Steatoreya — nəcis kütləsində artıq miqdarda yağ komponentlərinin toplandığı patoloji vəziyyətdir. Bu səhifədə steatoreyanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Endokrinoloq İnfeksionist Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Steatoreya — nəcis kütləsində artıq miqdarda yağ komponentlərinin toplandığı patoloji vəziyyətdir. Fizioloji şəraitdə nəcis qalın bağırsaqda qidanın emalının son məhsulu kimi formalaşır və su, həzm olunmamış maddələrin qalıqları, mikroflora, tökülmüş epitel hüceyrələri və yalnız cüzi miqdarda lipidləri əhatə edir. Qida yağları normada mürəkkəb emal mərhələsindən keçir: əvvəlcə onlar öd turşuları ilə emulsiyalaşdırılır, sonra mədəaltı vəzin fermentləri tərəfindən daha sadə birləşmələrə parçalanır və yalnız bundan sonra nazik bağırsaqda sorulur. Bu mərhələlərdən birində baş verən istənilən pozğunluq lipidlərin tam mənimsənilməməsinə gətirib çıxarır. Nəticədə steatoreya formalaşır — bu, nəcisdə əsasən neytral yağ şəklində həzm olunmamış lipidlərin artıqlığının mövcudluğudur. İnsan nəcisin yağlı olduğunu, suyun səthində iz qoyduğunu, pis yuyulduğunu və qeyri-adi parlaq göründüyünü müşahidə edə bilər. Belə dəyişikliklər qidanın həzm və sorulma sistemində nasazlığa işarə edir. Başqa sözlə, steatoreya orqanizmdə qidanın emalının əsas mərhələlərindən birinin düzgün işləmədiyinə dair siqnaldır.
Növləri
Steatoreya pozğunluğun xüsusiyyətlərini əks etdirən bir neçə əlamətə görə təsnif olunur.
Mənşəyinə görə:
- Pankreatik — mədəaltı vəzi fermentlərinin çatışmazlığı ilə əlaqəli;
- Bağırsaq — sorulmanın pozulması ilə şərtlənir;
- Hepatobiliar — öd çatışmazlığı zamanı yaranır.
Nəcisdəki yağın tərkibinə görə:
- Neytral yağın üstünlük təşkil etdiyi;
- Yağ turşularının artdığı;
- Sabunların olduğu.
Bu təsnifat steatoreyanın nəyə görə inkişaf etdiyini anlamağa və həzmin hansı mərhələlərinin zərər çəkdiyini dəqiqləşdirməyə kömək edir.
Səbəbləri
Steatoreyanın səbəbləri müxtəlifdir, bu vəziyyətin əsasında həmişə yağların emalının bir və ya bir neçə mərhələsinin — parçalanmasının, emulqasiyasının və ya sonrakı bağırsaqda sorulmasının pozulması durur. Bu cür pozğunluqlar həm həzm orqanlarının xəstəlikləri fonunda, həm də xarici amillərin — qidalanma xarakterinin, uzunmüddətli dərman qəbulunun və ya funksional pozğunluqların təsiri altında formalaşa bilər.
Yetkinlərdə nəcisdə yağın səbəbləri:
- Mədəaltı vəzinin ferment çatışmazlığı. Xronik pankreatitdə və ya orqanın digər zədələnmələrində yağları parçalayan əsas ferment olan lipazanın istehsalı azalır. Nəticədə lipidlər sorulma üçün əlçatan formalara qədər parçalanmır və bağırsaq boşluğunda qalır. Bu, nəcisin həcmli, boş, yağlı parıltılı olmasına və çətin yuyulmasına gətirib çıxarır, orqanizm isə kifayət qədər lipid almır.
- Öd çatışmazlığı və ya öd axınının pozulması. Qaraciyər, öd kisəsi və ya öd yollarının xəstəliklərində öd turşularının sintezi və ya ifrazı azalır. Nəticədə yağlar tam emulqasiya oluna bilmir (fermentasiya üçün əlçatan xırda damcılara parçalana bilmir). Mədəaltı vəzinin funksiyası qorunsa belə, həzm natamam olur və yağın bir hissəsi nəcislə xaric olunur.
- Nazik bağırsağın selikli qişasının zədələnməsi. Seliakiyada, Kron xəstəliyində, xronik enterokolitdə bağırsaq villuslarının quruluşu zərər çəkir. Bunlar bağırsağın selikli qişasının qidalı maddələrin sorulmasını təmin edən kiçik çıxıntılarıdır. Yağlar düzgün parçalansa belə, onlar sərbəst şəkildə qan dövranına daxil ola bilmir. Bu, təkcə steatoreyaya deyil, həm də qidalı maddə çatışmazlığına, bədən çəkisinin azalmasına və xronik zəifliyə gətirib çıxarır.
- Yağla qida yüklənməsi. Böyük miqdarda yağlı qidanın müntəzəm qəbulunda həzm sistemi yükə uyğunlaşmağa vaxt tapmaya bilər. Xüsusilə rasion balanssız olduqda və ya qidalanma qaydasız olduqda artıq miqdarda lipid tam emal olunmur. Bu cür hallarda steatoreya funksional xarakter daşıyır və qidalanmanın korreksiyası ilə aradan qalxa bilər.
- Dərman təsiri. Bəzi dərmanlar həzm proseslərinə müdaxilə edə bilər. Bəziləri fermentlərin fəallığını yatırır, digərləri isə bağırsaq möhtəviyyatının hərəkətini sürətləndirərək qidanın selikli qişa ilə təmas müddətini azaldır. Nəticədə yağlar tam həzm olunub sorulmağa macal tapmır, bu da onların nəcisdə görünməsinə səbəb olur.
Beləliklə, steatoreya ferment sistemlərinə, öd əmələ gəlməsinə və ya bağırsaq divarının vəziyyətinə təsir edən müxtəlif pozğunluqların əksidir.
Diaqnostika
Diaqnostik axtarış prosesində həzm prosesinin hansı mərhələsində nasazlığın baş verdiyini — lipidlərin parçalanmasında, onların emulsiyalaşmasında, yoxsa bağırsaqda sorulmasında — müəyyən etmək vacibdir. Müayinə həmişə hərtərəfli xarakter daşıyır. Xarici təzahürlərinə görə oxşar olan əlamət müxtəlif mexanizmlər nəticəsində inkişaf edə və müxtəlif xəstəliklərin nəticəsi ola bilər.
Diaqnostika üsulları:
- Qastroskopiya
- Kolonoskopiya (FKS, VKS)
- Qarın boşluğunun MRT-si
- Qarın boşluğunun KT-si
- Qarın boşluğunun USM-i
- Gizli qana görə nəcis analizi
- Biokimyəvi qan analizi
- Koproqramma
- Qanın hüceyrə mazkının məcburi əl mikroskopiyası ilə aparılan klinik qan analizi (ümumi analiz, leykosit düsturu, EÇS)
Koproloji müayinə əsas üsul hesab olunur, çünki o, yetkin insanda nəcisdə neytral yağı aşkar etməyə və qidanın həzminin nə dərəcədə pozulduğunu dolayı yolla qiymətləndirməyə imkan verir. Biokimyəvi göstəricilərlə qan analizi yağ mübadiləsində iştirak edən qaraciyər və mədəaltı vəzin funksional vəziyyəti haqqında təsəvvür yaradır. Vizuallaşdırıcı üsullar (ultrasəs müayinəsi və tomoqrafiya) orqanlarda struktur dəyişikliklərini aşkar etməyə kömək edir. Endoskopik prosedurlar mədə-bağırsaq traktının selikli qişasının vəziyyətini birbaşa qiymətləndirməyə imkan verir.
Müalicə
Steatoreyanın müalicəsi fərdi yanaşma tələb edir. Əsas prinsip əvvəlcə səbəbi müəyyənləşdirməkdir, çünki yağlı nəcis yalnız təzahürdür. Bundan sonra əsas pozğunluğu aradan qaldırmağa və həzm-sorulma proseslərini bərpa etməyə yönəlmiş terapiya seçilir.
- Diyet korreksiyası. Əsas vəzifə həzm sisteminə yükü azaltmaqdır. Yağların, xüsusilə çətin əriyən yağların miqdarı məhdudlaşdırılır, eyni zamanda rasionun balanslı olmasına diqqət etmək vacibdir. Qida asan mənimsənilən, kifayət qədər zülal və vitamin tərkibli olmalıdır. Bu, nəcisdəki yağ miqdarını azaltmağa və stulu sabitləşdirməyə kömək edir.
- Ferment dəstəyi. Pankreatik çatışmazlıqda ferment çatışmazlığını kompensasiya edən preparatlar təyin olunur. Onlar lipidlərin daha tam parçalanmasına kömək edir, bu da steatoreyanın təzahürlərini azaldır və xəstənin ümumi vəziyyətini yaxşılaşdırır.
- Öd əmələ gəlməsinin korreksiyası. Problem pozulmuş öd axını ilə əlaqəlidirsə, onun istehsalını və axınını yaxşılaşdırmağa yönəlmiş üsullardan istifadə olunur. Bu, yağların normal emulqasiyası və sonrakı mənimsənilməsi üçün vacibdir.
- Bağırsaqda sorulma proseslərinin normallaşdırılması. Əsas problem nazik bağırsağın zədələnməsi ilə əlaqəlidirsə, terapevtik tədbirlər selikli qişanın quruluşunu və funksiyalarını bərpa etməyə yönəlir. İltihabi fəallığın azaldılması vacib vəzifəyə çevrilir, bunun hesabına villusların vəziyyəti tədricən yaxşılaşır. Selikli qişanın regenerasiyası ilə yağların və digər qida komponentlərinin sorulma effektivliyi artır, onların nəcislə itirilməsi azalır və malabsorbsiya sindromunun təzahürləri zəifləyir. Normal mikroflora saxlanmasına da diqqət yetirilir.
- Vitamin dəstəyi. Uzun sürən steatoreyada orqanizm yağda həll olan vitaminləri itirir. Onların çatışmazlığı ilə bağlı ağırlaşmaların profilaktikası üçün əlavə vitamin qəbulu lazımdır.
Steatoreyanın necə müalicə olunması sualına cavab verərkən vurğulamaq vacibdir ki, hamıya uyğun vahid sxem yoxdur. Yalnız kompleks yanaşma səbəbləri aradan qaldırmağa və həzm proseslərini normallaşdırmağa imkan verir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Nəcisdə yağ müntəzəm olarsa, orqanizm mühüm maddələrin çatışmazlığını hiss etməyə başlayır, çünki qidalı komponentlər tam mənimsənilmir. Zamanla bu, təkcə mədə-bağırsaq traktının işinə deyil, ümumi vəziyyətə də təsir edir, bu zaman müxtəlif sistemlər zərər çəkir.
- Yağda həll olan vitaminlərin çatışmazlığı. Lipidlərin sorulması pozulduqda yağlarla birlikdə daşınan A, D, E və K vitaminlərinin daxil olması zərər çəkir. Bu, alaqaranlıq görmənin pisləşməsi, dərinin quruluğu, sümük toxumasının sıxlığının azalması və qanın laxtalanmasının pozulması səbəbindən qanaxmaya meylin artması ilə özünü göstərə bilər.
- Bədən çəkisinin azalması və enerji çatışmazlığı. Yağlar əsas enerji mənbələrindən biri olduğundan, onların nəcislə itirilməsi orqanizmin kifayət qədər kaloriya almamasına gətirib çıxarır. Tədricən tükənmə inkişaf edir, əzələ kütləsi azalır, zəiflik yaranır və adi yüklərdə belə dözümlülük azalır.
- Davamlı ishal. Bağırsaq boşluğunda yağın daimi olması onun divarını qıcıqlandırır və peristaltikanı gücləndirir. Nəticədə nəcis tez-tez, maye, bəzən köpüklü olur. Bu, mayenin və elektrolitlərin həddindən artıq itirilməsi ilə müşayiət olunur, bu da dehidratasiyaya və özünü pis hiss etməyə gətirib çıxara bilər.
- Maddələr mübadiləsində dəyişikliklər. Uzunmüddətli yağ çatışmazlığı təkcə enerji balansını deyil, əksəriyyəti lipidlərin iştirakı ilə əmələ gələn hormonların sintezini də pozur. Bu, dərinin vəziyyətinə, reproduktiv funksiyaya və sinir sisteminin işinə təsir edə bilər.
- Malabsorbsiya sindromunun formalaşması. Uzunmüddətli sorulma pozğunluğunda təkcə yağlar deyil, digər qidalı maddələr də zərər çəkir. Zülal, vitamin və mikroelementlərin kompleks çatışmazlığı yaranır, bu isə anemiya, saçların kövrəkliyi, immunitetin zəifləməsi və ümumi asteniya ilə özünü göstərir. Bu vəziyyət həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirir və mütləq korreksiya tələb edir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Yağlı nəcisin görünməsi, xüsusilə əlamət uzun müddət davam edirsə, müayinədən keçmək üçün əsasdır. Səbəbini özbaşına müəyyən etmək çətindir, buna görə klinik mənzərəni qiymətləndirəcək və zəruri diaqnostikaya yönləndirəcək mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir.
Steatoreya zamanı köməyi faydalı olan mütəxəssislər:
Yadda saxla!
Tibbdə steatoreya təkcə mədə-bağırsaq traktı xəstəliklərinin göstəricisi deyil, həm də endokrin pozğunluqların mümkün yoldaşıdır. Şəkərli diabeti olan xəstələrdə uzun müddət davam edən xəstəlik zamanı sinir sisteminin zədələnməsi baş verir və mədəaltı vəzinin işinin tənzimlənməsi pisləşir. Bu, ferment sekresiyasının azalmasına və pankreatik çatışmazlığın inkişafına gətirib çıxarır. Nəticədə lipidlərin həzmi pozulur və nəcisdə yağ meydana çıxır. Beləliklə, bu cür xəstələrdə steatoreya kompleks metabolik pozğunluqların əksidir.
Suallar və cavablar
Bu, yağların son məhsullara qədər parçalanmadığının göstəricisidir. Normada lipidlər həzm olunub sorulmalıdır, onların nəcisdə aşkarlanması isə çox vaxt mədəaltı vəzi tərəfdən ferment sisteminin pozulmasına işarədir.
Bu əlamətlərin kompleksi çoxamillı həzm pozğunluğundan xəbər verir. Yağlardan əlavə, nəcisdə nişasta və əzələ lifləri aşkarlanır, bu da ferment çatışmazlığına və qidanın həzmində ciddi pozğunluqlara işarə edir.
Bu vəziyyət yağlı qidanın həddindən artıq qəbulu ilə əlaqəli ola bilər. Lakin simptom müntəzəm təkrarlanırsa, bu, mədəaltı vəzi, qaraciyər və bağırsaq xəstəliklərini istisna etmək üçün əsasdır.
İlkin mərhələlərdə yağlı, çətin yuyulan nəcis, yeməkdən sonra ağırlıq hissi və mülayim köp yaranır. Bu əlamətlər çox vaxt diqqətdən kənarda qalır, lakin onlar problemi erkən mərhələdə şübhələnməyə imkan verir.
Bəli, xüsusilə ferment sistemlərinin anadangəlmə pozğunluqlarında və ya bağırsaq xəstəliklərində. Uşaqlarda bu vəziyyət çox vaxt boy artımının ləngiməsi və bədən çəkisinin kifayət qədər artmaması ilə müşayiət olunur.
