Bromhidroz tərin xoşagəlməz, kəskin qoxu verməsidir. Tərin özü qoxusuzdur – qoxu dəridəki bakteriyaların tərin komponentlərini parçalaması nəticəsində yaranır; gigiyena, xüsusi vasitələr və tərləmənin azaldılması ilə nəzarətə alınır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Tərin pis qoxusu
- osmidroz
- Bromhidrosis
Xəstəlik haqqında
Bromhidroz bədəndən, əsasən qoltuqaltı, qasıq nahiyəsi və ayaqlardan gələn davamlı, kəskin və xoşagəlməz qoxudur. Bu vəziyyəti başa düşmək üçün tər vəzilərinin quruluşunu bilmək faydalıdır. Dəridə iki növ tər vəzisi var. Ekkrin vəzilər bütün bədəndə yerləşir və əsasən su və duzlardan ibarət tər ifraz edir – onların əsas vəzifəsi bədəni soyutmaqdır. Apokrin vəzilər isə qoltuqaltı, qasıq və döş ucları ətrafında cəmləşir, yeniyetməlikdən sonra fəallaşır və zülal və yağlarla zəngin sekret hasil edir.
Təzə tər qoxusuzdur. Dəri səthindəki bakteriyalar apokrin tərin komponentlərini parçaladıqda kəskin qoxulu maddələr əmələ gəlir – bu, apokrin bromhidrozdur. Ayaqlarda isə qoxu ekkrin tərin çox olması, dərinin yumşalması və bakterial və ya göbələk florasının çoxalması ilə bağlıdır.
Bromhidroz hər iki cinsdə, ən çox yeniyetməlik və gənc yaşda rast gəlinir. Sağlamlıq üçün təhlükəli deyil, lakin sosial və psixoloji narahatlıq yaradır, insanın ünsiyyətinə, işinə və özünəinamına təsir edir. Nadir hallarda tərin qeyri-adi qoxusu mübadilə xəstəliklərinin, qaraciyər və ya böyrək çatışmazlığının əlaməti ola bilər, ona görə qəfil yaranan və ya xarakterini dəyişən qoxu həkim müayinəsi tələb edir.
Səbəbləri
Qoxunun yaranması üçün üç amil lazımdır: tər, dəridə bakteriyalar və onların çoxalması üçün əlverişli nəm, isti mühit. Bu amilləri gücləndirən hər şey bromhidroz riskini artırır.
- Apokrin vəzilərin fəallığı – yeniyetməlikdə və gənc yaşda hormonların təsiri ilə bu vəzilər daha çox sekret ifraz edir; ahıl yaşda isə onların fəallığı azalır.
- Artıq tərləmə (hiperhidroz) – tər nə qədər çox olarsa, bakteriyalar üçün qida mühiti də bir o qədər zəngin olur.
- Gigiyenanın kifayət etməməsi – tər və bakteriyalar dəridə toplanır; tər yığılan nahiyələrdəki tüklər qoxunu saxlayır.
- Geyim və ayaqqabı – sintetik, sıx paltar və havalanmayan qapalı ayaqqabı nəmliyi saxlayır, dərinin «nəfəs almasına» mane olur.
- Piylənmə – dərinin dərin büküşlərində tər buxarlanmır, sürtünmə və nəmlik artır.
- Şəkərli diabet – dəri infeksiyalarına meyli artırır.
- Bəzi qidalar və vərdişlər – sarımsaq, soğan, kəskin ədviyyatlar, alkoqol, siqaret tərin qoxusunu dəyişə bilər.
- Dəri infeksiyaları – eritrazma, dəri büküşlərinin göbələk xəstəlikləri, ayaq mikozu.
- Nadir mübadilə xəstəlikləri – məsələn, trimetilaminuriya («balıq qoxusu sindromu»), həmçinin qaraciyər və böyrək çatışmazlığı tərə xüsusi qoxu verə bilər.
- Emosional gərginlik – stress zamanı məhz apokrin vəzilərin ifrazı artır.
Növləri
- Apokrin bromhidroz – qoltuqaltı və qasıq nahiyəsində; ən çox rast gəlinən forma, yeniyetməlikdən sonra başlayır.
- Ekkrin bromhidroz – əsasən ayaqlarda, artıq tərləmə və dərinin yumşalması fonunda; bəzən qida, dərmanlar və mübadilə pozuntuları ilə bağlı olur.
Bromhidrozu rəngli tər ilə gedən xromhidrozdan fərqləndirmək lazımdır – bu, müstəqil və nadir rast gəlinən vəziyyətdir. Bəzən insan qoxunu real olmadığı halda hiss edir; belə hallarda həkim psixoloji narahatlığı da nəzərə alır.
Klinik mənzərə
Əsas əlamət bədəndən gələn və adi yuyunmadan sonra qısa müddətə keçən xoşagəlməz qoxudur. Qoxu adətən fiziki yükdən, isti havadan və həyəcandan sonra güclənir.
- qoltuqaltı, ayaqlar və ya qasıqdan kəskin, turşməzə və ya «köhnə tər» qoxusu;
- geyimdə uzun müddət saxlanan qoxu, paltarın qoltuqaltı hissəsində sarımtıl ləkələr;
- tez-tez artıq tərləmə ilə birlikdə – yaş paltar, nəm ovuclar və ayaqlar;
- ayaqlarda – dərinin ağarması, yumşalması, barmaqarası çatlar, ayaqqabıdan gələn güclü qoxu;
- qoltuqaltı tüklərdə sarımtıl çöküntülər – bakterial infeksiyanın əlaməti ola bilər;
- insanın öz qoxusundan narahatlığı, ünsiyyətdən çəkinməsi.
Yeniyetmələrdə bromhidroz çox vaxt cinsi yetişkənlik dövründə ilk dəfə yaranır və valideynlərin diqqətini cəlb edir. Kiçik yaşlı uşaqda, yetkinlik əlamətləri olmadan güclü bədən qoxusu yaranarsa, onu pediatra göstərmək lazımdır.
Həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər qoxu ilə yanaşı qaşınma, səpgi, qızartı, dəridə ağrılı düyünlər varsa, tər qəfildən meyvə, ammonyak, balıq və ya digər qeyri-adi qoxu almışdırsa, qoxu ilə birlikdə arıqlama, susuzluq, tez-tez sidiyə getmə, dərinin saralması və ya şişkinliklər müşahidə olunursa.
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu adətən dermatoloq qoyur. Həkim şikayətlərin nə vaxt başladığını, qoxunun hansı nahiyədən gəldiyini, tərləmənin dərəcəsini, qidalanmanı, qəbul olunan dərmanları və yanaşı xəstəlikləri soruşur, sonra dərini baxışdan keçirir.
- Dərinin baxışı – tər yığılan nahiyələrdə qızartı, səpgi, göbələk və bakterial infeksiya əlamətlərinin axtarışı.
- Vud lampası ilə baxış – eritrazma və bəzi göbələk infeksiyaları bu işıqda xarakterik rəng verir.
- Dəridən qaşıma götürülməsi – göbələk və bakteriyaların mikroskopik müayinəsi və əkini.
- Qanda qlükoza – diabeti istisna etmək üçün.
- Qaraciyər və böyrək göstəriciləri, sidiyin müayinəsi – tərin qeyri-adi qoxusu olduqda; şübhə yarandıqda nadir mübadilə xəstəliklərinə xüsusi testlər.
- Tərləmənin qiymətləndirilməsi – hiperhidrozun ağırlığını və yayılma sahəsini müəyyən etmək üçün sorğu və sadə testlər.
Differensial diaqnostika dəri büküşlərinin infeksiyaları, ağız boşluğu və burun-udlaq xəstəliklərindən gələn qoxu, mübadilə pozuntuları və qoxunun real olmayan qavranılması ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- sosial təcrid, özünəinamın azalması, narahatlıq, bəzən depressiv əhval;
- dəri büküşlərində bakterial və göbələk infeksiyaları, ayaqlarda mikoz;
- aqressiv, spirtli və ya ətirli vasitələrin istifadəsindən dəri qıcıqlanması və kontakt dermatit;
- qoltuqaltında tüklərin təraşından sonra follikulit – tük kisələrinin iltihabı;
- ayaqlarda – barmaqarası çatlar vasitəsilə bakterial infeksiyanın daxil olması, xüsusən diabeti olan insanlarda;
- geyim və ayaqqabıların tez korlanması, məişət narahatlığı.
Bu ağırlaşmaların əksəriyyəti vaxtında düzgün qulluq və həkim məsləhəti ilə qarşısı alınan hallardır.
Müalicə
Müalicənin məqsədi tərləməni və dəridəki bakteriyaların sayını azaltmaq, qoxunu yaradan səbəbləri aradan qaldırmaqdır. Əksər hallarda sadə tədbirlər kifayət edir, davamlı hallarda isə həkim əlavə üsullar təklif edir.
- Gigiyena – hər gün, tərlədikdən sonra isə əlavə olaraq yuyunmaq, tər yığılan nahiyələri yaxşı qurulamaq; həkim antibakterial yuyucu vasitələr məsləhət görə bilər.
- Antiperspirantlar – alüminium duzları tərkibli vasitələr tər vəzilərinin axarlarını müvəqqəti daraldaraq tərləməni azaldır; ən yaxşı nəticə üçün axşam, tam quru dəriyə çəkilir.
- Qoltuqaltı tüklərin qısaldılması – qoxunun saxlanmasını və bakteriyaların toplanmasını azaldır.
- Yerli antibakterial və göbələk əleyhinə vasitələr – infeksiya aşkar edildikdə, həkim təyinatı ilə qısa kurslarla.
- Botulinoterapiya – artıq tərləmədə tər ifrazını bir neçə ay azaldır; əks-göstərişləri nəzərə alaraq həkim aparır.
- Aparat və cərrahi üsullar – ağır, başqa üsullara cavab verməyən hallarda mikrodalğa enerjisi və ya cərrahi yolla qoltuqaltında tər vəzilərinin sayı azaldılır.
- Ayaqlara qulluq – pambıq və ya yun corab, havalanan ayaqqabı, ayaqqabıların növbə ilə geyinilməsi və qurudulması, ayaq mikozunun müalicəsi.
- Səbəb olan xəstəliyin müalicəsi – diabet, mübadilə pozuntusu və ya digər xəstəlik aşkar edilibsə, əsas diqqət ona yönəldilir.
Qoxunu güclü ətirlərlə «örtmək», spirt, sirkə, soda və digər məişət vasitələrini dəriyə sürtmək, həkim təyinatı olmadan antibiotikli məlhəmləri uzun müddət istifadə etmək məsləhət görülmür – bu, dərini qıcıqlandırır və problemi həll etmir.
Profilaktika
Bromhidrozun qarşısını almaq üçün tərin dəridə uzun müddət qalmamasına və bakteriyaların çoxalmamasına çalışmaq lazımdır:
- müntəzəm duş qəbulu, xüsusən idman və isti havadan sonra;
- təbii parçalardan, boş geyim; paltarın hər gün dəyişdirilməsi;
- gündəlik təmiz corab, ayaqqabıların qurudulması və növbələşdirilməsi;
- normal bədən çəkisinin saxlanması;
- qoxunu gücləndirən qidaların, alkoqolun məhdudlaşdırılması, siqaretdən imtina;
- diabet və digər xroniki xəstəliklərin nəzarətdə saxlanması;
- dəri infeksiyalarının vaxtında müalicəsi.
Hansı həkimə müraciət etməli
Bromhidroz və artıq tərləmə ilə dermatoloqa müraciət edilir. Uşaqlarda pediatr, mübadilə xəstəliyindən şübhə olduqda endokrinoloq və ya terapevt müayinəyə qoşulur.
Yadda saxla!
Bromhidroz çox vaxt sadə tədbirlərlə idarə olunur, lakin qəfil yaranan və ya qeyri-adi qoxu xəstəlik əlaməti ola bilər.
- Qoxu gigiyenaya baxmayaraq davam edirsə, dermatoloqa müraciət edin.
- Tərin meyvə, ammonyak və ya digər qeyri-adi qoxusu yaranarsa, həkimə müraciət edin – mübadilə xəstəliklərini yoxlamaq lazımdır.
- Antiperspirantı axşam, quru dəriyə çəkin.
- Dərini qıcıqlandıran aqressiv vasitələrdən çəkinin.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Dezodorant qoxunu maskalayır və bakteriyaların çoxalmasını azaldır, antiperspirant isə tər ifrazını azaldır. Bromhidrozda çox vaxt antiperspirant daha effektivdir; bəzi vasitələr hər iki təsiri birləşdirir.
Mövcud elmi məlumatlar antiperspirantların xərçəng və ya digər ciddi xəstəliklərə səbəb olduğunu təsdiqləmir. Dəri qıcıqlanarsa, daha yumşaq vasitə seçmək və ya həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.
Bəli, sarımsaq, soğan, ədviyyatlar, alkoqol və bəzi digər qidalar tərin qoxusunu gücləndirə bilər. Onların məhdudlaşdırılması bəzi insanlara kömək edir, lakin əsas tədbir gigiyena və tərləmənin azaldılmasıdır.
Effekt adətən bir neçə ay davam edir, sonra prosedur təkrarlanır. Müalicəni həkim əks-göstərişləri nəzərə alaraq aparır.
Cinsi yetişkənlik dövründə apokrin vəzilər fəallaşır, ona görə tər qoxusunun güclənməsi təbiidir. Müntəzəm gigiyena və antiperspirant adətən kifayət edir. Qoxu çox erkən yaşda yaranarsa və ya digər əlamətlərlə müşayiət olunarsa, uşağı pediatra göstərmək lazımdır.
Bir çox insanda düzgün qulluq və müalicə qoxunu xeyli azaldır və ya aradan qaldırır. Apokrin vəzilərin fəallığı yaşla azaldığı üçün problem zamanla zəifləyə bilər. Davamlı hallarda həkim tərləməni uzunmüddətli azaldan üsullar təklif edir.
Dermatologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Kəmərəbənzər dəmrov: səbəbləri, necə görünür və necə ötürülür
Kəmərəbənzər dəmrov, həmçinin kəmərəbənzər herpes kimi tanınır, – su çiçəyi virusunun (Varicella Zoster Virus) törətdiyi virus xəstəliyidir. Bu…
İstiqamət: Dermatologiya
İnsan niyə çox tərləyir: səbəblər və bununla mübarizə üsulları
Tərləmə – insan orqanizmində bədən hərarətinin normal tənzimlənməsini təmin edən, həmçinin orqanizmdən artıq maye və duzları xaric edən…
İstiqamət: Dermatologiya
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
