Bir orqanın şişlərinin hüceyrələrin molekulyar əlamətlərinə (reseptorlar, mutasiyalar, gen profili) görə təsnifatıdır; proqnozu və müalicə seçimini müəyyən edir.
Şişin molekulyar yarımtipi şişin molekulyar-bioloji xüsusiyyətlərinə — hormon reseptorlarının olmasına, zülalların hiperekspressiyasına, genlərdəki mutasiyalara, genlərin aktivlik profilinə əsasən aid edildiyi qrupdur. Mikroskop altında eyni görünən və eyni orqanda yerləşən şişlər tamamilə fərqli davrana bilər. Yarımtip xəstəliyin nə dərəcədə aqressiv olduğunu və hansı dərmanların təsirli olacağını anlamağa kömək edir.
Mahiyyəti
Ən məşhur nümunə süd vəzisi xərçəngidir. İmmunohistokimyəvi markerlərə (estrogen və progesteron reseptorları, HER2, Ki-67 proliferasiya indeksi) görə surroqat yarımtiplər ayrılır:
- luminal A — hormondan asılı, aşağı proliferasiyalı;
- luminal B — hormondan asılı, daha yüksək proliferasiyalı və ya HER2 ekspressiyası ilə;
- HER2-müsbət (qeyri-luminal);
- üçqat neqativ — hormon reseptorları və HER2 olmadan.
Oxşar təsnifatlar mədə, yoğun bağırsaq, endometrium, ağciyər, sidik kisəsi xərçəngi və digər şişlər üçün də mövcuddur.
Necə müəyyən edilir
Material kimi biopsiya və ya əməliyyat zamanı götürülmüş şiş toxuması istifadə olunur. İmmunohistokimyəvi müayinə, in situ hibridizasiya (FISH), PZR və yeni nəsil sekvenləşdirmə, bəzi hallarda isə çoxgenli ekspressiya panelləri tətbiq edilir.
Klinik əhəmiyyəti
Yarımtip bütün müalicə taktikasına təsir edir. Hormondan asılı şişlərdə hormonal terapiya, HER2-müsbət şişlərdə anti-HER2 hədəf preparatlar təsirlidir, üçqat neqativ xərçəngdə isə əsas üsul kimyaterapiya olaraq qalır, bəzən immunoterapiya ilə birlikdə. Yarımtip neoadyuvant terapiya barədə qərar verərkən və residiv riskini qiymətləndirərkən nəzərə alınır. Şiş zamanla dəyişə bildiyi üçün proqressiya zamanı bəzən yarımtipi dəqiqləşdirmək məqsədilə təkrar biopsiya tövsiyə olunur.
Hansı xəstəliklərlə əlaqəlidir
Bu anlayış süd vəzisi xərçəngi, kolorektal xərçəng, mədə, endometrium, ağciyər xərçəngi, limfoma və leykozlarda istifadə edilir. Məsələn, kolorektal xərçəngdə mikrosatellit qeyri-sabitliyi statusu və RAS, BRAF genlərinin mutasiyaları, ağciyər xərçəngində isə EGFR mutasiyaları və ALK yenidənqurulmaları vacibdir. Nəticələrin şərhini və müalicə seçimini onkoloq patomorfoloqla birlikdə aparır.
Əlaqəli terminlər
- Süd vəzisi xərçəngi
- HER2
- Estrogen reseptoru
- Progesteron reseptoru
- İmmunohistokimyəvi müayinə
- Hədəf terapiya
- Prediktiv biomarker
- Molekulyar diaqnostika
