Akne piy vəzisi-tük follikulu kompleksinin xroniki iltihabi xəstəliyidir. Komedon, papul, pustul və daha dərin iltihabi elementlərlə təzahür edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Akne vulgaris
Xəstəlik haqqında
Sızanaqlar akne (sızanaq xəstəliyi) xəstəliyinin klinik təzahürləridir.
Sızanaq xəstəliyi piy vəzilərinin xroniki iltihabıdır. Bu vəziyyət estetik diskomforta gətirib çıxarır və psixoemosional komplekslər yaradır.
Akne nədir? Bu, ən geniş yayılmış dermatoloji xəstəliklərdən biridir. Patoloji prosesə daha çox yeniyetmələr məruz qalır, rastgəlmə pik yaşı 15-16 yaşdır ki, bu da bu dövrə xas olan hormonal yenidənqurulmanın xüsusiyyətləri ilə bağlıdır. Bununla belə, sızanaq bənövşəyi müxtəlif yaşlı insanlarda, o cümlədən hamiləlik dövründə qadınlarda da rast gəlinə bilər.
Pubertat dövründə qızların 90%-ə qədəri və yeniyetmə oğlanların demək olar ki, 100%-i müxtəlif ağırlıq dərəcəli sızanaqlarla üzləşir, bu zaman kişi cinsli nümayəndələrdə xəstəlik daha çox ağır formada keçir. Sızanaqların əmələ gəlməsinin bilavasitə patogenetik mexanizmi orqanizmdə testosteron səviyyəsinin artmağa başlaması ilə bağlıdır. Bəzi xəstələrdə kişi cinsi hormonu normada olur, lakin tük follikullarının reseptorları ona qarşı böyük həssaslıq nümayiş etdirir ki, bu da piy vəzi ifrazının artıqlığını işə salır. Bəzən sızanaq xəstəliyinin patogenezində həm hiperandrogeniya (testosteron artıqlığı), həm də bu hormona qarşı reseptorların artmış həssaslığı rol oynayır. Sızanaqların səbəbinin aşkar edilməsi və onun sonradan aradan qaldırılması sızanaq xəstəliyinin patogenetik terapiyasında mühüm rol oynayır.
Aknenin simptomları xəstənin psixoloji vəziyyətinə son dərəcə mənfi təsir göstərir. Üzdəki iltihabi və iltihabsız sızanaqlar, habelə xəstəliyin ağır gedişi fonunda postakne çapıqları depressiyanın inkişafına, özünə psixoloji qiymətin azalmasına, özünəinama itkiyə gətirib çıxara bilər. Bu vəziyyət ümumilikdə insanların həyat keyfiyyətinə mənfi təsir göstərir, onların sosial fəallığını məhdudlaşdırır. Psixoemosional nəticələrdən əlavə, akne estetik problemlərə də gətirib çıxarır. Kəskin iltihab sakitləşdikdən sonra da görünən qüsurlar qala bilər. Çapıqlar, piqmentasiyalar və qeyri-bərabərliklər sonradan dərman vasitələrinin, aparat üsullarının və inyeksiya texnologiyalarının tətbiqi ilə kompleks kosmetoloji-dermatoloji korreksiyaya ehtiyac duyur.
Aknedə dəri elementləri piy vəziləri olan dermanın həmin sahələrində meydana çıxa bilər. Sızanaqların ən çox rast gəlinən lokalizasiya zonaları üz (burunda, yanaqlarda, çənədə sızanaqlar), bel, çiyinlərdir. Nadir hallarda səpgilər qulaqlarda da meydana çıxa bilər.
Diaqnostika obyektiv və dermatoskopik müayinə məlumatlarına əsaslanır. Dermatovenerolog oxşar vəziyyətlərin differensial istisnası və xəstəliyin inkişafının mümkün ilkin şərtlərinin aşkarlanması üçün müayinə proqramı tərtib edir.
Müalicə piy vəzilərinin funksiyasının normallaşdırılmasına, neyrohormonal pozğunluqların korreksiyasına və dəridəki iltihab prosesi ilə mübarizəyə yönəlib. Postakne dəyişikliklərini aradan qaldırmaq üçün müxtəlif kosmetoloji prosedurlar tətbiq oluna bilər.
Səbəbləri
Aknenin mexanizmləri və səbəbləri çox vaxt piy ifrazının artmasına gətirib çıxaran hormonal amillərlə (o cümlədən hamiləlik zamanı testosteron artıqlığı, qalxanabənzər vəzin disfunksiyası) şərtlənir. Patogenetik mexanizmlər həmçinin sinir sisteminin işinin pozulması və genetik meyllik ilə də bağlı ola bilər.
Piy maddəsinin artıq əmələ gəlməsi vəzinin lümenində piy tıxacının formalaşmasına gətirib çıxarır. Beləliklə, əvvəlcə mikrokomedonlar (sızanaqlar) meydana çıxır. Bu strukturun mexaniki zədələnməsi məzmununun (keratin, lipidlər və digər maddələrin) dermal qata çıxmasına səbəb olur. Bu, Propionobacterium acne tərəfindən dəstəklənən dərida-xili iltihab prosesinin inkişafı üçün başlanğıc amilə çevrilir. Beləliklə papulalar, pustulalar və düyünlər formalaşır. Bir sıra xəstələrdə akne hipertrofik və keloid çapıqların formalaşmasına gətirib çıxara bilər.
Sızanaq xəstəliyi ən çox dalğavari gedir, kəskinləşmə fazası adətən qış-yaz dövrünə düşür. Patoloji prosesin gedişini ağırlaşdıra bilən amillərə aşağıdakılar aiddir:
- dermanın mexaniki travmatizasiyası – sızanaqların sıxılması, dərinin yuyucu vasitələrlə tez-tez yuyulması;
- dərinin yağlı məhlullarla, benzinlə çirklənməsi, istehsalat tozu;
- bəzi dərman preparatları ilə müalicə (qlükokortikosteroidlər, antidepressantlar, epilepsiya və vərəmə qarşı vasitələr);
- düzgün seçilməmiş dəri qulluq vasitələri.
Provokasiyaedici amillərdən əlavə, qoruyucu amillər də mövcuddur. Beləliklə, günəş şüalarının təsiri altında dəri səpgilərinin qismən reqressi müşahidə olunur və sızanaq xəstəliyinin gedişi sabitləşir.
Təsnifat
Klinik tövsiyələrə əsasən, akne 4 ağırlıq dərəcəsinə bölünür:
- Birinci dərəcə. Onun üçün açıq və qapalı ola bilən komedonların olması xarakterikdir. Az miqdarda papula (10 ədədə qədər) ola bilər.
- İkinci dərəcə. Komedon və papulalar fonunda sayı 10 ədədi keçməyən irinli sızanaqlar meydana çıxır.
- Üçüncü dərəcə. Dəridə papulalar və irinli sızanaqlar mövcuddur, həmçinin düyünlər meydana çıxmağa başlayır (düyün konqlomeratlarının sayı 3 ədədi keçmir).
- Dördüncü dərəcə. Bu akne forması üçün dərinin dərin qatlarını əhatə edən iltihab prosesi xarakterikdir, nəticədə ifadəli ağrılıqla müşayiət olunan çoxlu sayda düyün və kista formalaşır.
Aknenin əsas klinik formaları bunlardır:
- vulqar forma – həm irinli məzmunlu, həm də irinsiz sızanaqlar müəyyən olunur, həmçinin komedonlar da (qapalı və açıq) mövcuddur;
- komedonal forma – yalnız piy vəzilərinin tıxanmış axacaqları mövcuddur;
- konqlobat forma – dəri elementlərinin konqlomeratlarının formalaşdığı ən ağır təzahür.
Klinik mənzərə
Aknenin simptomları və növləri patoloji prosesin mərhələsindən asılıdır. Xəstəliyin əsas klinik təzahürləri bunlar ola bilər:
- komedonlar – piy vəzisinin ifraz axacağının tıxanması ilə bağlı kiçik nöqtələr (ağ və ya qara);
- papulalar – çəhrayı və ya göy-bənövşəyi çalarlı ola bilən, adətən kiçik noxud ölçüsünə çatan iltihabi sızanaqlar;
- pustulalar – mərkəzində irinli özəyi olan sızanaq (nazik tük ətrafında yerləşən ağ yumşalma nöqtəsi);
- indurativ sızanaqlar – həm irinli məzmunlu, həm də irinsiz ola bilən böyük, dərin yerləşən sızanaqlar;
- fleqmonoz sızanaqlar – ən çox özbaşına açılaraq böyük miqdarda irin ayrılan yumşaq, dairəvi törəmələr (belə sızanaqların diametri adətən 10 mm-ə çatır);
- konqlobat sızanaqlar – birləşmə nəticəsində əmələ gələn nəhəng sızanaq konqlomeratları;
- keloid sızanaqlar – əvvəlki papula və pustulaların yerində yaranan çapıqlı postakne dəyişiklikləri.
Şəkillərdə əlamətlər
Bu şəkil xəstəliyin klinik görünüşünü göstərir
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Sızanaq xəstəliyinin diaqnozu ixtisaslı dermatoloq üçün çətinlik yaratmır. Bununla belə, məsələ təkcə akne diaqnozunu qoymaqda deyil, həm də mümkün səbəbləri müəyyən etməkdədir. Ona görə də ilk mərhələdə qanda sərbəst testosteron səviyyəsi qiymətləndirilir. Qızlarda və qadınlarda tez-tez akne ilə birlikdə menstrual siklin pozulmasının müşahidə olunduğu polikistoz yumurtalıq sindromu da istisna edilməlidir. Bu vəziyyəti istisna etmək üçün menstrual siklin 2-5-ci günündə qanda hormon səviyyəsinin qiymətləndirilməsi və kiçik çanaq orqanlarının ultrasəs müayinəsi aparılır.
Qanda şəkərə görə analiz vasitəsilə aknenin səbəbi kimi insulinrezistentliyi aşkar etmək çox vaxt mümkün olmur. Buna görə də müayinə proqramına qlikləşdirilmiş hemoqlobin səviyyəsinin müəyyən edilməsi və qlükozaya tolerantlıq testinin keçirilməsi daxil edilir. Diaqnostik alqoritm hər xəstə üçün klinik hadisənin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla fərdi tərtib olunur.
Müalicə
Müalicə sızanaq xəstəliyinin gedişinin ağırlığı ilə müəyyən olunur. Yüngül formalarda, bir qayda olaraq, patoloji prosesin öhdəsindən müalicəvi kosmetika vasitəsilə gəlmək mümkün olur. O, dərinin gündəlik qulluğu üçün istifadə olunur. Kosmetik vasitələr dermanın səthi qatlarını təmizləməyə, dərini nəmləndirməyə və tonuslandırmağa kömək edir. Müalicəvi kosmetikanın əsasını qıcıqlandırıcı maddələr deyil, su təşkil etməlidir. Bu həlledici piy ifrazının stimullaşdırılmasına səbəb olmur və ifraz axacaqlarının tıxanmasına şərait yaratmır, məsamələrin daralmasına və dermanın səthindəki qara nöqtələrin aradan qaldırılmasına kömək edir.
Xəstəliyin ağır formalarında əhəmiyyətli propionobakteriyaları məhv etməyə yönəlmiş yerli və/və ya sistem antibakterial terapiya təyin olunur. Kompleks müalicədə həmçinin orqanizmin hormonal profilini bərpa etməyə, habelə androgen reseptorlarının qanda dövr edən hormonlara həssaslığını optimallaşdırmağa kömək edən preparatlar da istifadə olunur.
Xəstəliyin kəskin dövrü aradan qalxdıqdan sonra dəridə çapıqlar, izlər, qeyri-bərabərliklər və hiperpiqmentasiya olunmuş sahələr qala bilər. Ona görə də üzün estetikasının bərpası üçün aşağıdakı kosmetoloji prosedur növləri geniş tətbiq olunur:
- dərinin lazer şlifovkası;
- fotobərpaetmə;
- mezoterapiya;
- biorevitalizasiya və s.
Profilaktika
Aknenin profilaktikası hormonal pozğunluqların korreksiyasına, stress vəziyyətlərinin aradan qaldırılmasına və dərinin düzgün qulluğuna yönəlmişdir. Xəstəlik artıq inkişaf edibsə, ikincili profilaktika tədbirlərinə əməl edilməlidir:
- qələvi pH səviyyəli yuyucu vasitələrdən istifadə etməmək;
- tərkibində spirt olan kosmetik vasitələrdən imtina etmək;
- artıq əmələ gəlmiş sızanaqları və komedonları sıxmamaq (əks halda dərialtı iltihab riski və infeksiyanın dərinin dərin qatlarına yayılma riski artır).
Yadda saxla!
Akne orqanizmdəki sistem pozğunluqlarının ilk təzahürü ola bilər. Beləliklə, sızanaqlar tez-tez insulinrezistentliyi, piylənməsi, şəkərli diabeti, həzm traktının patologiyası olan xəstələrdə meydana çıxır. Ona görə də bu cür pozğunluqları istisna etmək üçün genişləndirilmiş diaqnostika aparıla bilər. Müayinə proqramına tez-tez qanın biokimyəvi analizi, qarın boşluğunun ultrasəs müayinəsi, hormonal profilin qiymətləndirilməsi daxil edilir. Həkimin vəzifəsi xəstəliyin nəyin səbəb olduğunu anlamaqdan, yəni əsas suala – sızanaq xəstəliyinin idiopatik yoxsa simptomatik olduğuna cavab verməkdən ibarətdir.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
