A virus hepatiti və ya Botkin xəstəliyi – qaraciyər hüceyrələrinin (hepatositlərin) zədələndiyi, infeksion mənşəli kəskin xəstəlikdir. Patologiya əsas etibarilə mədə-bağırsaq pozğunluqlarına aid edilir, çünki əsas ötürülmə yolu fekal-oral yol olaraq qalır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Botkin xəstəliyi
- sarılıq
Xəstəlik haqqında
A hepatiti ən geniş yayılmış virus xəstəliklərindən biri olaraq qalır, bu zaman patologiyanın xroniki mərhələsi yoxdur, o həmişə kəskin formada keçir və nadir hallarda stasionar şəraitdə müalicə tələb edir. Xəstəliyin mənbəyi RNT tərkibli enteroviruslardır, onların digər növləri müxtəlif bağırsaq infeksiyalarına səbəb olur.
Botkin xəstəliyinin törədicisi xarici mühitdə olduqca davamlıdır, mənfi temperaturu rahatlıqla keçir və məişət şəraitində 2 həftəyədək saxlanıla bilər. A hepatiti virusu günəş şüaları ilə birbaşa təmasda, qaynama zamanı tez məhv olur, lakin eyni zamanda mədənin turş mühitinə düşdükdə parçalanmır. İnfeksion amilin belə davamlılığı xəstəliyin planet üzrə hər yerdə yayılmasına səbəb olur.
Səbəbləri
A virus hepatitinin inkişafının əsas səbəbi xəstəliyin ilkin mənbəyi, yəni yoluxmuş insan və ya yoluxmuş substansiyalarla təmasdır. Mütəxəssislər virusun ötürülməsinin üç əsas yolunu ayırırlar:
- fekal-oral (ən geniş yayılmış yol), bu zaman infeksion amil sağlam insan orqanizminə qida, içki və ya məişət əşyaları ilə təmas vasitəsilə daxil olur;
- cinsi, bu zaman xəstəliyin ötürülməsi cinsi əlaqə prosesində və oral seks də daxil olmaqla cinsi ünsiyyətin digər variantları zamanı baş verir;
- parenteral (ən nadir növ), bu zaman xəstəlik plazmanın köçürülməsi zamanı və ya digər invaziv tibbi manipulyasiyalar gedişində qanla ötürülür.
A hepatiti virusuna həssaslıq kifayət qədər genişdir. Sağlam olmayan epidemioloji vəziyyəti ağırlaşdıran amillər aşağıdakılar ola bilər:
- əhalinin yüksək sıxlığı;
- aşağı sanitariya səviyyəsi;
- suyun keyfiyyətinin zəif olması;
- qida ehtiyatlarının, qida məhsullarının saxlanması, emalı və hazırlanması qaydalarının pozulması.
Risk qrupuna aşağıdakı insanlar daxildir:
- tez-tez və çoxsaylı şəkildə ölkənin müxtəlif regionlarına və digər dövlətlərə/qitələrə səyahət edənlər;
- peşə fəaliyyəti nəticəsində insanın həyat fəaliyyəti məhsulları və bioloji mayeləri ilə tez-tez təmasda olanlar (həkimlər, laborantlar, tibb bacıları, sanitarlar və s.);
- alkoqol və narkotik maddələrdən istifadə edənlər;
- homoseksual əlaqələrə üstünlük verənlər;
- daimi yaşayış yeri olmayanlar;
- infrastrukturun inkişaf səviyyəsi aşağı olan və epidemioloji vəziyyəti əlverişsiz ərazilərdə yaşayanlar.
A hepatiti üçün yaxşı izlənilə bilən mövsümilik xarakterikdir: aşkarlanmış halların ən böyük sayı yay və payız aylarına təsadüf edir. Ən çox alovlanmalar isti və rütubətli iqlimli cənub bölgələrində müşahidə olunur.
Təsnifat
Klinik əlamətlərin həcmi və xarakterindən asılı olaraq mütəxəssislər Botkin xəstəliyinin iki formasını ayırırlar: simptomsuz gedişli subklinik və sarılıqlı, sarılıqsız və ya silinmiş təzahürlərlə xarakterizə olunan klinik ifadəli forma.
Xəstəliyin davametmə müddətini nəzərə alaraq A hepatitinin iki növü ayırd edilir:
- kəskin siklik – 3 aydan çox davam etmir;
- kəskin uzanmış – 3 aydan çox davam edir.
Klinik mənzərənin ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq qəbul edilmiş təsnifata görə A hepatiti yüngül, orta-ağır, ağır dərəcəli, habelə ildırımvari və ya başqa sözlə, fulminant olur.
Klinik mənzərə
Botkin xəstəliyi planlı və tədricən inkişaf edir. İnkubasiya dövrü 7 gündən 1,5 ayadək davam edir.
Xəstəliyin tipik gedişində infeksiya üç mərhələdən keçir. Birinci, sarılıqöncəsi mərhələ, 2 gündən 15 günədək davam edir. Simptomatikadan asılı olaraq, o, bir neçə sindromla xarakterizə oluna bilər.
Böyüklərdə xəstəliyin qripəbənzər gediş variantı müşayiət olunur:
- 38 dərəcəyə və daha yuxarıya qədər temperaturun kəskin yüksəlməsi;
- əzabverici, quru öskürək;
- burun axması;
- baş, oynaq və əzələ ağrısı;
- zəiflik, halsızlıq, yorğunluq hissi.
Belə patoloji forma zamanı siqaret çəkən pasiyentlər tez-tez nikotinə meylin nəzərəçarpacaq dərəcədə azalmasını qeyd edirlər.
Dispeptik sindrom zamanı kişilərdə və qadınlarda A hepatitinin simptomları bunlar olur:
- qarın ağrısı;
- sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq və diskomfort;
- ürəkbulanma, bəzən qusma refleksi;
- meteorizm;
- iştahanın azalması;
- nəcis ifrazı pozğunluqları.
Patologiyanın astenovegetativ formasının əlamətləri bunlardır:
- artan zəiflik;
- aydın lokalizasiyası olmayan sızıltılı baş ağrısı;
- artmış qıcıqlanma;
- yuxululuq;
- başgicəllənmə.
Bu tip xəstəlikdə ümumi bədən temperaturu demək olar ki, yüksəlmir və ya subfebril göstəricilərə çatır.
Mütəxəssislər həmçinin sözdə qarışıq sindromu da ayırırlar, bu zaman pasiyentdə viral A hepatitinin sarılıqöncəsi mərhələsinin bir neçə variantının əlamətləri eyni vaxtda müşahidə olunur.
Bəzi xəstələrdə patologiyanın inkişafının bu mərhələsində burun qanaxmaları, sidiyin tündləşməsi, nəcisin açıq rəng alması, ürək ritminin azalması da qeyd olunur. Qarın boşluğu orqanlarının müayinəsində qaraciyərin nəzərəçarpacaq dərəcədə böyüməsini və dalağın yüngül dərəcədə böyüməsini müşahidə etmək olar.
Növbəti faza – sarılıq dövrüdür. O, 5–7 gündən iki həftəyədək davam edir. Bir qayda olaraq, bu mərhələdə pasiyentin ümumi vəziyyəti yaxşılaşır, A hepatitinin xoşagəlməz simptomları zəifləyir. Ön plana bunlar çıxır:
- dəri örtüyünün saralması;
- ağız boşluğunun, burunun selikli qişalarında və göz skleralarında sarılığın əmələ gəlməsi;
- ifadəli dəri qaşınması;
- tünd, konsentrasiyalı sidik;
- açıq rəngli nəcis kütlələri.
Zəiflik, yuxululuq, iştahanın azalması və astenovegetativ pozğunluğun digər əlamətləri saxlanıla bilər. Bəzi pasiyentlərdə oynaq və əzələ ağrıları güclənir, digərləri aşağı ətrafların şişkinliyindən şikayət edir, üçüncülər isə arterial təzyiqin düşdüyünü qeyd edirlər.
Əlverişli gediş zamanı sonradan simptomatika zəifləyir, pasiyentin vəziyyəti sabitləşir, dəri, göz skleraları və ağız-udlaq selikli qişalarının rəngi normallaşır və sağalma fazası başlayır.
Patologiyanın atipik gedişində xəstəliyin klassik klinik əlamətləri ümumiyyətlə olmaya da bilər və ya zəif ifadə oluna bilər. A hepatitinin ən nadir atipik variantı fulminant (ildırımsürətli) formadır ki, bu da kəskin qaraciyər çatışmazlığının inkişafı ilə xarakterizə olunur. Vəziyyət müşayiət olunur:
- qaraciyərin kəskin kiçilməsi;
- ağızdan xoşagəlməz «qaraciyər» qoxusu;
- təkrarlanan qusma;
- koordinasiya, eşitmə, görmə pozğunluğu;
- qeyri-adekvat davranış.
Xəstəliyin bu formasında pasiyentin həyatı üçün real təhlükə mövcuddur: təcili tədbirlər görülməzsə, komaya düşür, bu da əksər hallarda letal nəticə ilə başa çatır. Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, xəstəliyin belə variantının inkişaf riski uzunmüddətli və ya xroniki qaraciyər xəstəliklərindən və HİV-dən əziyyət çəkən insanlarda daha yüksəkdir.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlkin müayinə çərçivəsində həkim-hepatoloq pasiyenti sorğu-sual edir, anamnestik məlumatları toplayır, qaraciyərin və qarın boşluğu orqanlarının palpasiya müayinəsini aparır.
Növbəti mərhələ – laborator-instrumental diaqnostikadır. Müayinələr kompleksinə aşağıdakılar daxil ola bilər:
- qan və sidiyin ümumi klinik analizləri;
- qanın biokimyəvi analizi;
- seroloji spesifik testlər (RİA, İFA, PZR);
- qaraciyərin və qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi.
Diferensial diaqnostika çərçivəsində oxşar əlamətləri olan digər xəstəliklərdən virus hepatiti A-nın simptomlarını ayırmağa kömək edən sınaqlar və testlər aparılır. Məsələn, sarılıqöncəsi dövrdə qripdən və digər respirator infeksiyalardan, xəstəliyin sarılıq mərhələsində isə infeksion mononukleozdan, leptospirozdan.
Müalicə
Əksər hallarda Botkin xəstəliyinin terapiyası ambulator şəraitdə aparılır, hospitalizasiya yalnız xəstəliyin ağır gedişində və pasiyentin ildırımvarı forma ilə yoluxması zamanı tələb olunur. Bəzən epidemioloji göstərişlərə əsasən xəstələr stasionara yerləşdirilir.
Virus A-nın törətdiyi hepatit müalicəsinin əsasını təşkil edir:
- sərt yataq rejimi;
- hər növ yağlı, hisə verilmiş və qaraciyər üçün ağır məhsulları, alkoqolu, ödqovucu təsir göstərən yeməkləri istisna edən pəhriz;
- vitamin və mineral komplekslərinin qəbulu;
- bol maye qəbulu;
- dərman vasitələri ilə həzmin normallaşdırılması və mədə-bağırsaq traktının fəaliyyətinin dəstəklənməsi.
Hepatit A ilə bağlı spesifik etioloji terapiya nəzərdə tutulmur. Pasiyentin vəziyyətini nəzarətdə saxlamaq və mümkün ağırlaşmaların qarşısını almaq vacibdir.
Reabilitasiya
Əksər hallarda proqnoz əlverişlidir, lakin sağaldıqdan sonra pasiyent bir müddət, təxminən 3–4 ay, qastroenteroloq və ya hepatoloqun qeydiyyatında olmalıdır. Ağır və ildırımvarı forma ilə bağlı hər hansı proqnozu yalnız konkret pasiyentin sağlamlığının bütün xüsusiyyətlərini bilən müalicə həkimi verə bilər.
Hepatit A-nın mümkün ağırlaşmaları bunlar ola bilər:
- birinci tip autoimmun hepatit;
- xolisistoxolangit – öd kisəsi və öd yollarının birləşmiş iltihabı;
- qaraciyər ensefalopatiyası;
- öd yollarının diskineziyası;
- qaraciyərin patoloji böyüməsi.
Bəzi hallarda anemiya, qanda trombositlərin sayının azalması və bunun nəticəsində yüksək qanaxma riski ilə xarakterizə olunan, hemolitik-uremik sindrom adlanan vəziyyət inkişaf edir.
Profilaktika
Sistemli profilaktik tədbirlər aşağıdakıları nəzərdə tutur:
- keyfiyyətli içməli su mənbələrinin təmin edilməsi;
- kanalizasiya sularının ictimai su hövzələrinə və çaylara axıdılmasının qarşısının alınması;
- tibbi yardım səviyyəsinin yüksəldilməsi;
- ictimai iaşənin təşkili üzərində nəzarət;
- əhalinin immunizasiyasının həyata keçirilməsi.
Hər bir insan hepatit A-dan özünü və yaxınlarını yoluxmadan qorumaq üçün:
- tualetdən, heyvanlarla ünsiyyətdən, mağazalara və digər izdihamlı yerlərə baş çəkdikdən, həyətdə işlədikdən sonra əllərini diqqətlə işləməlidir;
- uşaqlara şəxsi gigiyena qaydalarını öyrətməlidir;
- yad adamlarla eyni qabdan yeməməli və içməməli, eyni yemək qaşıq-çəngəllərindən istifadə etməməlidir;
- evdə, xüsusilə də yaşayış yerində ev heyvanları olduqda, dezinfeksiyaedici vasitələrdən istifadə etməklə mütəmadi olaraq nəm təmizlik aparmalıdır;
- vaxtında profilaktik müayinələrdən keçməlidir;
- mövcud xroniki qaraciyər və orqanizmin digər sistem xəstəliklərinə nəzarət etməlidir.
Botkin xəstəliyinin yayılmasının qarşısını almaq üçün şübhə olduqda və ya xəstəlik dəqiq aşkar edildikdə karantin tədbirlərinə riayət etmək çox vacibdir.
Yadda saxla!
Təəssüf ki, ölkəmizdə demək olar ki, hər altıncı insan bu xəstəliyin nə olduğunu — virus hepatiti A-nı — və onun hansı simptomlarla özünü göstərdiyini yaxşı bilir. Patologiyanın geniş yayılması təkcə insanların virusa həssaslığı və epidemioloji vəziyyətin xarakteri ilə deyil, həm də spesifik profilaktikanın olmaması ilə bağlıdır: az adam peyvəndin mövcudluğu və immunizasiyanın zəruriliyi barədə bilir. Bununla belə, bir dəfə xəstələnən pasiyent davamlı, ömürlük immunitet qazanır və təkrar yoluxa bilməz. Botkin xəstəliyinin inkişafının ilkin mərhələlərində artıq yardım üçün müraciət etmək və onun nəticəsiz öz-özünə keçəcəyini gözləməmək son dərəcə vacibdir.
Yalnız vaxtında diaqnostika, səriştəli terapiya və vəziyyətə nəzarət tam sağalmanı və ağırlaşmaların yaranma riskinin minimum olmasını təmin edir. Bundan əlavə, hepatit A kimi maskalana bilən bir sıra son dərəcə təhlükəli xəstəliklər mövcuddur, buna görə də qaraciyərin hər hansı patologiyasına şübhə yarandıqda kompleks müayinə aparmaq çox vacibdir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Sizin vəziyyətinizin dəqiq səbəbini yalnız şəxsi müayinə və müayinə çərçivəsində müəyyən etmək olar. Çox güman ki, müxtəlif astenovegetativ pozğunluqlara xas olan xarakterik posthepatit sindrom müşahidə olunur. Xüsusilə, ürəkbulanma, zəiflik, yuxululuğun artması, sağ qabırğaaltı nahiyə və qarın nahiyəsində ağırlıq və diskomfort. Müayinə üçün sizi müşahidə edən həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur.
Ümumilikdə, gələcək analarda xəstəlik digər pasiyentlərə nisbətən bir qədər ağır keçir. Botkin xəstəliyi dölə hər hansı mənfi təsir göstərmir, lakin qadında doğuşdan sonrakı qanaxmaların inkişafı riski artır. Virus həmçinin doğuş fəaliyyətini zəiflədə və ya vaxtından əvvəl doğuşa səbəb ola bilər. A hepatiti aşkarlanmış hamilə qadının daim həkim nəzarəti altında olması çox vacibdir.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
