Döş qəfəsi — iri sümük olan döş sümüyü, qabırğalar, onurğanın döş şöbəsi və əzələlərdən əmələ gələn gövdə hissəsidir; burada tənəffüs, ürək-damar və həzm sistemlərinin orqanları yerləşir. Bu səhifədə döş qəfəsində yanmanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Kardioloq Nevroloq Onkoloq Pulmonoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Döş qəfəsi — iri sümük olan döş sümüyü, qabırğalar, onurğanın döş şöbəsi və əzələlərdən əmələ gələn gövdə hissəsidir; burada tənəffüs, ürək-damar və həzm sistemlərinin orqanları yerləşir. Döş qəfəsində yanma hissi başlayan patologiyanın və ya uzun müddət mövcud olan xəstəliyin əlamətidir. Döş qəfəsində ağrı və yanma hissini görməzdən gəlmək olmaz, çünki onlar təcili tibbi yardım tələb edən həyat üçün təhlükəli vəziyyətlərin simptomu ola bilər.
Növləri
Yayılma dərəcəsindən asılı olaraq yanma aşağıdakılara bölünür:
- Irradiasiyalı, yəni digər anatomik nahiyələrə yayılan;
- Irradiasiyasız.
Döş qəfəsi arxasında yanmanın səbəb amillərlə əlaqəsinə görə təsnifatı:
- Xarici amillərlə (emosional stress, idman, peşə və məişət yüklənmələri, qida qəbulu ilə) əlaqəli yanma;
- Yalnız daxili orqanların patologiyaları ilə, istirahət zamanı, yüklənmə olmadan yaranan yanma.
Səbəbləri
Döş qəfəsi daxildən yandıqda, əlamətin lokalizasiyasından asılı olmayaraq — döş sümüyünə yaxın orta hissədə və ya digər nahiyələrə (məsələn, onurğaya) irradiasiya ilə — səbəb orqanizmin bir və ya bir neçə sisteminin işinin pozulmasında gizlənə bilər. Ən təhlükəli olanlar ürək-damar sisteminin patologiyalarıdır.
- Gərginlik anginası. Ürəyə damarlar vasitəsilə qanla gətirilən müəyyən miqdarda oksigen lazımdır. Miokardın oksigenə tələbatı ilə onun təchizatı arasındakı uyğunsuzluq kardiomiositlərin — ürək hüceyrələrinin — funksiyasının pozulmasına səbəb olur, buna görə də döşdə yanma hiss olunur.
- Miokard infarktı. Əlamət qan dövranının kəskin pozulması və nekroz, yəni ürək əzələsinin ölümü nəticəsində yaranır.
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası. Döş sümüyü nahiyəsində yanan ağrı və yanma hissi ağciyər arteriyalarının trombotik kütlələrlə tıxanması nəticəsində yaranır.
- Döş aortasının anevrizmi. Ürəyin əsas damarının — oksigenlə zəngin qanı orqan və toxumalara çatdıran aortanın — diametrinin genişlənməsinə (dilatasiyasına) anevrizm deyilir. Bu genişlənmə damarın cırılması təhlükəsi yaradır ki, bu da döş sümüyünün ortasında yanma hiss olunduqda təcili cərrahi müdaxilə tələb edir.
Tənəffüs sistemi orqanlarının xəstəlikləri — bronxit, plevrit və pnevmoniya zamanı döş qəfəsi arxasında yanma uzun sürən öskürək nəticəsində yaranır.
Onurğanın degenerativ dəyişiklikləri zamanı fəqərəarası disklərin və fəqərələrin deformasiyası formalaşır. Döş nahiyəsində onurğa sütunundan çıxan sinir toxumasının sıxılması döş qəfəsində ağrı və ya yanma kimi hiss oluna bilər.
Mədənin turşuluğunun artması və kardial sfinkterin (qida borusunu mədədən ayıran əzələnin) işinin pozulması ilə müşayiət olunan mədə-bağırsaq traktı xəstəlikləri döşdə hərarət hissi yaradır.
Sadalanan patologiyalardan əlavə, ağciyərlərin, sümüklərin və orta divar orqanlarının — onurğa sütunu, döş sümüyü, plevra və diafraqma ilə hüdudlanan sahənin — yeni törəmələri ağrı, sıxılma və yanma hissinin səbəbi ola bilər.
Diaqnostika
Simptomla müraciət edildikdə həkim sorğu aparır: döş qəfəsində yanmanın nə vaxtdan bəri olduğunu, tezliyini və xarakterini, tutma zamanı nəfəs almanın çətinləşib-çətinləşmədiyini öyrənir. Anamnez (xəstəlik tarixçəsi) toplanarkən mütəxəssis əvvəllər diaqnoz qoyulmuş xəstəlikləri və dərman qəbulunun aparılıb-aparılmadığını dəqiqləşdirir. Həkim döş qəfəsində yanmanın yaranmasına səbəb ola biləcək son hadisələrlə (fiziki yüklənmə, o cümlədən idmanla məşğul olma, dərman qəbulu, emosional stress), yanma və ağrının yerləşdiyi yerlə (döşün ortasında, solunda və ya sağında yanma) maraqlanır.
Müayinə arterial təzyiqin ölçülməsindən, nəbzin tezliyinin və dolğunluğunun qiymətləndirilməsindən, ürək küyləri və xırıltıları aşkarlamaq üçün ürəyin və ağciyərlərin stetoskopla dinlənilməsindən ibarətdir.
Miokard infarktı şübhəsi olduqda laboratoriya müayinəsi — troponin testi təyin olunur. Ürək yığılmasının tənzimlənməsində troponin zülalları iştirak edir. Onların miqdarının artması ürəyin əzələ toxumasının zədələndiyini göstərir.
İlkin diaqnozu təsdiqləmək üçün aşağıdakı üsulları əhatə edən instrumental diaqnostika aparılır:
- Elektrokardioqrafiya — miokardın elektrik keçiriciliyinin öyrənilməsi. EKQ ürək ritminin müntəzəmliyini və tezliyini qiymətləndirməyə, miokard işemiyasının əlamətlərini aşkarlamağa imkan verir.
- Exokardioqrafiya — ürəyin ultrasəs müayinəsi. EXO-KQ ürək kameralarının ölçülərini, ürək divarlarının qalınlığını, qapaqların işini və miokardın yığılma qabiliyyətini göstərir.
- Döş qəfəsi orqanlarının kompüter tomoqrafiyası — döş qəfəsi orqanlarının həcmli görüntüsünü almağa imkan verən rentgenoloji müayinədir. KT aortanın anevrizması, ağciyər arteriyasının tromboemboliyası (AATE), ağciyərlərin iltihabi xəstəlikləri və yeni törəmələr şübhəsi olduqda tətbiq olunur.
- Onurğanın döş şöbəsinin maqnit-rezonans tomoqrafiyası — maqnit rezonansı hadisəsindən istifadə edərək onurğa sütununun quruluşunu göstərən üsuldur. MRT osteoxondrozu, ara-onurğa disklərinin yırtıqlarını, dayaq-hərəkət aparatının inkişaf qüsurlarını və şişləri təsdiqləmək üçün təyin olunur.
- Onurğanın döş şöbəsinin və döş qəfəsi orqanlarının rentgenoqrafiyası — orqanların iki ölçülü görüntüsünü almaqla aparılan rentgenoloji müayinədir. Döş qəfəsində yanmanın tənəffüs sistemi orqanları və ya onurğa patologiyaları ilə əlaqəli olması şübhəsi olduqda aparılır.
- Bronxoskopiya — kameralı cihaz, bronxoskopla bronxların və traxeyanın öyrənilməsi. Xoş və bəd xassəli proseslərin differensial diaqnostikası üçün, ağciyərlərin rentgenoqrafiyasının nəticələri şübhəli olduqda təyin olunur.
- Ezofaqoqastroduodenoskopiya — kameralı zond, endoskop vasitəsilə qida borusunun, mədənin, onikibarmaq bağırsağın selikli qişasının qiymətləndirilməsi üsuludur. EQDS QERX-i, xoralı zədələnmələri, polipləri və həzm traktının yuxarı şöbəsinin şiş proseslərini aşkarlamaq üçün informativdir.
- Selektiv koronar angioqrafiya — rentgenokontrast maddələrin yeridilməsi və koronar arteriyaların dolmasının izlənməsi ilə ürək damarlarının müayinəsidir. Döş qəfəsinin ortasında və ya ürək nahiyəsində yanmanın səbəbinin ürək əzələsinin qan təchizatının pozulması (İÜX, miokard infarktı) olması şübhəsi olduqda koronaroqrafiya zəruridir.
- Koronar damarların optik koherent tomoqrafiyası — bunun köməyi ilə aterosklerotik lövhələrin xüsusiyyətlərini qiymətləndirmək, qan axınının pozulmasının mümkün səbəblərini aşkarlamaq və arteriyalarda müdaxilədən əvvəl əlavə məlumat əldə etmək mümkündür. Bu, pasiyentin müalicə taktikasını seçməyə, əməliyyat lazım olduqda stentin düzgün diametrini müəyyən etməyə kömək edir.
Yanma və ya ağrı qola, çənəyə yaxud kürəyə yayılırsa, nəfəs darlığı, soyuq tər və ya zəiflik ilə müşayiət olunursa, bu, miokard infarktı, aortanın anevrizması və ya ağciyər arteriyasının tromboemboliyası kimi həyati təhlükəli vəziyyətlərdən xəbər verə bilər. Belə əlamətlər zamanı müayinəni gözləmədən dərhal təcili yardım çağırın.
Müalicə
Həkim aşkarlanmış patologiyadan asılı olaraq müalicə planı təyin edir. Miokard infarktı, ağciyər arteriyasının tromboemboliyası, anevrizmin cırılması inkişaf etdikdə cərrahi müalicə məsələsinin həlli ilə stasionara təcili hospitallaşdırma tələb olunur. Farmakoloji terapiya patologiya nəzərə alınmaqla təyin olunur:
- Miokard infarktında antiaqreqantlar, nitratlar, trombolitiklər, antikoaqulyantlar, beta-blokatorlar, narkotik ağrıkəsicilər, hipotenziv preparatlar, oksigenoterapiya;
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyasında trombolitik vasitələr, antikoaqulyantlar, vazopressorlar, oksigenoterapiya;
- Səbəb reflüks-ezofagit və mədə-bağırsaq traktının yuxarı şöbəsinin xora zədələnmələri olduqda proton nasosu inhibitorları, antasid vasitələr, antibiotiklər;
- Bronxit və digər tənəffüs yolları infeksiyalarında mukoaktiv, öskürəyə qarşı və qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr, antibiotiklər, bronxolitiklər, qlükokortikosteroidlər, antivirus preparatlar;
- Döş onurğasının osteoxondrozunda, qabırğaarası nevralgiyada qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr, yerli anestetiklər (blokadalar üçün), qlükokortikoidlər, xondroitin sulfat, qlükozamin, B qrupu vitaminləri, qıcolma əleyhinə vasitələr, antidepressantlar;
- Qida borusu xərçəngində kimyaterapiya preparatları və şüa terapiyası.
Kəskin miokard infarktında cərrahi müalicə tıxanmış damara stent (metal karkas) qoyulmasından və ya ballon dilatasiyasından (ballonla genişləndirmədən) ibarətdir. Aorta anevrizmində onun protezləşdirilməsi aparılır. Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası trombektomiya — ağciyər arteriyalarının boşluğundan trombotik kütlələrin çıxarılması — ilə aradan qaldırılır. Qida borusu xorasında fundoplikasiya — qida borusunun aşağı sfinkterinin funksiyasını bərpa edən əməliyyat — aparılır. Qida borusu xərçəngində əsas əməliyyat subtotal rezeksiya, yəni orqanın bir hissəsinin çıxarılmasıdır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Döş qəfəsi arxasında yanmanın səbəbləri diaqnostika edilmədən və tibbi yardıma müraciət olunmadan aortanın cırılması, kütləvi daxili qanaxma, ölüm baş verə bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Yetkin insanda döş qəfəsində yanma hiss olunarsa, təcili tibbi yardım çağırmaq lazımdır. Vəziyyəti ilkin olaraq təcili yardım həkimi, terapevt, ümumi təcrübə həkimi və ya pediatr qiymətləndirə bilər. Mütəxəssis ilkin diaqnoz qoyur, zərurət olduqda ilk yardım göstərir, pasiyenti hospitallaşdırmağa və ya müvafiq ixtisas həkimlərinə yönləndirir.
Diaqnostika və müalicədə iştirak edən həkim ixtisasları:
Yadda saxla!
Döş qəfəsi arxasında yanmanın ilk əlamətləri yarandıqda vaxtında tibbi yardıma müraciət inkişaf edən vəziyyətin ağırlaşmalarının qarşısını ala bilər. Məsələn, ilk dəfə yaranan gərginlik anginasında vaxtında təyin olunmuş kardioloji terapiya dünyada ölümün əsas səbəblərindən biri olan miokard infarktının inkişafının qarşısını alır.
İnsanda döş sümüyü arxasında kəskin yanma hissi yarandıqda, şəraitdən asılı olmayaraq təcili yardım çağırmaq lazımdır. Həkimlər gələnə qədər xəstəni yatırmaq və ya oturtmaq, döşündəki paltarın düymələrini açaraq, qalstukunu boşaldaraq nəfəs almasını asanlaşdırmaq vacibdir. Pəncərəni açaraq təmiz hava axınını təmin etmək məqsədəuyğundur. Yanmanın dəqiq səbəbi bilinmədən orqanizmə daha çox zərər vurmamaq üçün özbaşına hər hansı preparat vermək qadağandır. İstisna insanın xroniki patologiyadan əziyyət çəkdiyi və tutma zamanı nə qəbul edəcəyini bildiyi hallardır. Bu halda ona öz dərmanını vermək lazımdır.
Suallar və cavablar
Bəli, bəzən vəziyyət tibbi yardım olmadan aradan qalxır, lakin onun yaranma səbəbini hər zaman müəyyən etmək lazımdır.
Turşuluğun yüksək olduğu xəstəliklərdə əlamət turş, qızardılmış, konservləşdirilmiş və bəzi digər məhsulların qəbulu ilə yaranır, buna görə həkimin təyin etdiyi pəhrizə əməl etmək lazımdır.
