Metastasis

Bədxassəli şiş hüceyrələrinin qan və ya limfa axını ilə başqa orqana keçməsi nəticəsində yaranan ikincili şiş ocağıdır.

Metastaz birincili şişdən uzaqda əmələ gələn şiş ocağıdır. Bədxassəli hüceyrələr ilkin törəmədən ayrılaraq qan və ya limfa damarlarına keçir və digər orqanlarda məskunlaşır. Metastaz ilkin şişin hüceyrələrindən ibarətdir. Məsələn, süd vəzisi xərçənginin sümüyə metastazı sümük xərçəngi deyil, süd vəzisi xərçəngidir və birincili şişin müalicə prinsiplərinə uyğun müalicə olunur. Uzaq metastazların olması adətən xərçəngin IV mərhələsinə uyğundur.

Səbəblər və yayılma yolları

limfogen yol — regionar, sonra isə uzaq limfa düyünlərinə;
hematogen yol — qanla qaraciyərə, ağciyərlərə, sümüklərə, baş beynə, böyrəküstü vəzilərə;
implantasion yol — seroz qişalar (periton, plevra) boyunca, assit və ya plevral maye yığılması ilə.

Metastazlaşma ehtimalı şişin növündən, ölçüsündən, bədxassəlilik dərəcəsindən və molekulyar xüsusiyyətlərindən asılıdır.

Simptomlar

Əlamətlər zədələnmiş orqandan asılıdır: sümük ağrıları və patoloji sınıqlar, ağciyər metastazlarında öskürək və təngnəfəslik, qaraciyər zədələndikdə sarılıq və sağ qabırğaaltı nahiyədə ağırlıq, beyin metastazlarında baş ağrısı, qıcolmalar və nevroloji pozuntular, böyümüş bərk limfa düyünləri. Çox vaxt metastazlar uzun müddət əlamətsiz keçir və müayinə zamanı aşkarlanır.

Diaqnostika

KT, MRT, PET-KT, sümüklərin ssintiqrafiyası və ultrasəs müayinəsi aparılır. Təsdiq üçün çox vaxt ocaqdan biopsiya götürülür və histoloji, immunohistokimyəvi müayinə edilir: bu, şişin mənşəyini və müalicə seçimi üçün vacib olan molekulyar xüsusiyyətlərini dəqiqləşdirir.

Müalicə

Taktikanı onkoloji konsilium müəyyən edir. Sistem terapiya — kimyaterapiya, hormonal, hədəf terapiya və ya immunoterapiya, həmçinin yerli üsullar tətbiq olunur: tək metastazların çıxarılması, stereotaksik şüa terapiyası, radiotezlikli ablyasiya. Bəzi şişlərdə metastazlar olsa belə, xəstəliyə uzunmüddətli nəzarət mümkündür. Paralel olaraq simptomları yüngülləşdirmək üçün palliativ yardım vacibdir.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etməli

Onkoloji diaqnozu olan şəxslər yeni yaranan davamlı sümük ağrısı, xüsusən kürək ağrısı barədə dərhal həkimə məlumat verməlidir. Ayaqlarda qəfil zəiflik və ya keyimə, sidik ifrazının pozulması, qıcolmalar, huşun qarışması, kəskin təngnəfəslik və ya qanhayxırma olduqda təcili tibbi yardım (103) çağırın.