Piylənmə XXI əsrin xəstəliyi kimi: pəhrizlər və idman artıq kömək etmirsə

Bədən çəkisi qəbul edilən və sərf olunan enerji balansından asılıdır, lakin bu balansı pozan səbəblər çoxdur. Orqanizm çəki itirdikdə iştahı artıran və maddələr mübadiləsini yavaşladan mexanizmləri işə sala bilər. Bu səbəbdən sərt və qısamüddətli pəhrizlər çox vaxt çəkinin geri qayıtmasına gətirib çıxarır.

Piylənməyə təsir edən amillər arasında bunlar var:

• irsi meyllilik və ailə vərdişləri;
• hərəkətsiz həyat tərzi və qeyri-düzgün qidalanma;
• qalxanabənzər vəzi və digər hormonal pozğunluqlar;
• yuxu çatışmazlığı və xroniki stress;
• bəzi dərmanların yan təsiri;
• insulin müqaviməti və şəkər mübadiləsinin pozulması.

Çəki artıqlığı çoxaldıqca, öz-özünə arıqlamaq daha çətinləşir. Üstəlik, ifadəli piylənmə zamanı intensiv məşqlər təhlükəsiz olmaya bilər: ürəyə, oynaqlara və damarlara düşən yük artır. Bu səbəbdən fiziki fəallıq həkimlə razılaşdırılmış şəkildə, mərhələli artırılmalıdır.

Artıq çəki zamanla bir sıra xəstəliklərin riskini artıra bilər. Bu ağırlaşmalar həm həyat keyfiyyətini, həm də ümumi sağlamlığı pisləşdirir.

Bu risklər hər insanda eyni dərəcədə ifadə olunmur. Yaş, irsiyyət, yanaşı xəstəliklər və həyat tərzi də rol oynayır.

Piylənmənin müalicəsi uzun mübarizədir və pasiyent çox vaxt həkimə müraciətdən xeyli əvvəl öz-özünə cəhdlərə başlayır. Nəticə alınmadıqda mütəxəssisə müraciət etməyi gecikdirmək olmaz.

• müxtəlif pəhriz və idman cəhdlərinə baxmayaraq çəki azalmır və ya geri qayıdır;
• çəki artıqlığı ilə yanaşı təzyiq, şəkər və ya oynaq problemləri var;
• nəfəs darlığı, yuxuda xoruldama və gündüz yuxululuğu müşahidə olunur;
• çəki hormonal problem və ya dərman qəbulu ilə əlaqədar artıb;
• yemək vərdişlərinə nəzarət etmək çətindir.

Həkim müayinə zamanı ümumi vəziyyəti, laborator göstəriciləri və yanaşı xəstəlikləri qiymətləndirir, sonra fərdi plan təklif edir. Plana qidalanma, fiziki fəallıq, lazım gəldikdə dərman və ya cərrahi müalicə daxil ola bilər.

Müalicə adətən sadədən mürəkkəbə doğru qurulur. Hər mərhələdə həkim nəticəni qiymətləndirir və planı dəyişə bilər.

1. Müayinə. Çəki, bədən tərkibi, laborator göstəricilər, yanaşı xəstəliklər və həyat tərzi qiymətləndirilir.
2. Qidalanma planı. Diyetoloq fərdi, uzun müddət tətbiq oluna bilən qidalanma planı hazırlayır. Məqsəd ekstremal məhdudiyyət deyil, davamlı vərdişdir.
3. Fiziki fəallıq. Yük ümumi vəziyyətə uyğun və tədricən artırılır.
4. Tibbi dəstək. Zərurət olduqda həkim hormonal və ya mübadilə problemlərini müalicə edir, dərman təyin edə bilər.
5. Cərrahi müalicənin müzakirəsi. Digər üsullar kifayət etmədikdə bariatrik cərrahiyyə komanda tərəfindən nəzərdən keçirilir.
6. Uzunmüddətli izləmə. Müalicə nəticəni saxlamaq üçün müntəzəm nəzarətlə davam edir.

Bariatrik cərrahiyyə piylənmənin müalicəsində istifadə olunan cərrahi üsullar qrupudur. Hər pasiyent üçün uyğun deyil, göstəriş və əks göstərişlər müayinədən sonra müəyyən edilir. Əsas narahatlıqları və mifləri nəzərdən keçirək.

Ağrı qorxusu

Çoxları əməliyyatdan sonra ağrıya dözməyin çətin olacağını düşünür. Müasir ağrıkəsici yanaşmalar hissiyyatı idarə etməyə kömək edir, lakin hissiyyat hər kəsdə fərqlidir.

Narkoz qorxusu

Narkozla bağlı narahatlıq təbiidir. Anestezioloq əməliyyatdan əvvəl ümumi vəziyyəti qiymətləndirir və riskləri pasiyentlə müzakirə edir.

Ömürlük dərman qəbulu

Bəzi əməliyyat növlərindən sonra vitamin və mineral əlavələrinə ehtiyac ola bilər. Bu məsələ əməliyyatın növündən və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır və həkimlə müzakirə olunmalıdır.

Maliyyə maneəsi

Qərar verərkən təkcə xərci deyil, piylənmənin müalicəsinə və onun ağırlaşmalarına uzunmüddətli ehtiyacı da nəzərə almaq lazımdır. Bu məsələ həkimlə və klinika ilə ətraflı müzakirə edilir.

Stasionarda uzun qalma

Müasir azinvaziv üsullar və sürətləndirilmiş reabilitasiya protokolları bərpa dövrünü rahatlaşdıra bilər. Xəstəxanada qalma müddəti əməliyyatın növündən və pasiyentin vəziyyətindən asılıdır.

Piylənmənin dərəcəsini müəyyən etmək üçün çox vaxt bədən kütlə indeksindən istifadə olunur, lakin bu göstərici tək başına kifayət deyil. Həkim bel çevrəsini, bədən tərkibini, yağın paylanmasını və yanaşı xəstəlikləri də nəzərə alır. Qarın nahiyəsində toplanan piy ümumi sağlamlıq üçün daha çox risk daşıya bilər.

Müayinə zamanı adətən qan təzyiqi, qan şəkəri, lipid spektri, qalxanabənzər vəzi və qaraciyər göstəriciləri yoxlanılır. Lazım gəldikdə kardioloq, endokrinoloq, qastroenteroloq və ya psixoloq da prosesə qoşulur. Bu yanaşma həm səbəbi tapmağa, həm də müalicəni təhlükəsiz planlamağa imkan verir.

Müayinə nəticəsində çəki artıqlığının ikinci dərəcəli səbəbi, məsələn hormonal pozğunluq aşkarlanarsa, müalicə birbaşa həmin problemə yönəlir. Bu halda yalnız pəhrizlə çəkinin azalmasını gözləmək nəticə verməyə bilər.

Müalicənin əsasını davamlı vərdişlər təşkil edir. Aşağıdakı prinsiplər çox vaxt faydalı olur, lakin konkret plan həkim və ya diyetoloqla hazırlanmalıdır.

• qidalanma rejimini sabit saxlamaq və uzun aclıqdan sonra həddindən artıq yeməkdən çəkinmək;
• tərəvəz, zülal və tam taxıllı məhsulların payını artırmaq;
• şəkərli içkiləri və hazır emal olunmuş qidaları məhdudlaşdırmaq;
• yuxu rejiminə əməl etmək;
• fiziki fəallığı həkimlə razılaşdırılmış şəkildə və tədricən artırmaq;
• stressi idarə etmək üçün dəstək almaq.

Ekstremal pəhrizlər, dərmanların və “yağ yandıran” vasitələrin özbaşına qəbulu sağlamlığa ziyan vura bilər. Hər hansı əlavə və ya preparatı yalnız həkimlə məsləhətləşdikdən sonra istifadə edin.

Bariatrik cərrahiyyə sehrli həll deyil, müalicə prosesinin bir hissəsidir. Əməliyyatdan sonra qidalanma qaydalarına, vitamin dəstəyinə, fiziki fəallığa və müntəzəm həkim nəzarətinə əməl etmək nəticənin davamlılığını müəyyən edir.

Piylənmə xroniki xəstəlikdir və sistemli yanaşma tələb edir. Müasir təbabətdə fərdi qidalanma və fiziki yük proqramlarından cərrahi müdaxilələrə qədər geniş seçimlər mövcuddur. Uğurun əsas şərti mütəxəssisə vaxtında müraciət və pasiyentlə həkimin birgə işidir.