Xroniki xolesistit öd kisəsinin uzunmüddətli və təkrarlanan iltihabi dəyişiklikləri ilə əlaqəli vəziyyətdir və çox vaxt öd daşı xəstəliyi fonunda inkişaf edir.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
Xroniki xolesistit əsasən yaşlılarda, kişilərə nisbətən qadınlarda daha çox rast gəlinir, uşaqlar isə yalnız ayrı-ayrı hallarda ona tutulur. Dalğavari şəkildə gedir – iltihabi prosesin kəskinləşmə və remissiya mərhələləri bir-birini əvəz edir. Tədricən inkişaf edir, xəstə qidalanma qaydalarına əməl etmədikdə isə proqressivləşir, ağırlaşır, kəskinləşmələr get-gedə tez-tez baş verir, onlarla mübarizə isə daha da çətinləşir.
Bu xəstəlik nadir hallarda təcrid olunmuş şəkildə gedir, adətən ona mədə-bağırsaq traktının digər xroniki xəstəlikləri – hepatit, qastrit, pankreatit və digərləri müşayiət edir.
Səbəbləri
Xroniki xolesistitin əsas səbəbi bakteriyalardır (strepto- və stafilokoklar, bağırsaq çöpü, anaerob flora). Daha az hallarda ona göbələklər (aktinomisetlər), qurdlar və ya sadə heyvanlar (opistorxoz, lyamblioz zamanı), hepatit virusları səbəb olur. Ayrı-ayrı hallarda xəstəliyin əsasında intoksikasiya və ya allergik reaksiyalar durur.
Adətən öd kisəsindəki iltihabın kəskinləşmələri həddindən artıq yemək, yağlı, qızardılmış, kəskin qida, alkoqol qəbulu nəticəsində və ya digər orqanlarda gedən infeksion-iltihabi proses fonunda yaranır.
Risk amilləri:
- qadın cinsi (orqanizmdə böyük miqdarda estrogen olması);
- 50-60 yaşdan yuxarı yaş;
- hamiləlik;
- artıq çəki;
- bağırsaq xəstəlikləri;
- maddələr mübadiləsi patologiyası (xüsusilə şəkərli diabet);
- parenteral qidalanma;
- bəzi dərman vasitələrinin (antibiotiklər, oral kontraseptivlər, fibratlar və digərləri) qəbulu.
Təsnifat
Klinik formasına görə xroniki xolesistitin iki növü ayırd edilir:
- daşsız, yəni qeyri-kalkulyoz;
- kalkulyoz (orqanın boşluğunda daşların – konkrementlərin əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunur).
Gedişat fazasına görə kəskinləşmə və remissiya dövrləri, kəskinləşmə tezliyinə görə isə yüngül (ildə 1-2 kəskinləşmə), orta ağırlıqda (il ərzində 3-4 kəskinləşmə) və ağır (remissiyaya çətinliklə nail olunur) gedişat ayırd edilir.
Ekssudatın xarakterindən asılı olaraq xroniki xolesistitdə iltihab katarial (serioz xarakterli iltihabi maye) və irinli ola bilər.
Ağırlaşmaların olub-olmamasından asılı olaraq patoloji proses ağırlaşmamış və ağırlaşmış ola bilər.
Klinik mənzərə
Böyüklərdə xroniki xolesistit üçün ən xarakterik simptom sağ qabırğaaltı nahiyədə ağrıdır. O, yeməkdən 1-3 saat sonra (xüsusilə həddindən artıq yemək, qızardılmış, yağlı, ədviyyatlı, kəskin qida qəbulundan sonra) yaranır və ya xəstəni daim narahat edir, küt, sızıldayıcı xarakter daşıyır, tez-tez sağ kürəyə, çiyinə, boynun yarısına irradiasiya edir (yayılır). Bəzən ağrı intensiv, kəskin, kolika xarakterli olur.
Xroniki xolesistitə digər əlamətlər də müşayiət edir, o cümlədən:
- ağızda acılıq, metal dadı hissi, xüsusilə səhərlər;
- ürəkbulanma;
- sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq;
- hava ilə gəyirmə;
- qarında qurultu, bağırsaqda köpmə;
- nəcis pozğunluqları (qəbizlik və ishalın növbələşməsi);
- əsəbilik, qeyri-sabit əhval-ruhiyyə;
- yuxu pozğunluqları;
- bədən temperaturunun subfebril göstəricilərə qədər yüksəlməsi, ümumi zəiflik, yorğunluq, baş ağrısı.
Bu patologiyada obyektiv olaraq aşağıdakı simptomlar müəyyən edilir:
- öd kisəsinin ön qarın divarına proyeksiya olunduğu yerdə – sağ qabırğaaltı nahiyədə həssaslıq və ya aşkar ağrılılıq;
- qaraciyərin bir qədər böyüməsi, sərtləşməsi, toxunduqda ağrılı olması;
- müsbət spesifik simptomlar – Ortner-Qrekov, Georgievski-Müssi, Obraztsov-Merfi simptomları.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim xəstənin şikayətləri, anamnez məlumatları və obyektiv müayinənin nəticələri əsasında xroniki xolesistitdən şübhələnəcək. Diaqnozu təsdiqləmək üçün xəstəyə aşağıdakılar təyin ediləcək:
- klinik qan analizi (yüksəlmiş EÇS, neytrofil leykositoz);
- qanın biokimyəvi müayinəsi (AsAT, AlAT, qələvi fosfataza, ümumi bilirubin aktivliyinin yüksəlməsi, alfa- və qamma-qlobulinlərin konsentrasiyasının artması, C-reaktiv zülala müsbət reaksiya);
- qarın boşluğu orqanlarının USM-i (öd kisəsinin divarları qalınlaşmış, deformasiyaya uğramış, sərtdir, boşluğun həcmi azalmışdır, boşluqda qeyri-bircins məzmun və ya sərt törəmələr – konkrementlər müəyyən edilir);
- duodenal zondlama və ardınca öd nümunələrinin mikroskop altında və tərkibinə görə tədqiqi;
- xolesistoqrafiya (öd kisəsi deformasiyaya uğramış, konturu qeyri-aydındır, tez-tez – konkrementlərlə, qıcıqlandırıcı qəbulundan sonra onun yığılmasının kifayət qədər olmadığı müəyyən edilir);
- şübhəli diaqnostik vəziyyətlərdə – kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası.
Müalicə
Böyüklərdə xroniki xolesistitin müalicəsinin vəzifələri:
- ağrını aradan qaldırmaq;
- iltihabı kəsmək;
- həzm prosesini normallaşdırmaq.
Xəstəyə aşağıdakılar təyin ediləcək:
- yataq rejimi;
- ilk 24-72 saat ac qalma, sonra isə qızardılmış, yağlı yeməklərin məhdudlaşdırıldığı, tez-tez və kiçik hissələrlə qida qəbulunu nəzərdə tutan pəhriz;
- xəstəliyin bakterial təbiəti olduqda – antibiotiklər, helmintoz zamanı – helmintəleyhinə, lyambliozda – antiparazitar vasitələr;
- ağrının aradan qaldırılması üçün – spazmolitiklər;
- dispepsiya simptomlarının korreksiyası, həzmin normallaşdırılması üçün – fermentlər;
- öddən axının normallaşdırılması üçün – öd qovucu preparatlar;
- xolesterin konkrementləri olduqda – ursodezoksixol turşusu əsaslı preparatlar.
İltihabi proses geriləyəndə kalkulyoz xolesistiti olan xəstəyə litotripsiya (konkrementləri xırdalayaraq onların daha asan çıxmasına və ya həll olmasına imkan verən zərbə-dalğa terapiyası) və ya öd kisəsinin çıxarılması əməliyyatı – xolesistektomiya edilə bilər.
Adətən endoskopik texnologiyalardan istifadə etməklə az invaziv müdaxilə – laparoskopiya tətbiq edilir. Bu üsul mümkün olmadıqda klassik açıq əməliyyat aparılır.
Reabilitasiya
Xolesistektomiya əməliyyatı keçirmiş xəstə sağlam qidalanma qaydalarına əməl etməli, həddindən artıq yemək qəbuluna yol verməməli, öd yollarının vəziyyətini qiymətləndirmək və ağırlaşmaların vaxtında diaqnostikası üçün həkimin tövsiyə etdiyi vaxt aralığında nəzarət müayinəsinə və minimum müayinələrdən keçməyə müraciət etməlidir.
Profilaktika
Xroniki xolesistitin inkişaf riskini azaltmaq üçün aşağıdakılara əməl etmək lazımdır:
- sağlam qidalanma prinsiplərinə əməl etmək (qızardılmış, yağlı, hisə verilmiş, kəskin, ədviyyatlı yeməklərdən, qazlı içkilərdən, güclü qəhvədən sui-istifadə etməmək, çoxlu miqdarda təzə tərəvəz, meyvə, balıq qəbul etmək);
- aktiv həyat tərzi sürmək – kifayət qədər hərəkət etmək;
- zərərli vərdişlərdən, xüsusilə alkoqol qəbulundan imtina etmək;
- hər hansı sağlamlıq problemi yarandıqda tibbi yardıma müraciət etmək, istənilən lokalizasiyalı xroniki infeksiya ocaqlarını vaxtında sanasiya etmək, şəkərli diabet zamanı qlikemiya səviyyəsinə nəzarət etmək.
Artıq qoyulmuş diaqnoz zamanı kəskinləşmə riskini azaltmağa sağlam qidalanma, dövri müayinə və əksinusxatlı terapiya kursları kömək edəcək.
Yadda saxla!
Bir çox xəstə xroniki xolesistitin təhlükəsiz xəstəlik olduğunu düşünür. Bəli, bəzən onun kəskinləşmələri parlaq simptomatika ilə müşayiət olunmur, lakin bununla belə, onlar xəstənin vəziyyətinə təsir edir, diskomfort yaradır və ümumi vəziyyəti pisləşdirir. Amma təhlükəli olan başqa şeydir. Müalicə edilməyən iltihabi proses yaxınlıqda yerləşən orqanlara yayıla, yerli ağırlaşmaların inkişafına səbəb ola bilər (məsələn, öd kisəsi empiyeması və ardınca irinin qarın boşluğuna keçməsi və peritonit əmələ gəlməsi). Öd kisəsindən qana keçən bakteriyalar bütün orqanizmə yayılaraq sepsisə səbəb olacaq. Bu xəstəliklərin hər hansı biri xəstənin vəziyyətini əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirəcək – təcili hospitalizasiya, cərrahi müalicə tələb olunacaq. Belə ssenaridən qaçmağa öz sağlamlığına diqqətli, qayğıkeş münasibət – xroniki xolesistit simptomları meydana çıxdıqda diaqnozun vaxtında qoyulması və düzgün müalicə üçün həkimə müraciət etmək kömək edəcək.
Qastroenterologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
