Rozasea əsasən üzün mərkəzi hissəsində davamlı qızartı, damar genişlənməsi, papul və pustullarla gedən xroniki iltihabi dəri xəstəliyidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Kelt qızarması
- akne rozasea
Xəstəlik haqqında
Patologiya yer kürəsinin müxtəlif guşələrində rast gəlinir, lakin ən yüksək xəstəlik səviyyəsi Danimarka, Eston, Fin və İsveç mənşəli açıq dərili avropalılarda qeydə alınır. Buna görə xəstəliyin tarixi adı kimi “kelt qızarması” termini qəbul edilir.
Fitzpatrick üzrə dərinin birinci və ikinci fototipinə malik insanlarda rozase inkişafı riski artmışdır. Öz növbəsində qaradərili insanlarda (asiyalılar, afrikalılar) xəstəliyə meyllik ən azdır. Bu fakt melanin protektasiyasının səviyyəsi ilə dərinin zəiflik dərəcəsi arasındakı sıx korrelyasiyanı nümayiş etdirir. Qadınlar kişilərlə müqayisədə rozase ilə 2 dəfə çox rastlaşırlar. Lakin xəstəlik yer üzünün kişi yarısının nümayəndələrində inkişaf edərsə, o daha tez-tez ağır gedişlə xarakterizə olunur. Xəstəlik adətən 30 yaşdan yuxarı insanları zədələyir.
Rozasenin yaranmasının dəqiq səbəbləri müəyyən edilməyib. Rozasenin patogenezində əsas rol vegetativ-damar distoniyasının təzahürü kimi üzün damarlarının üstün zədələnməsi ilə angionevroza verilir. Xəstəlik genetik meyllik nümayiş etdirir. Psixoemosional amillər endorfinlərin ifrazının azalması və damar tonusunu tənzimləyən kallikrein-kinin sisteminin işinin pozulması üçün fon yaradır. Bu, xəstəliyin ilk simptomlarının adətən emosional və ya fiziki yüklə provokasiya edilməsi faktını izah edir.
Xəstəliyin müalicəsi kompleks aparılır. Damar tonusunun bərpasına və damar innervasiyasının optimallaşdırılmasına yönəlib. Risk amillərinin, xüsusilə müşayiət edən xəstəliklərin korreksiyası olmadan rozasenin effektiv terapiyası mümkün deyil.
Səbəbləri
Xəstəliyin etiologiyası və patogenezində hələ də həll olunmamış suallar qalır. Bir sıra nəzəriyyələrə görə, rozase aşağıdakı kimi nəzərdən keçirilir:
- ətraf mühitin müxtəlif amilləri ilə yaranan pozğunluq;
- damarların yüksək reaktivliyi ilə bağlı xəstəlik;
- immun sistemin işinin pozulması nəticəsində yaranan vəziyyət.
Patologiyanın ailəvi hallarına rast gəlinir ki, bu da bu dermatozun inkişafında genetik komponentin rolunu vurğulayır. Fərz edilir ki, genetik cəhətdən şərtlənmiş antimikrob peptidlərin və alarminlərin artmış istehsalı tədricən üz dərisinin damarlarının davamlı parezinə və nəticədə fon eritemasının formalaşmasına gətirib çıxarır. Bir az sonra papulalarla (çibanlarla) təzahür edən iltihabi komponent qoşulur. Rozase zamanı üzün mərkəzi venasında qan axınının yavaşıması müşahidə olunur. Uzunmüddətli venoz ödem venoz durğunluq və toxuma hipoksiyası ilə birləşərək birləşdirici toxumanın və piy vəzilərinin hiperplaziyasına səbəb olur ki, bu da fimatoz dəyişikliklərin inkişafına gətirib çıxarır.
Xəstəliyin reallaşması aşağıdakı tetikləyici amillərin təsiri altında həyata keçirilir:
- isti və ədviyyatlı qida;
- alkoqol;
- ultrabənövşəyi şüalanma (təbii və süni);
- dərinin ətraf mühitin yüksək və aşağı temperaturuna məruz qalması;
- fiziki məşqlər;
- stress.
Demodeks gənələrinin səbəb-nəticə əlaqəsi məsələsi son olaraq həll olunmayıb. Son fikirlərə görə, Demodex folliculorum-un tetikləyici amil olmadığı hesab edilir. Lakin demodekoz tez-tez Bacillus oleronius ilə assosiasiya olunur. Sonuncular əsasən papulalar və irinli çibanlarla təzahür edən rozaseli xəstələrdə iltihabı stimullaşdıra bilən antigenlər saxlayır.
Təsnifat
Rozasenin xarici görünüşü xəstəliyin patofizioloji mərhələsi ilə müəyyən olunur. Aşağıdakı 4 mərhələ ayırd edilir:
- Prerozase – adətən fiziki və ya emosional yüklə provokasiya olunan keçici dəri qızarması epizodlarıdır.
- Damar rozasesi – uzunmüddətli qızarma və damar ulduzcuqlarının meydana çıxması.
- İltihabi rozase – çibanların, o cümlədən irinli məzmunlu olanların əmələ gəlməsi ilə xarakterizə olunur.
- Gecikmiş rozase – bu mərhələdə tez-tez rinofima müşahidə olunur (birləşdirici toxumanın, qan damarlarının və piy vəzilərinin artması nəticəsində burun dərisinin böyüməsinə və deformasiyasına səbəb olan xoşxassəli dəri zədələnməsi).
Rozase həmişə tipik keçmir. Xəstəliyin atipik formaları mümkündür.
- Steroid rozasesi, yerli kortikosteroid preparatların (flüorlaşmış qlükokortikoidlər) uzunmüddətli istifadəsi fonunda inkişaf edir. Bu preparatlar dərinin yüngül atrofiyasına səbəb olur, bunun vasitəsilə səthi kapilyarlar görünməyə başlayır. Üzərində papulalar və irinli çibanlar olan geniş tünd-qırmızı eritema meydana çıxır.
- Qranulyomatoz rozase. Bu forma üçün bir-birinə sıx bitişik xırda sıx papulaların, bəzən yeganə düyünlərin olması xarakterikdir ki, onlar işıqlandırıldıqda boz-sarı çalar alır.
- Qrammənfi forma, çoxsaylı irinli çibanlarla xarakterizə olunur. Bakterioloji müayinə zamanı qrammənfi bakterial flora aşkarlanır. Adətən bu forma tetrasiklin antibiotiklərinin uzunmüddətli tətbiqindən sonra inkişaf edir.
- Konqlobat forma. Onun əsas simptomu sferik formalı iri düyünlərin olmasıdır.
- Fulminant – birləşmiş düyünlər və plaklardan ibarət ödemli konqlomeratların formalaşması ilə sürətlə inkişaf edir.
- Solid daimi ödemli rozase (Morbihan xəstəliyi) – üzün yuxarı yarısının eritema və davamlı sıx ödemi ilə xarakterizə olunur.
Klinik mənzərə
Rozasenin simptomları adətən aşağıdakı vəziyyətlərlə təmsil olunur:
- fiziki yük və temperatur dəyişmələri, həmçinin psixoemosional gərginlik zamanı üzün dövri qızarması;
- sonradan irinli elementlərin meydana çıxması;
- şelluşma, davamlı qızarma, damar ulduzcuqları.
Rozase zamanı səpgilərin tipik lokalizasiyası – üz dərisində, əsasən yanaq, burun, alın və çənə dərisində, bəzən dekolte zonasında. Rozasenin diaqnostik meyarları bunlardır: üç aydan artıq davam edən keçici, daimi eritema; üzün mərkəzi hissəsinin (T-zonanın) zədələnməsi; teleangiektaziyalar (damar ulduzcuqları), papulalar, pustulalar.
Patoloji prosesə təkcə üzün mərkəzi hissəsinin dərisi deyil, digər sahələr də cəlb olunur. Zədələnmələr gözləri və qapaqları əhatə edə bilər, həmçinin son mərhələlərdə rinofimanın formalaşmasına gətirib çıxara bilər. Dermatoloqlar rozasenin 3 klinik formasını ayırd edirlər:
- Eritematoz-teleangiektatik – üzün mərkəzi hissəsində keçici qızarma, sonradan çoxsaylı damar ulduzcuqlarının əmələ gəlməsi. Göz ətrafı dəri sahələri adətən patoloji prosesə cəlb olunmur. Bu mərhələdə dəridaxili kapilyarların əhəmiyyətli genişlənməsi baş verir. İnsanı adətən isti və acı qida, alkoqol, fiziki yük, isti vanna qəbulundan sonra inkişaf edən və ya güclənən dövri isti-hiss, göynəmə, qaşınma narahat edir.
- Papulo-pustulyoz – qızarma fonunda, o cümlədən irinli məzmunlu xırda çibanlar əmələ gəlir. İnsanı göynəmə və qaşınma narahat edir. Bu mərhələdə dəridaxili iltihabi infiltratlar formalaşır. Əmələ gələn çibanlar qırmızı rəngdə, 3-dən 5 mm-ə qədər diametrdə, sıx-elastik konsistensiyalıdır. İlkin mərhələdə papulalar bir-biri ilə birləşmir, lakin sonradan burun, burun-dodaq qırışları, çənə nahiyəsində qruplaşmağa meyllidir.
- Pustulyoz-düyünlü – bu forma üçün davamlı qızarma, çoxsaylı damar ulduzcuqları, çibanlar (irinli məzmunlu və olmadan), ödemli düyünlər xarakterikdir. İri papulalar plak əmələ gətirərək birləşməyə meyllidir. Birləşdirici toxumanın dəridaxili artması damarların sıxılmasına səbəb olur. Qan dövranı və limfa dövranının proqressivləşən pozulması üzün pastozluğu və ödeminin inkişafı ilə müşayiət olunur. Üzün dərisinin yerli artımları meydana çıxa bilər ki, bu da xarici görünüşü eybəcərləşdirir.
Şəkillərdə əlamətlər
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Rozase üzrə klinik tövsiyələrə görə, xəstəliyin diaqnostikası obyektiv, o cümlədən dermatoskopik müayinənin məlumatları əsasında həyata keçirilir. Bu xəstəlikdə patoloji dəri prosesi məhduddur, inkişaf edən iltihab kəskin xarakter daşıyır. Üz dərisində, əsasən onun mərkəzi hissəsində, çəhrayı rəngli hiperemiyalı ocaqlar, ifadəli infiltrasiya, bəzi yerlərdə səthdə şelluşma, o cümlədən irinli məzmunlu olan çoxsaylı çibanlar, tək-tək damar ulduzcuqları müəyyən edilir. Sızanaq xəstəliyindən fərqli olaraq, seboreya zonalarında (döş, kürəyin yuxarı üçdə biri) dəridə səpgilər və postakne izləri yoxdur.
Müalicəyə başlamazdan əvvəl xəstənin kompleks müayinəsi aparılır. Laborator müayinələr adətən ümumi və biokimyəvi qan analizlərini, dəri mikrob florasının ayrılmasını və identifikasiyasını antibiotiklərə həssaslığın müəyyən edilməsi ilə, D. folliculorum-un identifikasiyası üçün qapaq və üz dərisindən qazıntının götürülməsini əhatə edir.
Müalicə
Rozasenin müalicəsi konservativ metodlarla aparılır. Kompleks terapevtik proqrama aşağıdakı istiqamətlər daxil ola bilər:
- sistem retinoidlər – xəstəliyin inkişafı ilə assosiasiya olunan toll-oxşar reseptorların ekspressiyasını azaldır;
- yerli tətbiq üçün emollentlər – bunlar dərinin səthi qatında fiksasiya olunan yağlar və yağabənzər maddələrdir;
- antibakterial preparatlar;
- tərkibində günəşdən qoruyucu filtrlər olan vasitələr (SPF 30-dan az olmayaraq);
- müşayiət edən xəstəliklərin müalicəsi (rozase zamanı halların yarıdan çoxunda helikobakter pilori ilə assosiasiya olunan mədə xora xəstəliyi aşkarlanır).
Müalicə adətən bir neçə ay (yarım ilə qədər) davam edir. Rozase zamanı əlavə olaraq fizioterapevtik müalicə, xüsusilə lazer terapiyası tətbiq edilir.
Xəstəliyin qranulyomatoz forması destruktiv metodların tətbiqini tələb edir, çünki yaranmış üzvi dəyişikliklər geri dönən xarakter daşımır. Patoloji ocaqları aradan qaldırmaq üçün hiperplaziyalaşmış zonaların lazerkoaqulyasiyası aparılır.
Profilaktika
Rozasenin spesifik ilkin profilaktika metodları mövcud deyil. Terapiya başa çatdıqdan sonra ikincili profilaktika qaydalarına riayət etmək vacibdir. Xəstəyə tövsiyə olunur:
- damarları möhkəmləndirən preparatların qəbulu;
- günəşdən qoruyucu vasitələrin istifadəsi;
- üz dərisinə xüsusi qulluq;
- çapıq dəyişikliklərinin kosmetoloji korreksiyası;
- heyvan yağlarının, hisə verilmiş məhsulların, alkoqolun, acı və isti qidanın istifadəsinin məhdudlaşdırılması;
- havanın temperaturu yüksək olan otaqda uzun müddət qalmaqdan imtina;
- günəş altında uzun müddət qalmanın istisna edilməsi və solyariumdan imtina.
Yadda saxla!
Orta hesabla hər beşinci xəstədə patoloji prosesə gözlər cəlb olunur, nəticədə göz almasının və qapaqların iltihabı simptomları meydana çıxır. Gözlərin zədələnməsində quruluq, yad cisim hissi, qaşınma, göynəmə, işıqdan qorxma, ödem, konyunktivanın hiperemiyası və teleangiektaziyaları, görmənin bulanıqlığı, keratit qeyd olunur. Qapaqların zədələnməsi (blefarit) qırmızı ləkələrin meydana çıxması, ödem, quruluq, qapaq dərisinin şelluşması, meybomi vəzilərinin iltihabı, xalazionların və qapaq kənarı teleangiektaziyalarının formalaşması ilə xarakterizə olunur. Belə dəyişikliklər olduqda müalicəni təkcə dermatoloq deyil, oftalmoloq da aparır. Mütəxəssisləri görmə orqanının patoloji prosesə cəlb olunma ehtimalının yüksək olduğunu nəzərə alaraq, rozaseli xəstələrə həmişə diqqətlə yanaşırlar.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin ağırlığı və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
