət komandası üçün faydalıdır. Əkiz hamiləlikdə plasentanın paylaşılması haqqında erkən məlumat da əhəmiyyətlidir. Görüşdən əvvəl hansı sənədlərin lazım olduğunu dəqiqləşdirin. Lakin təcili yönləndirmə verilibsə bütün arxivi tamamlamaq üçün səfəri və ya qəbul əlaqəsini gecikdirməyin. Komanda mövcud məlumatla ilkin plan qura bilər.

Müdaxilə seçiləndə ana və hər döl üçün gözlənilən nəticələrin necə ifadə olunduğunu soruşun. Bir döl üzrə sağqalma, hər iki döl üzrə nəticə və uzunmüddətli inkişaf eyni göstərici deyil. Həftə və xəstəliyin mərhələsi müqayisəyə təsir edir. Təkrar müdaxilə və ya sonrakı ağırlaşma ehtimalı da müzakirəyə daxil edilməlidir. Söhbətin yazılı xülasəsini almaq və yaxın insanın iştirakını istəmək mürəkkəb qərarı anlamağa kömək edə bilər.

Əkizdən-əkizə transfuziya sindromu plasentadakı damar əlaqələri ilə bağlıdır və əsasən bir plasentanı paylaşan əkizlərdə nəzərə alınır. Bu, ananın bir körpəni daha yaxşı qidalandırması nəticəsi deyil. Erkən USM-də plasenta və qişalar barədə məlumat nəzarətin təşkilinə kömək edir. Fetoskopik lazerin məqsədi müəyyən damar əlaqələrinə müdaxilədir, sadəcə dölü görmək deyil. Müalicə seçimi xəstəliyin mərhələsi və həftə ilə əlaqəlidir. Hər əkiz hamiləlik üçün eyni müdaxilə və eyni izləmə cədvəli tətbiq edilmir.

Fetoskopiyada ananın qarın divarından və uşaqlıq divarından çox nazik optik alət keçirilir. Prosedur ultrasəs nəzarəti altında aparılır, alətin diametri kiçik olur ki, qişaların zədələnməsi riski minimuma endirilsin. Alətlə dölətrafı mayeyə daxil olunur və lazım olan struktur birbaşa görülür.

1. Hazırlıq. Məlumatlı razılıq verilir, ananın vəziyyəti və dölün yerləşməsi yoxlanılır.
2. Anesteziya. Anesteziya növü komandanın qərarına görə seçilir; bəzən yerli, bəzən regionar üsul istifadə olunur.
3. Giriş. Ultrasəs rəhbərliyi ilə alət uşaqlığa yönəldilir.
4. Müdaxilə. Planlaşdırılmış hədəfə, məsələn, plasentadakı damar əlaqələrinə müdaxilə edilir.
5. Yekun. Alət çıxarılır, ana və dölün vəziyyəti ultrasəs ilə yoxlanılır.

Prosedurun müddəti vəziyyətdən asılıdır; hazırlıq və müşahidə ilə birlikdə bir neçə saat çəkə bilər. Müdaxilədən sonra ana adətən müəyyən müddət xəstəxanada izlənir, evə buraxılma vaxtını isə komanda müəyyən edir.

Fetoskopiya ümumi skrininq və ya təsdiqləyici test kimi istifadə edilmir. Bu üsul yalnız dəqiq diaqnoz qoyulmuş və fayda-risk balansı əlverişli olan seçilmiş hallarda müzakirə olunur. Ananın ciddi sağlamlıq problemi, aktiv infeksiya, uşaqlıq boynunun çox qısalması və ya hamiləlik həftəsinin üsul üçün uyğun gəlməməsi müdaxilənin mümkünlüyünü məhdudlaşdıra bilər.

Eyni diaqnoz qoyulmuş iki hamiləlikdə qərar fərqli ola bilər, çünki dölün vəziyyəti, plasentanın yeri və ananın sağlamlığı fərqlənir. Bu səbəbdən internetdə oxuduğunuz bir hal sizin vəziyyətinizin proqnozu deyil.

Fetoskopiya üçün uyğun vaxt pəncərəsi məhduddur, buna görə mərkəzə yönləndirmə təyin edilibsə, görüşü gecikdirməyin.

• Dəqiq diaqnoz nədir və hansı müayinələr onu təsdiqləyir?
• Müdaxilənin məqsədi nədir və gözlənilən fayda nəyə bağlıdır?
• Alternativlər, o cümlədən müşahidə nələrdir?
• Komandanın bu prosedur üzrə təcrübəsi varmı?
• Fəsad olarsa, hansı yardım və hansı yerdə göstəriləcək?
• Prosedurdan sonra nə qədər xəstəxanada qalmaq lazımdır?
• Növbəti nəzarət müayinələri nə vaxt olacaq?

Cavabları yazılı qeyd etməyiniz və lazım gələrsə, ikinci rəy almağınız məqsədəuyğundur. Qərar vermək üçün vaxt tələb etmək hüququnuz var, əgər vəziyyət təcili deyilsə.

Komanda sualınıza dəqiq cavab verə bilmirsə, bunu açıq bildirməlidir. Nadir vəziyyətlər üzrə məlumat məhduddur və bəzi qeyri-müəyyənlik təbiidir.

Komandanın verdiyi əlaqə nömrəsini hər zaman əlinizdə saxlayın və simptom olarsa, gözləməyin. Müdaxilədən sonra da planlaşdırılmış nəzarət görüşlərini buraxmamaq vacibdir.

Evə buraxılarkən çıxarış sənədində hansı əlamətdə hara müraciət edəcəyiniz, növbəti müayinənin tarixi və komanda ilə əlaqə yolu yazılmalıdır.

Əkizdən-əkizə transfuziya sindromundan başqa, fetoskopik yanaşma bəzi digər vəziyyətlərdə də müzakirə olunur. Məsələn, ağır konjenital diafraqmal yırtıqda ağciyərin inkişafına kömək məqsədilə traxeyanın müvəqqəti balonla bağlanması bəzi ixtisaslaşmış mərkəzlərdə tətbiq edilir. Onurğa beyninin açıq qüsurunun, yəni spina bifidanın doğuşdan əvvəl bağlanması da seçilmiş hallarda fetoskopik və ya açıq üsulla aparıla bilər. Dölətrafı qişaların yaratdığı sıxıcı lent kimi strukturların kəsilməsi də nadir hallarda nəzərdən keçirilir.

Bu proseduralar yalnız çox seçilmiş hallarda və təcrübəli komanda tərəfindən həyata keçirilir. Hər vəziyyət üçün mövcud olan fayda sübutu eyni deyil. Sizə təklif olunan prosedur barədə nə qədər məlumat bazasının olduğunu və komandanın nə qədər belə hadisə ilə işlədiyini soruşmaq hüququnuz var.

Müdaxilə təklif olunmursa, bu, komandanın vəziyyəti ciddi qəbul etmədiyi mənasına gəlmir; bəzən müşahidə daha təhlükəsiz seçimdir.

Dölə müdaxilə təklif olunması ailə üçün ağır xəbərdir. Qısa müddətdə çoxlu tibbi termin eşidə və qərarın ağırlığını hiss edə bilərsiniz. Bu təbiidir. Əgər vəziyyət təcili deyilsə, qərarı bir neçə gün düşünmək, partnyorunuzla və ya etibar etdiyiniz yaxınla danışmaq və suallarınızı yazmaq olar.

• Görüşdə partnyor və ya yaxın şəxs sizinlə olsun, məlumatı birgə eşidin.
• Komandadan sadə dildə izah və yazılı xülasə istəyin.
• Genetik məsləhətçi, psixoloq və ya neonatoloqla ayrıca görüş xahiş edin.
• Fərdi nəticələrin gözlənilmədiyini və müdaxilənin zəmanət verilməyən fayda olduğunu nəzərə alın.

Qərarınızı qəbul etdikdən sonra da sualınız qalarsa, komanda ilə təkrar danışmaq normaldır.