Qida borusunun xorası qida borusunun selikli qişasında dərin defektin yaranmasıdır. Ən çox ağır reflüks, dərman zədələnməsi, infeksiya və digər səbəblərlə əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Peptik özofagial xora
- ulcus oesophagi
Xəstəlik haqqında
Bu lokalizasiyalı xoraların əksəriyyəti qastroezofageal reflüks xəstəliyi, mədə və onikibarmaq bağırsağın xora xəstəliyi ilə sıx bağlıdır – adekvat müalicə aparılmadıqda xora bu xəstəliklərin ağırlaşması kimi meydana çıxır. Çox vaxt belə xoralar tək olur, lakin bəzən çoxsaylı da ola bilər.
Bu patologiyadan daha çox kişilər əziyyət çəkir, bu, ehtimal ki, bu kateqoriyadan olan xəstələrin müalicəyə daha az uyğunlaşması, mədə patologiyası olduğu halda qida məhdudiyyətlərinə riayət etmək istəməmələri, spirtli içkilərdən və siqaretdən imtina etməmələri ilə bağlıdır.
Səbəbləri
Peptik qida borusu xorasına mədədən atılan xlorid turşusunun bu orqanın selikli qişasına təsiri səbəb olur. Bu, aşağıdakı vəziyyətlərdə mümkündür:
- qastroezofageal reflyuks xəstəliyi, və ya QRX;
- diafraqmanın qida borusu dəliyinin yırtığı;
- mədə kardiyasının çatışmazlığı;
- həzm traktının digər xəstəliklərində mədə divarının tonusunun azalması (mədə, onikibarmaq bağırsağın xora xəstəliyi, öd daşı xəstəliyi, çoxsaylı güclü qusma ilə müşayiət olunan istənilən vəziyyətlər);
- sistem sklerodermiya (aşağı qida borusu sfinkterinin, mədənin hamar əzələlərinin zəifləməsinə səbəb olur);
- mədədə əməliyyatlar.
Simptomatik qida borusu xoralarının səbəbləri:
- qidanın orqanın lümenində durğunlaşmasına səbəb olan qida borusunun divertikulu, daralması (stenoz) və ya şiş törəməsi;
- kimyəvi, termik yanıqlar;
- sinir sisteminin ağır xəstəlikləri;
- bəzi dərman preparatları (sitostatiklər, qeyri-steroid iltihabəleyhinə vasitələr, antibiotiklər);
- əsasən immunçatışmazlığı olan pasiyentlərdə – infeksiya (herpes virusu, QİÇS, sitomeqalovirus, vərəm və digərləri);
- autoimmun təbiətli xəstəliklər;
- mədə zondu.
Təsnifat
Mənşəyinə görə qida borusu xoraları həqiqi (peptik, mədənin turş məzmununun selikli qişaya təsiri ilə bağlı) və simptomatik (digər səbəblərdən – dərmanların, kimyəvi maddələrin, qaynar suyun qida borusuna təsirindən yaranan) olur, defektlərin sayına görə isə tək və ya çoxsaylı olur.
Prosesin gedişinin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq kəskin (qəflətən yaranan, parlaq simptomatika ilə müşayiət olunan) və xroniki (uzun müddət mövcud olan, az simptomlu, silinmiş gedişlə xarakterizə olunan) defektlər fərqləndirilir.
Klinik mənzərə
Qida borusu xorası üçün aşağıdakı əlamətlər xarakterikdir:
- döş sümüyü arxasında, xəncərəbənzər çıxıntı nahiyəsində ağrılar, qida qəbulu zamanı və ondan sonra güclənən; bəzən – yandırıcı xarakterli, stenokardiya tutmasını xatırladan;
- udma pozğunluqları;
- ağız suyu axması;
- təzəcə yeyilmiş qidanın qaytarılması;
- güclü qıcqırma, turş gəyirmə;
- qusuntu kütləsində qan zolaqları olan qusma, bundan sonra xəstənin vəziyyəti subyektiv olaraq yaxşılaşır;
- ağızdan xoşagəlməz qoxu;
- bədən çəkisinin azalması;
- defekt qanaxdıqda – qara rəngli nəcis.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Pasiyentin xarakterik şikayətləri, xəstəliyin anamnez məlumatları, həzm traktının mövcud digər patologiyası və obyektiv müayinə nəticələri qastroenteroloq-həkimə pasiyentdə qida borusu selikli qişasının bütövlüyünün pozulmasından şübhələnməyə imkan verəcək. Diaqnozun təsdiqlənməsi üçün endoskopik tədqiqat – ezofaqoqastroskopiya aparılacaq. Bu prosedur zamanı həkim orqanın aşağı üçdə birində yerləşən qida borusu selikli qişasının defektini aşkarlayacaq, onun ölçülərini, dərinliyini, xarici görünüşünü qiymətləndirəcək, mikroskop altında sonrakı tədqiqat üçün kənar biopsiya götürəcək.
Həmçinin pasiyentə təyin oluna bilər:
- klinik qan analizi;
- qida borusunun rentgenoqrafiyası;
- qida borusudaxili pH-metriya;
- ezofageal manometriya;
- gizli qan üçün nəcisin tədqiqi.
Müalicə
Bu xəstəliyi olan pasiyentə stasionar konservativ və ya cərrahi müalicə tövsiyə oluna bilər.
Düzgün qidalanma mühüm rol oynayır. Qida borusu xorasında pəhriz aşağı qida borusu sfinkterinin tonusunu zəiflədən məhsulların – yağlı, kofein tərkibli, ədviyyatlı, nanəli, həmçinin selikli qişanı qıcıqlandıran məhsulların (sarımsaq, soğan, qızardılmış, turş yeməklər) rasiondan çıxarılmasını nəzərdə tutur. Qidanın kiçik porsiyalarla qəbul edilməsi, yeməkdən dərhal sonra üfüqi vəziyyət tutmamaq tövsiyə olunur.
Qeyri-medikamentoz müalicəyə həmçinin daxildir:
- zərərli vərdişlərdən imtina (siqaretdən, alkoqoldan istifadədən);
- artıq çəki olduqda bədən çəkisinin azaldılması;
- həddindən artıq fiziki yüklərdən imtina;
- dar qalstuk, kəmər, korset, kəmərlərdən istifadədən imtina;
- əgər xora dərman preparatları qəbulundan yaranıbsa – həkimlə razılaşdırılmaqla selikli qişa üçün aqressiv preparatın dozasının azaldılması, ləğvi və ya əvəz edilməsi.
Pasiyentə aşağıdakı farmakoloji qruplara aid dərman vasitələri təyin oluna bilər:
- proton nasosu inhibitorları;
- H2-histaminoblokerlər;
- bürüyücü preparatlar;
- vismut preparatları;
- prokinetiklər.
Medikamentoz müalicənin vəzifələri – həzm traktının yuxarı şöbələrinin motorikasını aktivləşdirmək, mədə şirəsinin turşuluğunu azaltmaq və selikli qişanı onun aqressiv təsirindən qorumaqdır.
Aparılan terapiyanın effektsiz olması, simptomatikanın ağırlaşması, xora defektinin proqressivləşməsi zamanı pasiyentə əməliyyat – fundoplikasiya (adətən laparoskopik üsulla) tövsiyə oluna bilər. Onun məqsədi mədə möhtəviyyatının qida borusuna reflyuksunu aradan qaldırmaqdır.
Reabilitasiya
Ağırlaşmamış qida borusu xorası ilə əlaqədar əməliyyat keçirmiş xəstə üç-beş sutka ərzində cərrahiyyə stasionarında qalır. Ona simptomatik ağrıkəsici və iltihabəleyhinə müalicə təyin ediləcək, mütəmadi olaraq həkim müayinələri və əməliyyatdan sonrakı yaranın sarğıları aparılacaqdır. Tam bərpa dörd-altı həftə çəkir, bu müddət ərzində xəstə fiziki yükdən çəkinməli və pəhriz saxlamalıdır (yumşaq qida qəbul etməli, kəskin, ədviyyatlı yeməkləri, alkoqolu, qəhvəni istisna etməlidir).
Profilaktika
Xora inkişafı riskini azaltmaq üçün lazımdır:
- sağlam qidalanma prinsiplərinə əməl etmək (həddindən artıq yeməkdən, turş, qızardılmış, kəskin, ədviyyatlı qidanın tez-tez qəbulundan çəkinmək);
- zərərli vərdişlərdən imtina etmək (siqaret çəkmə, alkoqol istifadəsi);
- əmək və istirahət rejiminə əməl etmək;
- ağır fiziki yüklərdən çəkinmək;
- yeməkdən sonra 30-60 dəqiqə ərzində şaquli vəziyyətdə olmaq;
- yatmazdan üç saat əvvəldən gec qida qəbul etməmək;
- kifayət qədər hərəkət etmək, çox piyada gəzmək;
- qida borusu xorası ilə ağırlaşa bilən xəstəliklərin ilk simptomları yarandıqda həkimə müraciət etmək, onların tam müalicə kursunu keçmək, zərurət olduqda – mütəxəssis tərəfindən təyin edilmiş dəstəkləyici terapiyanı qəbul etmək.
Yadda saxla!
Qida borusu defektlərinin böyük əksəriyyətini məhz həqiqi, peptik xoralar təşkil edir. Bir qayda olaraq, onlar tədricən inkişaf edir, təzahürləri isə gedişini ağırlaşdırdıqları əsas xəstəliyin təzahürlərinə bənzəyə bilər. Əgər qida borusu xorasının müalicəsinə vaxtında başlanılmazsa, simptomları tədricən ağırlaşacaq, pasiyentin çəkisi azalacaq (ağır hallarda hətta tükənməyə qədər). Xoranın plevra boşluğuna, orta divarcığa, qarın boşluğuna deşilməsi (perforasiyası) inkişaf edə bilər – bu vəziyyətlərin hər biri pasiyentin vəziyyətini əhəmiyyətli dərəcədə pisləşdirir, kəskin cərrahi patologiya hesab olunur. Daha bir ciddi ağırlaşma kəskin və ya xroniki qanaxmadır. Birinci halda pasiyentdə qəflətən qanlı qusma yaranır, arterial təzyiq azalır, ikinci halda isə ona xas simptomlarla anemiya inkişaf edir və tədricən proqressivləşir.
Yuxarıda deyilənlərin məqsədi qorxutmaq deyil, pasiyentlərə qida borusu xorasının vaxtında müayinəsinin və düzgün müalicəsinin vacibliyini çatdırmaqdır. Belə yanaşma sizə qısa müddətdə xəstəliklə mübarizə aparmağa və onun xoşagəlməz, bəzən isə – həyat üçün təhlükəli nəticələrindən qaçmağa kömək edəcək.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin və ya zədənin xüsusiyyətləri və pasiyentin fərdi vəziyyəti nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Ambulator cərrahiyyə
Hamı hələ bilmir ki, əvvəllər stasionarda uzun müddət qalmağı tələb edən bir çox əməliyyat bu gün bir gün…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Uşaqda appendisit
Appendisitlə qarşılaşan istənilən cərrah təsdiq edər ki, hər bir konkret halda onun diaqnozunu qoymaq heç də asan vəzifə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə / Pediatriya
Qadınlarda appendisit: yerləşməsi, səbəbləri, əlamətləri, necə və harada ağrıyır
Qadınlarda appendisit — qarnın sağ aşağı hissəsindəki kiçik bağırsaq çıxıntısı olan appendiksin iltihabıdır. Appendiks mühüm funksiyalar yerinə yetirməsə…
İstiqamət: Ümumi cərrahiyyə
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
