Endokrin sonsuzluq — hormon pozğunluqlarının kompleksinin səbəb olduğu ovulyasiyanın olmaması və ya qeyri-müntəzəmliyidir. Buna hipotalamusun, hipofizin və endokrin sistemin digər orqanlarının fəaliyyətində disfunksiya səbəb ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hormonal sonsuzluq
Xəstəlik haqqında
Endokrin sonsuzluq — hormon pozğunluqlarının kompleksinin səbəb olduğu ovulyasiyanın olmaması və ya qeyri-müntəzəmliyidir. Buna hipotalamusun, hipofizin və endokrin sistemin digər orqanlarının fəaliyyətində disfunksiya səbəb ola bilər. Qadınlarda endokrin sonsuzluq konservativ və cərrahi üsullarla aradan qaldırılır. Effekt olmadığı halda köməkçi reproduktiv texnologiyalar tətbiq olunur.
Səbəbləri
İlk növbədə, həkimləri endokrin sonsuzluğun səbəblərini müəyyən edirlər. Patologiyaya səbəb ola bilər:
- Hipofiz və hipotalamus xəstəlikləri – prolaktinin həddindən artıq sintezi, hipotalamik sindrom, şişlər, travmalar və digər səbəblər nəticəsində hipofizin funksiyasının azalması;
- Yumurtalıq xəstəlikləri – polikistoz, tükənmiş və rezistent yumurtalıqlar sindromu, bunun nəticəsində orqanizmdə normal yumurta hüceyrələri və follikullar çatışmazlığı müşahidə olunur;
- Daxili sekresiya vəzilərinin xəstəlikləri – şəkərli diabet, qalxanabənzər vəzinin hormonal pozğunluqları, adreno-genital sindrom, böyrəküstü vəzinin patologiyaları (Addison və Kuşinq xəstəlikləri);
- Infeksion, sistem revmatoloji və onkoloji xəstəliklər – vərəm, hepatit fonunda qaraciyər sirrozu, hormon ifraz edən şişlər və s.;
- İrsi xəstəliklər – cinsi inkişaf pozuntuları, Şereşevski-Terner sindromu.
Artıq və ya az çəki də problemə çevrilə bilər. Orqanizmdəki piy faizi yumurtalıqlara bilavasitə təsir göstərir. Onların disfunksiyası aybaşı siklinin pozulmasına gətirib çıxarır. Bunun nəticəsində orqanizmdə keyfiyyətli yumurta hüceyrələri yetişmir və, deməli, hamiləlik baş vermir.
Klinik mənzərə
Endokrin sonsuzluğun əsas simptomu aybaşı siklinin qeyri-müntəzəmliyidir. Həm tam amenoreya (aybaşının olmaması), həm də aybaşılar arasında uzun ləngimələr (məsələn, 4-5 ay) müşahidə olunur. Bu zaman həmin dövrdə az miqdarda qanlı ifrazat da ola bilər. Bəzi qadınlar bunun aybaşı olduğunu düşünürlər. Lakin ifrazatın başqa təbiəti vardır.
Ovulyasiyanın pozulması zamanı həmçinin aşağıdakı simptomlar müşahidə oluna bilər:
- Bel və qarının aşağı hissəsində ağrılar;
- Qeyri-xarakterik vaginal ifrazat;
- Döşdən süd ifrazı (prolaktinin yüksək səviyyəsində);
- Bədəndə tüklərin həddindən artıq artması, çəkidə kəskin dəyişikliklər, sızanaqlı səpgilər (androgenlərin həddindən artıq sintezi zamanı).
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Endokrin sonsuzluq diaqnozunu təsdiqləmək üçün həkimləri kompleks diaqnostika aparırlar. Bu, qadının sorğusu ilə başlayır; bu zaman anamnezdə ginekoloji xəstəliklərin, keçirilmiş cərrahi müdaxilələrin, aybaşı siklinin pozulmalarının, uğurlu və ya uğursuz hamiləliklərin olub-olmadığı aydınlaşdırılır.
Kompleks diaqnostik müayinə həmçinin bunları əhatə edir:
- Bədən ölçü parametrlərinin tədqiqi. Bədən kütləsi indeksi hesablanır, ikinci cinsi əlamətlərin inkişafı, tüklənmənin xarakteri qiymətləndirilir;
- Ginekoloji müayinə. Həkim uşaqlıq yolu və uşaqlığın quruluşunu öyrənir, cinsi sistem orqanlarının vəziyyətini qiymətləndirir. Bu mərhələdə endokrin sonsuzluğa səbəb olan yumurtalıqların inkişafdan qalması və ya polikistozu aşkar edilə bilər;
- USM. Müayinə müasir aparatın tətbiqi ilə aparılır, bu da çanaq orqanlarının hətta cüzi patologiyalarını aşkar etməyə imkan verir. Həmçinin yumurtalıqlarda follikulların yetişmə prosesinin ultrasəs monitorinqi də həyata keçirilir;
- Ovulyasiya testləri. Bazal temperaturun və sidik testinin ölçülməsi istifadə olunur. Ovulyasiyanın olub-olmamasının müəyyən edilməsi endokrin sonsuzluğun diaqnostikasının vacib hissəsidir;
- Endometriumun biopsiyası. Qaşıma müasir optik zond – histeroskop vasitəsilə aparılır. Prosedur ambulator şəraitdə yerli və ya ümumi ağrısızlaşdırma altında həyata keçirilir;
- Endokrinoloji müayinə. Pasiyent qadın endokrinoloq tərəfindən konsultasiya olunur, prolaktin, qalxanabənzər vəz hormonları, progesteron, dehidroepiandrosteron-sulfat, estradiol, testosteron, follikulstimullaşdırıcı və lüteinizəedici hormonlar üzrə analizlər təyin edilir. Bu, pasiyentin hormonal fonunun ümumi vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir.
Kompleks yanaşmanın tətbiqi, müasir diaqnostik metodların və yüksək dəqiqlikli avadanlığın istifadəsi həkimlərə etibarlı nəticələr əldə etməyə imkan verir. Onların əsasında ən effektiv müalicə taktikası işlənib hazırlanır.
Müalicə
Pasiyent qadınları endokrin sonsuzluğun kompleks müalicəsini alırlar. Həkimlər ən effektiv, qoruyucu və təhlükəsiz üsullardan istifadə edirlər. Hər konkret halda prosedurlar kompleksi fərdi şəkildə seçilir. Əsas məqsəd sonsuzluğa qalib gəlmək və çoxdan arzulanan hamiləliyə nail olmaqdır.
Birinci mərhələ. Endokrin sistemin korreksiyası. Müalicə taktikası ovulyasiya ilə bağlı problemlərə səbəb olan səbəblərdən asılı olacaq:
- Həddindən artıq və ya çatışmayan çəki olduqda, fiziki məşqlər, pəhriz və preparatların köməyi ilə onun korreksiyası aparılır;
- Prolaktinin səviyyəsi yüksəldikdə, əgər onun səviyyəsi hipofizdə yenitörəmə səbəbindən artmışdırsa, hormonal terapiya və ya cərrahi müdaxilə təyin edilir;
- Polikistik yumurtalıq sindromu zamanı konservativ müalicə tətbiq olunur. Əgər bu səmərəli olmazsa, pasiyentlərə yumurtalıqların laparoskopik kauterizasiyası (drillinqi) aparıla bilər. Bu prosedurdan sonra qadınların bir hissəsində ovulyasiya bərpa olunur, lakin hamiləlik ehtimalı dərmanla ovulyasiya stimullaşdırılmasından yüksək deyil;
- Hiperandrogeniya zamanı yumurtalıqların və böyrəküstü vəzilərin fəaliyyətinin dərmanla korreksiyası aparılır.
İkinci mərhələ. Ovulyasiyanın stimullaşdırılması. Prosedur ambulator şəraitində aparılır, o, yaş, sağlamlıq vəziyyəti və digər amilləri nəzərə alacaq fərdi protokolun işlənib hazırlanmasını, onun həyata keçirilməsini və follikulların yetişməsinin ultrasəs monitorinqini əhatə edir.
Yumurtalıqların tükənməsi zamanı ovulyasiyanın stimullaşdırılması effektivlik göstərmir. Bu halda və digər üsullar nəticə vermədikdə köməkçi reproduktiv texnologiyalardan – EKM-dən (ekstrakorporal mayalanma) istifadə olunur. Proses laboratoriyada yumurta hüceyrəsinin mayalandırılmasından sonra əldə edilən embrionun uşaqlığa köçürülməsini nəzərdə tutur. Yumurtalıq ehtiyatı saxlanıldıqda qadının öz yumurta hüceyrələrindən istifadə olunur; yumurtalıqlar tükəndikdə isə donor yumurta hüceyrəsi ilə EKM yeganə real variant ola bilər.
Yapışma prosesləri və yanaşı patologiyalar olduqda müalicə daha mürəkkəb olur və reproduktoloq, endokrinoloq və digər mütəxəssislərin birgə işini tələb edir. Müalicənin nəticəsi qadının yaşından, yumurtalıq ehtiyatından və sonsuzluğun səbəbindən asılıdır.
Profilaktika
Endokrin sonsuzluğun xüsusi profilaktikası yoxdur: onun səbəbi olan bir çox hormonal pozğunluqlar irsi və ya anadangəlmədir. Lakin riski azaltmaq və problemi erkən aşkarlamaq mümkündür.
- Bədən çəkisini normal həddə saxlayın: həm artıq çəki, həm də kəskin arıqlama ovulyasiyanı poza bilər.
- Balanslaşdırılmış qidalanın, müntəzəm fiziki aktivliyə vaxt ayırın, ağır pəhrizlərdən və həddindən artıq yüklənmədən çəkinin.
- Siqareti tərgidin, spirtli içkiləri məhdudlaşdırın.
- Qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri, şəkərli diabet və digər endokrin pozğunluqlar varsa, onları həkim nəzarətində müalicə edin.
- Hormonal preparatları həkim təyinatı olmadan qəbul etməyin.
- Aybaşı siklinin pozulması, döşdən ifrazat və ya tüklənmənin artması kimi əlamətlər yarandıqda həkimə gecikmədən müraciət edin.
Hamiləliyi planlaşdıran qadınlara ginekoloji müayinədən keçmək məsləhət görülür: bu, pozğunluğu uşaq istəyi yaranmazdan əvvəl aşkarlamağa imkan verir.
Yadda saxla!
Endokrin sonsuzluq əksər hallarda müalicəyə yaxşı cavab verir, lakin zaman mühüm amildir: yaş artdıqca yumurtalıq ehtiyatı azalır. 35 yaşadək qadınlara müntəzəm cinsi həyata baxmayaraq 12 ay ərzində hamiləlik baş vermədikdə, 35 yaşdan sonra isə 6 aydan sonra həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur.
Aşağıdakı hallarda bu müddəti gözləmədən ginekoloqa və ya endokrinoloqa müraciət edin:
- aybaşının olmaması və ya aybaşılar arasında aylarla fasilə;
- döşdən süd ifrazı;
- tüklənmənin artması, sızanaqlar, çəkinin kəskin dəyişməsi.
Ovulyasiya induksiyası zamanı və ya aybaşı gecikəndə qarında güclü ağrı, qarının kəskin böyüməsi, təngnəfəslik, sidiyin azalması və ya qanaxma yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Suallar və cavablar
Adətən müalicəyə ginekoloq-endokrinoloq rəhbərlik edir, çünki problem həm reproduktiv, həm də hormonal sistemi əhatə edir. Zərurət yarandıqda ayrıca endokrinoloq, bəzən isə hipofiz və ya hipotalamus patologiyası şübhəsi olduqda nevroloq da müayinəyə cəlb olunur. Hansı mütəxəssisin əsas rol oynayacağını ilkin müayinənin nəticələri müəyyən edir.
Bir çox hallarda hormonal korreksiya ovulyasiyanı bərpa edir və təbii yolla hamiləliyin baş verməsinə imkan yaradır. Nəticə səbəbdən, pozğunluğun ağırlığından və müalicəyə cavabdan asılıdır. Konservativ üsullar effekt vermədikdə köməkçi reproduktiv texnologiyalara müraciət oluna bilər. Nəticəni əvvəlcədən dəqiq söyləmək mümkün deyil, lakin düzgün seçilmiş müalicə ilə hamiləlik şansı əhəmiyyətli dərəcədə artır.
Bəzi hormonal pozğunluqlar, məsələn polikistoz yumurtalıq sindromu, ailələrdə tez-tez rast gəlinir və qızlarda risk digər qadınlara nisbətən bir qədər yüksək ola bilər. Lakin bu, mütləq irsi ötürülmə demək deyil — çoxlu amillər, o cümlədən həyat tərzi və digər xəstəliklər də rol oynayır. Ailədə oxşar problem varsa, bunu ginekoloqla müzakirə etmək faydalıdır.
Mövzu üzrə məqalələr
Mioma aşkarlandı: əməliyyat mütləqdirmi?
Mioma diaqnozu hər zaman əməliyyat demək deyil. Qərar şikayətlərinizə, müayinə nəticələrinə və gələcək hamiləlik planınıza uyğun verilir.
İstiqamət: Ginekologiya
Həkim kolposkopiya təyin edib: sizi nə gözləyir?
Kolposkopiyaya yönləndirilmək xərçəng diaqnozu demək deyil. Müayinə uşaqlıq boynundakı dəyişiklikləri daha yaxından qiymətləndirməyə kömək edir.
İstiqamət: Ginekologiya / Diaqnostika / Onkoginekologiya
Hər ay təkrarlanan ağrı: nə vaxt müayinə lazımdır?
Aybaşı ağrısı geniş yayılsa da, güclü və həyatınızı məhdudlaşdıran ağrını araşdırmaq lazımdır. Ağrının necə dəyişdiyi müayinə üçün vacib…
İstiqamət: Ginekologiya
Aybaşı gecikir: səbəbi yalnız hamiləlikdirmi?
Aybaşının gecikməsi həmişə hamiləliklə bağlı olmur. İlk addım hamiləlik ehtimalını yoxlamaq, sonra gecikmənin təkrarlanmasını və yanaşı əlamətləri qiymətləndirməkdir.
İstiqamət: Ginekoloji endokrinologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
