Qapalı məkan qorxusu MRT-dən imtina etmək üçün səbəb deyil. Məqalədə müayinənin klaustrofobiya zamanı necə keçirildiyi və hansı həll yollarının mövcud olduğu nəzərdən keçirilir.
Maqnit-rezonans tomoqrafiyası tibbin müxtəlif sahələrində geniş tətbiq olunur. Lakin metodun nisbi əks-göstərişlərindən biri klaustrofobiyadır – bu, pasiyentlərin sahəcə məhdud olan qapalı məkanda olmaqdan qorxduğu psixi xüsusiyyətdir.
Bəs bu halda nə etməli? Məlum olur ki, çıxış yolu var – klaustrofobiyada MRT pasiyent üçün rahat olan müxtəlif üsullarla yerinə yetirilə bilər.
Qapalı tipli MRT zamanı qorxunun səbəbləri
Klaustrofobiya zamanı standart MRT diaqnostika üsulu kimi tövsiyə olunmur, çünki panik qorxu doğuran risk amilləri ilə bağlıdır. Söhbət aşağıdakılardan gedir:
- tomoqrafın qapalı tunelindəki məhdud məkan;
- güclü maqnitlərin yaratdığı səs-küy;
- müayinənin uzun sürməsi (skanlaşdırma bəzən xeyli uzun çəkə bilər, xüsusən baş beynin müayinəsi zamanı);
- pasiyentin diaqnostika otağında tək qalması (müayinə zamanı otaqda pasiyentdən başqa heç kim olmur — həkim prosesi yan otaqdakı pultdan idarə edir).
Qapalı məkandan qorxursansa, MRT-dən necə keçmək olar
Klaustrofobiya insanda uşaqlıq yaşında formalaşa bilər. Böyüklərdə bu vəziyyəti ciddi stress situasiyaları doğura bilər — onlar məhdud məkanda olmağa psixi münasibəti dəyişir. Klaustrofobiya uzun müddət geniş açıq ərazilərdə yaşamış insanlarda da yarana bilər. Kiçik həcmli məkana düşdükdə belə pasiyentlər idarəolunmaz qorxu ilə üzləşirlər; bu qorxu xoşagəlməz vegetativ əlamətlərlə — hava çatışmazlığı hissi, təngnəfəslik, ürək döyüntüsünün tezləşməsi, həddindən artıq tərləmə və əzələ titrəməsi ilə müşayiət olunur.
Qapalı məkandan patoloji qorxu insana çoxlu narahatlıq gətirir. Bəzi hallarda bu vəziyyət panik atakaya səbəb ola bilər; onun aradan qaldırılması üçün həkim köməyi tələb oluna bilər. Buna görə klaustrofobiyası olan pasiyentlər üçün maqnit-rezonans diaqnostikanın optimal variantını seçmək vacibdir. Hər bir insana psixi pozğunluğun ifadəlilik dərəcəsini və müayinənin tələb olunan müddətini (bir zona və ya kompleks diaqnostika) nəzərə alan fərdi yanaşma lazımdır.
Klaustrofobiyadan əziyyət çəkənlər üçün MRT-nin aşağıdakı variantları mövcuddur:
- açıq tipli tomoqraflarda müayinə (bu variant daxili orqanların vəziyyətini qiymətləndirmək üçün uyğun deyil);
- sedasiya altında maqnit-rezonans diaqnostika — anestezioloq dərman preparatları ilə pasiyenti yuxu vəziyyətinə salır;
- sakitləşdirici preparatların əvvəlcədən qəbulu (bu variant yalnız klaustrofobiya zəif ifadə olunduqda məqbuldur).
Müayinəyə necə hazırlaşmaq olar
Klaustrofobiyası olan pasiyentlər üçün MRT-yə əvvəlcədən hazırlıq müayinənin uğurlu keçməsinə böyük təsir göstərir. Əvvəlcə həkimlə və ya MRT mütəxəssisi ilə danışıb narahatlığınızı bildirmək lazımdır. Bu, müayinə variantını seçmək üçün əsasdır.
- qorxunuz barədə müayinədən əvvəl həkimə və texnoloqa danışın, ondan müayinənin gedişini ətraflı izah etməsini xahiş edin;
- aparatla əvvəlcədən tanış olun: otağa baxın, tunelin ölçüsünü görün;
- müşayiətçi ilə gəlmək, mümkünsə müayinə zamanı otaqda yaxın adamın yanınızda olmasını xahiş etmək olar;
- rahat paltar geyin, metal əşyaları çıxarın;
- müayinədən əvvəl yüngül nəfəs və rahatlama məşqləri edin;
- müayinə zamanı istifadə olunacaq xəbərdarlıq düyməsi və səs-küydən qoruyucu qulaqcıqlar barədə soruşun;
- qəbul etdiyiniz dərmanlar, allergiya, implantlar və keçirilmiş əməliyyatlar barədə məlumat verin.
MRT zamanı özünüzü sakit saxlamaq üçün məsləhətlər
Müayinənin gedişində narahatlığı azaltmağa kömək edən sadə üsullar mövcuddur:
- Gözləri yummaq. Tunelin tavanına baxmamaq üçün müayinəyə başlamazdan əvvəl gözləri yumun və prosesin sonuna qədər açmayın.
- Nəfəs üzərində cəmlənmək. Yavaş, dərin nəfəs alıb buraxın, nəfəsi sayın. Bu, ürək döyüntüsünü sakitləşdirməyə kömək edir.
- Zehni təsəvvür. Xoş və sakit bir yeri, məsələn, dəniz sahilini və ya yaşıl meşəni təsəvvür edin.
- Əlaqə saxlamaq. Texnoloq pultdan sizinlə danışa bilir. Narahatlıq artarsa, düyməni basın və ya səslə bildirin, müayinə dayandırıla bilər.
- Vəziyyəti dəyişmək. Bəzən başı və ya ayaqları tunelə ilk daxil edən vəziyyət daha rahat olur. Bu barədə texnoloqla əvvəlcədən razılaşın.
Müayinə zamanı tərpənməmək vacibdir: hərəkət görüntünün keyfiyyətini azaldır və təkrar skanlaşdırma tələb edə bilər.
Açıq tipli MRT aparatları
Standart MRT qapalı tuneldə aparılır. Pasiyent stolda uzanır, stol silindrin içinə daxil olur. Klaustrofobiyası olan şəxslər üçün açıq tipli tomoqraflar alternativ ola bilər. Belə aparatlarda qapalı tunel yoxdur: maqnit yuxarı və aşağı hissədə yerləşir, yan tərəflər açıqdır. Pasiyent ətrafı görür və yaxın adamı yanında ola bilər.
Üstünlükləri
- qapalı məkan hissi daha az olur;
- yanında yaxın adam ola bilər, uşaqlar və həyəcanlı pasiyentlər üçün rahatdır;
- iri bədənli pasiyentlər üçün əlverişlidir.
Məhdudiyyətləri
- maqnit sahəsi adətən daha zəifdir, ona görə görüntü keyfiyyəti aşağı ola bilər;
- daxili orqanların və beynin bəzi dəqiq müayinələri üçün uyğun gəlməyə bilər;
- müayinə daha uzun çəkə bilər;
- bütün mərkəzlərdə mövcud deyil.
Açıq tipli aparatın kifayət edib-etməməsini həkim müayinənin məqsədinə görə qərar verir.
Sedasiya və ümumi anesteziya altında MRT
Qorxu güclü olduqda və açıq tipli aparat kifayət etmədikdə MRT dərman yuxusu (sedasiya) və ya ümumi anesteziya altında aparıla bilər. Bu, adətən anestezioloqun iştirakı ilə, xüsusi nəzarət avadanlığı olan şəraitdə həyata keçirilir. Hər pasiyent üçün uyğun üsulu, preparatı və dozanı yalnız anestezioloq müəyyən edir.
- pasiyent əvvəlcədən müayinə olunur: ürək, tənəffüs, xroniki xəstəliklər, allergiya;
- müayinə zamanı nəbz, təzyiq və oksigen səviyyəsi izlənilir;
- pasiyent müayinədən sonra oyanana qədər müşahidə olunur;
- uşaqlarda və çox həyəcanlı pasiyentlərdə daha tez-tez tətbiq olunur.
Sedasiyadan sonra bir müddət avtomobil idarə etməkdən, dəqiqlik tələb edən işdən və vacib qərarlar verməkdən çəkinmək lazımdır. Müşayiətçi ilə evə qayıtmaq məsləhətdir.
Müayinədən əvvəl sakitləşdirici vasitələr barədə
Klaustrofobiyası yüngül olan pasiyentlərə həkim bəzən müayinədən əvvəl yüngül sakitləşdirici təyin edə bilər. Bu, yalnız həkimin qərarı ilə, uyğun preparat və dozada həyata keçirilir. Özbaşına sakitləşdirici və yuxu dərmanı qəbul etmək təhlükəlidir: onlar nəfəsi zəiflədə, hərəkət və diqqəti pisləşdirə, digər dərmanlarla qarşılıqlı təsirə girə bilər.
Sakitləşdirici qəbul etdiyiniz təqdirdə maşın sürməyin və müayinədən sonra müşayiətçi ilə qayıdın. Uşaqlar, hamilə qadınlar, yaşlılar, tənəffüs və ürək xəstəliyi olanlar üçün qərar xüsusi diqqətlə verilir.
Nəticə və müayinədən sonrakı dövr
- Müayinə zamanıAparat səs-küylü işləyir, qulaqcıq və ya musiqi bu səsi azaldır. Müayinəni istənilən vaxt xəbərdarlıq düyməsi ilə dayandırmaq mümkündür.
- Dərhal sonraAdi MRT-dən sonra pasiyent adi həyatına qayıda bilər. Sedasiya olunmuş pasiyent müşahidə altında oyanır.
- Növbəti günNəticələr radioloq tərəfindən təsvir olunur və müalicə edən həkimə təqdim edilir. Sedasiyadan sonra diqqət tələb edən işlərdən çəkinmək lazımdır.
Mümkün risklər
MRT şüalanma vermir və təhlükəsiz müayinə sayılır, lakin aşağıdakı hallar mümkündür:
- panika hücumu, qorxu, təngnəfəslik hissi;
- səs-küy və istilik hissi, uzun uzanma ilə bağlı narahatlıq;
- kontrast maddə istifadə edildikdə allergik reaksiya və ya böyrək funksiyası ilə bağlı məhdudiyyətlər;
- sedasiya və ya anesteziya ilə bağlı risklər: tənəffüsün zəifləməsi, təzyiqin düşməsi;
- bədəndə metal implant və ya elektron cihaz olduqda təhlükə: maqnit sahəsi cihazın işinə mane ola bilər.
Kimə uyğun deyil
Diqqət!
MRT bəzi implant və cihazlar olduqda aparılmır və ya xüsusi qaydada aparılır: ürək stimulyatoru, bəzi eşitmə implantları, insulin nasosları, metal fraqmentlər və digər cihazlar. Bu barədə müayinədən əvvəl mütləq məlumat verin. Hamiləliyin ilk üç ayında müayinə yalnız zəruri hallarda həkim qərarı ilə aparılır. Kontrast maddəyə allergiya və ya ağır böyrək xəstəliyi olduqda həkim ayrıca qiymətləndirmə aparır.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Həkimə müraciət edin
- qapalı məkan qorxusu müayinəyə, işə və gündəlik həyata (lift, metro, təyyarə) mane olursa;
- müayinədən əvvəl panika, ürəkdöyünmə və boğulma hissi keçirirsinizsə;
- müayinədən sonra nəfəs darlığı, başgicəllənmə, kontrast maddəyə görə səpgi və ya şişkinlik yaranırsa;
- sedasiyadan sonra güclü yuxululuq, çaşqınlıq və ya nəfəs çətinliyi qalırsa, təcili yardım çağırın;
- uşaq müayinədən qorxursa, uşaq həkimi və anestezioloqla məsləhətləşin.
Klaustrofobiya psixoterapiya ilə müalicə oluna bilən vəziyyətdir. Psixoloq və ya psixoterapevt qorxu ilə işləməyin yollarını göstərə bilər.
Tez-tez Verilən Suallar
Bəli. Hazırlıq, rahatlama texnikaları, açıq tipli aparat və ya sedasiya ilə müayinə mümkündür. Variant həkimlə birlikdə seçilir.
Texnoloqla əlaqə üçün xəbərdarlıq düyməsi var. Düyməni basdıqda müayinə dayandırılır, sizə kömək edilir. Qorxu aradan qalxdıqdan sonra müayinəni davam etdirmək olar.
Xeyr. Açıq tipli aparatların maqnit sahəsi adətən daha zəifdir, buna görə bəzi müayinələr üçün qapalı aparat lazım ola bilər. Qərarı həkim verir.
Uşaqlar üçün müayinə zamanı hərəkətsizlik vacibdir, ona görə kiçik yaşlı uşaqlarda sedasiya və ya anesteziya tətbiq edilə bilər. Valideyn uşağı hazırlayır və lazım gəldikdə yanında ola bilər.
Xeyr. Dərmanın seçimi və dozası yalnız həkim tərəfindən müəyyən edilir. Özbaşına qəbul təhlükəli ola bilər.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.