Bu xərçəng zamanı diaqnostika və müalicə necə aparılır?

Siqmoid bağırsaq xərçəngi: simptomlar və müalicə

Siqmoid bağırsaq xərçəngi yoğun bağırsağın siqmoid hissəsindən inkişaf edən, ən çox adenokarsinoma tipində olan bədxassəli şişdir.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Xəstəlik haqqında

Yoğun bağırsaq; bağırsaq divarında şiş (sxem). Mənbə: Servier Medical Art, CC BY 4.0

Siqmoid bağırsaq xərçəngi — yoğun bağırsağın düz bağırsağa keçməzdən əvvəlki S-şəkilli hissəsinin selikli qişasından inkişaf edən bədxassəli şişdir. Siqmoid bağırsaq qarnın aşağı sol hissəsində yerləşir; burada nəcis qatılaşır və düz bağırsağa ötürülməzdən əvvəl bir müddət saxlanılır.

Bu nahiyə kolorektal xərçəngin ən çox rast gəlinən lokalizasiyalarından biridir. Kolorektal xərçəng isə ÜST-ün məlumatına görə dünyada ən geniş yayılmış şişlərdən biri olub, onkoloji ölüm səbəbləri arasında ikinci yerdədir. Xəstəlik əsasən 50 yaşdan yuxarı insanlarda aşkar edilir, lakin gənc yaşlarda da hallar artmaqdadır. Şişlərin böyük əksəriyyəti adenokarsinomadır və illər ərzində xoşxassəli poliplərdən inkişaf edir.

Siqmoid bağırsağın mənfəzi nisbətən dar olduğu üçün burada yerləşən şiş digər hissələrə nisbətən daha tez bağırsaq keçməzliyinə səbəb ola bilər. Eyni zamanda bu hissə kolonoskopiya ilə yaxşı müayinə olunur, bu da xəstəliyi erkən aşkarlamağa imkan verir.

Səbəbləri

Siqmoid bağırsaq xərçənginin səbəbləri və risk faktorları

Siqmavari bağırsaq öz S-vari forması səbəbindən xərçəngin əmələ gəlmə təhlükəsinə daha çox məruz qalır. Bağırsağın bu hissəsində tez-tez poliplər (xərçəngönü yeni əmələgəlmələr) formalaşır. Burada nəcis daha uzun müddət qalır ki, bu da selikli qişanın potensial zərərli maddələrlə qarşılıqlı təsir müddətini artırır. Balanslaşdırılmamış qidalanma (lif çatışmazlığı, yağlı, qızardılmış, kəskin qida və sadə karbohidratların artıqlığı) bağırsaq motorikasını yavaşladaraq və kanserogenlərin əmələ gəlməsini artıraraq vəziyyəti ağırlaşdırır. Fiziki fəallığın olmaması metabolizmin yavaşlamasına gətirib çıxarır, xroniki bağırsaq iltihabları (xoralı kolit), habelə selikli qişanı travmatize edən qəbizliklər də onkologiyanın ön şərtləridir. Həddindən artıq spirtli içki həvəsi, hərəkətsiz həyat tərzi, piylənmə və siqaret çəkmə də bağırsağı örtən hüceyrələrə mənfi təsir göstərir. Və təbii ki, pis irsiyyət, məcmusunda siqmavari bağırsaq xərçənginin əmələ gəlmə riskini artırır.

Təsnifat

Xərçəngin diaqnostikasında histoloji tədqiqat – toxumanın mikroskop altında öyrənilməsi – kritik dərəcədə vacibdir. Məhz bu tədqiqat xərçəng patologiyasının mövcudluğunu dəqiqliklə müəyyən etməyə imkan verir.

Adenokarsinoma. Bu, siqmavari bağırsaq xərçənginin ən çox aşkar edilən növüdür. O, bağırsağın daxili divarlarını örtən vəzili hüceyrələrdən inkişaf edir. Bu tip üçün kifayət qədər yavaş böyümə xarakterikdir ki, bu da onun müalicə şansını artırır. İlk mərhələdə adenokarsinoma, bir qayda olaraq, siqmavari bağırsaqla məhdudlaşır və onun sərhədlərindən kənara çıxmır. Lakin müalicə edilmədiyi halda, şiş qonşu toxumalara nüfuz etməyə və metastazlar verməyə başlayır, ilk növbədə limfa düyünlərinə və qaraciyərə. Metastazlaşma proqnozu əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirir və müalicə prosesini çətinləşdirir.

Üzükvari hüceyrəli xərçəng. Nadir rast gəlinən, lakin son dərəcə aqressiv əmələgəlmə formasıdır. Bu şiş növünün hüceyrələri böyük həcmdə selik saxlayır ki, bu da onlara mikroskop altında üzük xatırladan xarakterik konturlar verir. Üzükvari hüceyrəli xərçəngin bədxassəliliyi onun sürətli böyüməsində və erkən metastazlaşmasında özünü göstərir. Adətən bu şiş növü artıq geniş yayıldığı gec mərhələlərdə diaqnostika edilir ki, bu da təbii ki, müalicədə uğur şansını azaldır. Belə xəstələrin sağqalması son dərəcə aşağıdır.

Selikli (musinoz) adenokarsinoma. Fərqləndirici xüsusiyyət əmələgəlmənin həcminin əhəmiyyətli hissəsini tutan həddindən artıq selik istehsalıdır. Bu selik diaqnostikanı çətinləşdirə və xərçəng hüceyrələrinin daha sürətli yayılmasına kömək edə bilər. Selikli adenokarsinoma kimyaterapiya və şüa terapiyası kimi standart müalicə üsullarına davamlılıqla və cərrahi çıxarılmadan sonra belə kəskinləşməyə meyllilik ilə xarakterizə olunur.

Beynəlxalq TNM təsnifatı üç əsas amilə əsaslanaraq xərçəngin mərhələsini və yayılmasını müəyyən etməyə imkan verir:

T — şişəbənzər əmələgəlmənin miqyasını və onun bağırsaq divarına və qonşu orqanlara nüfuz etmə dərinliyini müəyyən edir.
N — ən yaxın limfa düyünlərində bədxassəli hüceyrələrin olub-olmadığını göstərir.
M — uzaq anatomik strukturlarda ikincili ocaqların mövcudluğunu müəyyən edir.

Mərhələlər

Siqmoid bağırsaq xərçənginin mərhələləri (TNM)

Siqmoid bağırsaq xərçənginin mərhələsi yoğun bağırsağın digər hissələrində olduğu kimi TNM sistemi üzrə müəyyən edilir: şişin bağırsaq divarına nüfuz dərinliyi, zədələnmiş limfa düyünlərinin sayı və uzaq metastazlar nəzərə alınır.

0 mərhələ — in situ xərçəng: dəyişikliklər selikli qişanın səthi qatı ilə məhdudlaşır, çox vaxt polip kimi endoskopik yolla çıxarılır.
I mərhələ — şiş selikaltı və ya əzələ qatına keçib, divardan kənara çıxmayıb, limfa düyünləri təmizdir.
II mərhələ — şiş divarın bütün qatlarından keçib, seroz qişaya və ya qonşu orqanlara çatıb, limfa düyünlərində metastaz yoxdur.
III mərhələ — yaxın limfa düyünlərində metastazlar var; onların sayına görə IIIA, IIIB və IIIC ayırd edilir.
IV mərhələ — uzaq metastazlar, ən çox qaraciyərdə, ağciyərlərdə və ya qarın pərdəsində.

Mərhələ əməliyyatdan əvvəl KT və digər müayinələrlə təxmini, əməliyyatdan sonra isə histoloji tədqiqatla dəqiq müəyyən edilir. Mərhələni həkim müayinə nəticələrinə əsasən təyin edir; o, əlavə kimyaterapiyanın zəruriliyinə və müalicə taktikasına təsir göstərir.

Klinik mənzərə

Siqmoid bağırsaq xərçənginin əsas əlamətləri

Erkən mərhələlərdə siqmavari bağırsağın xərçəngi çox zaman simptomsuz gedir. Şiş böyüdükcə ümumi zəiflik və artmış yorğunluq, qarında ağrılı hisslər, köpmə, güclənmiş meteorizm, nəcis pozğunluqları (ishal və qəbizliyin növbələşməsi), qarının aşağı hissəsində ağrı, selikli ifrazatlar, habelə ürəkbulanma və iştahın azalması meydana çıxır.

Siqmavari bağırsaqda bədxassəli prosesin mümkün inkişafına işarə edən ilk simptomlar zamanı proktoloqa müraciət etmək lazımdır. Kəskinləşmiş hallarda, şiş əhəmiyyətli ölçülərə çatdıqda və onun parçalanması başladıqda, bağırsaq obstruksiyası əlamətləri meydana çıxır. Daha çox üstünlük təşkil edən və tam defekasiya olmamasına qədər proqressivləşə bilən qəbizliklər müşahidə edilir. Nəcisin forması dəyişir, lentvari və ya fraqmentləşmiş görkəm alır. Nəcisdə qanlı və irinli ifrazatlar aşkar edilir. Qarında ağrılar artır və qıcolmavari xarakter daşıyır.

Xərçəngin gec mərhələləri orqanizmin ifadəli intoksikasiyasına gətirib çıxarır. Xəstələr xarakterik zahiri xüsusiyyətlərə malikdirlər: dərinin solğunluğu, üzün torpaqvari çaları, kaxeksiyaya çatan əhəmiyyətli çəki itkisi, ətrafların distrofiyası fonunda qarının həcminin artması.

Digər orqanlara metastazlaşma zamanı onların normal işinin pozulmasından xəbər verən simptomlar meydana çıxır.

Siqmavari bağırsaqda bədxassəli şişin simptomları kişi və qadınlarda müxtəlif şəkildə aşkar edilə bilər ki, bu da differensasiya edilmiş diaqnostik yanaşmanın zəruriliyini vurğulayır. Qadın xəstələrdə onkoloji xəstəlik tez-tez ginekoloji problemləri imitasiya edir. Xərçəng hüceyrələri reproduktiv orqanlar nahiyəsinə nüfuz etdikdə qarının aşağı hissəsində ağrılar, menstrual dövrün pozulmaları, anormal ifrazatlar və hətta bağırsaqla vagina arasında fistulaların əmələ gəlməsi müşahidə edilə bilər. Bu cür simptomatika, xüsusilə xəstəliyin başlanğıc mərhələlərində, düzgün diaqnozun qoyulmasını çətinləşdirərək yanıltıcı ola bilər.

Kişilərdə siqmavari bağırsaq xərçəngi adətən tipik bağırsaq və uroloji pozğunluqlarla təzahür edir. Prostatın və ya sidik kisəsinin sıxılması sidik ifrazı zamanı problemlərə, retroperitoneal nahiyədə kəskin ağrılara gətirib çıxarır. Şişin ətraf toxumalara nüfuz etməsi yerli iltihablara və diskomforta səbəb ola bilər.

Cinsindən asılı olmayaraq, siqmavari bağırsaq xərçəngi psixosomatika inkişaf etdirə bilər: güclənmiş narahatlıq, depressiya və diaqnozu eşitmək qorxusu.

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Siqmoid bağırsaq xərçənginin diaqnostikası

Siqmavari bağırsaqda şişin etibarlı diaqnostikası üçün fiziki müayinəni, laborator analizləri və vizuallaşdırma texnikalarını birləşdirən çoxpilləli sxem tətbiq edilir.

İlk növbədə, onkoloq həkim xəstənin şikayətlərini dinləyir, onun xəstəlik tarixçəsini öyrənir, qarın divarını palpasiya edir. Sonra həkim nəcisin gizli qana analizini təyin edir. Əlavə olaraq onkomarkerlərin (o cümlədən REA və CA 19-9) miqdarı tədqiq edilir ki, bunların yüksəlmiş göstəriciləri onkoloji patologiyanın inkişafından xəbər verə bilər.

Diaqnostik məqsədlərlə müxtəlif instrumental yanaşmalar istifadə edilir:

Vizual nəzarət altında aparılan biopsiyalı kolonoskopiya yoğun bağırsağın daxili səthini vizuallaşdırmağa və tədqiqat üçün bioptat götürməyə imkan verir.
Kontrast maddədən istifadə etməklə yoğun bağırsağın rentgenoloji tədqiqi endoskopiya mümkün olmadığı hallarda tətbiq edilir.
Qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi — qonşu orqanların destruktiv prosesə cəlb olunma dərəcəsini qiymətləndirmək üçün lazımdır.
Maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) — yeni əmələgəlmənin dərinliyini müəyyən etmək və limfa sistemi düyünlərinin monitorinqi üçün lazımdır.

Xərçənglə nəticəli mübarizədə əsas şərt onun erkən mərhələdə tanınmasıdır. Siqmavari bağırsaq karsinomasının başlanğıc mərhələdə aşkar edilməsi müntəzəm skrininqlər sayəsində reallığa çevrilir ki, bu da xüsusilə 45 yaşdan yuxarı olanlar və bu xəstəliyə genetik meylliliyi olanlar üçün vacibdir. Kolonoskopiya minimal yeni əmələgəlmələri belə identifikasiya etməyə imkan verən ən effektiv alət olaraq qalır. Nəcisdə gizli qan və DNT analizləri də ən erkən mərhələlərdə mümkün problemləri aşkar etməyə kömək edir ki, bu da ölüm faizini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Müalicə

Siqmoid bağırsaq xərçənginin müalicə istiqamətləri

Siqmavari bağırsaq xərçənginin müalicəsi xəstəliyin mərhələsindən, xəstənin ümumi vəziyyətindən və digər amillərdən asılı olan bir neçə yanaşmanı əhatə edir. Əsas müalicə üsullarına cərrahi müdaxilə, kimyaterapiya, radioterapiya və immunoterapiya daxildir.

Cərrahi müalicə

Bu gün cərrahiyyə siqmavari bağırsaq xərçənginin, xüsusilə erkən mərhələlərdə, əsas müalicə üsulu olaraq qalır:

şişin sağlam toxuma sərhədləri daxilində çıxarılması ilə siqmavari bağırsağın rezeksiyası;
regionar limfa düyünlərinin çıxarılması (limfadenektomiya);
imkan olduqda laparoskopik (azinvaziv) üsulla əməliyyat;
polip daxilində yerləşən erkən xərçəngdə endoskopik çıxarılma.

Ayrı-ayrı hallarda, xüsusilə bağırsağın keçiriciliyini təmin etmək mümkün olmadıqda, bağırsaq möhtəviyyatının çıxarılması üçün süni çıxış olan kolostoma formalaşdırıla bilər.

Kimyaterapiya

Kimyaterapiya siqmavari bağırsaq xərçənginin köməkçi, lakin həyati vacib müalicə üsuludur. O, əməliyyatdan əvvəl və ya sonra, habelə cərrahi müalicənin istisna edildiyi hallarda tətbiq edilə bilər. «Kimya» xərçəngin müalicəsində bir sıra mühüm funksiyaları yerinə yetirir: qalan xərçəng hüceyrələrinin məhv edilməsinə kömək edir, xəstəliyin qayıtma riskini azaldır, irəliləmiş prosesə nəzarət etməyə imkan verir, bəzən qeyri-əməliyyat olunan şişi əməliyyat olunan hala gətirir.

Kimyaterapiyanın əsas məqsədləri:

əməliyyatdan sonra residiv riskinin azaldılması (adyuvant kimyaterapiya);
bəzi hallarda əməliyyatdan əvvəl şişin ölçüsünün kiçildilməsi (neoadyuvant kimyaterapiya);
metastatik prosesdə şişin böyüməsinə nəzarət və ömrün uzadılması;
simptomların yüngülləşdirilməsi və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması.

Hədəf terapiya

Şişdə KRAS, NRAS və BRAF genlərinin, habelə mikrosatellit qeyri-sabitliyinin təhlili müalicə protokoluna hədəfli terapiyanın daxil edilməsi üçün əsasdır: məsələn, RAS genlərində mutasiya olmadıqda EGFR-ə qarşı monoklonal antitellər, BRAF mutasiyası olduqda isə müvafiq inhibitorlar tətbiq oluna bilər. Qan damarlarının böyüməsini bloklayan preparatlar da istifadə olunur.

Radioterapiya

Radioterapiya cərrahiyyəyə əlavə olaraq və ya xüsusilə sümük yaxud qaraciyərdə metastazlar olduqda tətbiq edilə bilər.

İmmunoterapiya

İmmunoterapiya xərçəng hüceyrələri ilə mübarizə üçün insanın öz immun sisteminin aktivləşdirilməsinə yönəlmiş müasir yanaşmadır. Yoğun bağırsaq xərçəngində immun yoxlama nöqtəsi inhibitorları əsasən mikrosatellit qeyri-sabitliyi yüksək olan (MSI-H/dMMR) şişlərdə effektivdir.

Siqmavari bağırsaq xərçənginin müalicəsi fərdi və çoxtərəfli yanaşma tələb edir.

Reabilitasiya

Bu mərhələ əməliyyatdan sonrakı reabilitasiyanı, psixoloji yardımı, pəhriz qidalanmasını və mümkün fiziki yükü əhatə edir. Əsas məqsəd — xəstənin həyatını yaxşılaşdırmaq və residiv üçün ön şərtləri minimuma endirməkdir.

Profilaktika

Siqmoid bağırsaq xərçənginin profilaktikası

Yoğun bağırsaq xərçənginin qarşısının alınması provokasiyaedici amillərin vaxtında aşkar edilməsi və aradan qaldırılması yolu ilə əldə edilir.

Məsələn, bağırsaqdakı poliplərdən mütləq qurtulmaq lazımdır, çünki onlar xərçəngə çevrilə bilər. Orta risk qrupundakı insanlara 45–50 yaşdan başlayaraq skrininq tövsiyə olunur: hər il (və ya iki ildə bir) nəcisdə gizli qan testi, ya da nəticə normal olduqda 10 ildə bir kolonoskopiya. Ailədə yoğun bağırsaq xərçəngi, irsi sindromlar və ya əvvəllər çıxarılmış poliplər olduqda müayinəyə daha erkən başlanır və kolonoskopiyanın intervalını həkim fərdi müəyyən edir.

Qidalanmada çoxlu lifli qida və az miqdarda qırmızı və emal edilmiş ət (kolbasa, bekon) olmalıdır. Yağlı və qızardılmış qidadan çəkinmək daha yaxşıdır.

Həmçinin qəbizliyin olmamasına diqqət etmək, özünə məqbul fiziki yük vermək və, əlbəttə, zərərli vərdişlərdən imtina etmək vacibdir.

Faydalı məlumat

Başlanğıc mərhələdə siqmavari çənbər bağırsaq xərçəngi özünü heç bir şəkildə büruzə vermir.

Buna baxmayaraq, diqqət yetirilməli olan bir sıra simptomlar mövcuddur:

Nəcislə bağlı problemlər, məsələn, uzunmüddətli ishal və ya qəbizlik, nəcisin sıxlığının dəyişməsi, bağırsağın natamam boşalması hissi.
Nəcisdə qan və ya rektal qanaxma – qan nəcislə qarışıq açıq qırmızı və ya tünd rəngli ola bilər.
Qarında ağrılar, qazların əmələ gəlməsi, spazmlar və kolikalar.
Yaxşı dincəldiyiniz halda belə keçməyən daimi zəiflik və yorğunluq.
Diet və ya məşq rejimini dəyişmədiyiniz halda belə görünən səbəbsiz çəki itkisi.
Anemiya – qanda dəmir səviyyəsinin azalması.

Şişin yayılması bir neçə yolla həyata keçirilir:

Limfogen yol, şişə ən yaxın olanlardan başlayaraq və daha dərinə keçərək limfa düyünləri zədələndikdə.
Qaraciyər də tez-tez ikincili zədələnmə yeri olur ki, bu da qapı venası sistemi vasitəsilə qan axınının xüsusiyyətləri ilə bağlıdır.
Hematogen invaziya ağciyərlərdə metastazlara gətirib çıxarır.
Peritoneal metastazların formalaşması ilə implantasiya yolu da mümkündür.

Siqmavari bağırsaq xərçəngində kimyaterapiya kurslarının sayı barədə universal cavab yoxdur. Bu, xəstəliyin nə qədər irəlilədiyindən, xəstənin özünü nə dərəcədə yaxşı hiss etdiyindən və müalicədə dinamikanın müşahidə edilib-edilmədiyindən asılı olan çox fərdi yanaşmadır. Əməliyyatdan sonrakı (adyuvant) kimyaterapiya adətən 3–6 ay davam edir, yayılmış prosesdə isə müalicə effektiv olduğu və yaxşı keçirildiyi müddətdə davam etdirilə bilər.

Yadda saxla!

Adətən sigmoid bağırsaq xərçəngini tanımaq çətindir, çünki onun simptomları adi mədə pozğunluğuna bənzəyir. Köp, qazlar, bəzən ishal, bəzən qəbizlik narahat edə bilər. Bu əlamətlərə xüsusi diqqət yetirmək lazımdır, xüsusən əvvəllər bağırsaq, qaraciyər və ya mədəaltı vəzi ilə bağlı problem olmayıbsa. Sigmoid bağırsaq xərçəngini aşkar etməyin etibarlı üsulu kimi xüsusi tövsiyə kolonoskopiyadan keçməkdir. Onun köməyi ilə şişin olub-olmadığını və məhz harada yerləşdiyini səhvsiz müəyyən etmək mümkündür.

Əlaqəli Xəstəliklər

Suallar və cavablar

Diaqnostika və müalicə taktikası şişin histoloji tipi, mərhələsi, yayılma dərəcəsi və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınaraq multidissiplinar komanda tərəfindən müəyyən edilir.

Konsultasiya alın

Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.

Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:

*1103

Siqmoid bağırsaq xərçəngi