Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu zamanı şikayətlər var, lakin müayinələr struktur zədələnməsi göstərmir. Məqalədə vəziyyətin nədən qaynaqlandığı və nəyin vəziyyəti yüngülləşdirdiyi izah edilir.
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə selik ifrazı, bağırsağın tam boşalmaması hissi keçirib.
Yuxarıda sadalanan bəzi şikayətlər epizodik olaraq narahat edir və müalicəsiz öz-özünə keçir, lakin insanların bir hissəsində həkimə müraciət ehtiyacı yaranır. Bu yaxınlara qədər belə şikayətləri olan pasiyentlərə bağırsaq disbakteriozu və ya xroniki spastik kolit diaqnozu qoyulurdu ki, bu da problemin mahiyyətini dəqiq ifadə etmir.
Hazırda bu patologiya “Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu” adlanır. Bu patologiyadan daha çox orta yaşlı pasiyentlər, xüsusən qadınlar əziyyət çəkir. Belə simptomların yaranmasına zəmin yaradan amillər: stress faktorları, xroniki psixoloji yüklənmələr, qida qəbulu rejiminin pozulması, antibiotiklərin və digər dərman vasitələrinin nəzarətsiz qəbulu.
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu nədir
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu (QBS) bağırsağın funksional pozğunluğudur. Bu o deməkdir ki, bağırsaqda iltihab, yara və ya şiş kimi aydın struktur dəyişiklik aşkar edilmir, lakin bağırsağın hərəkəti və həssaslığı pozulur. Nəticədə qarında ağrı, köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik kimi şikayətlər uzun müddət təkrarlanır.
QBS təhlükəli xəstəlik hesab olunmur və bağırsağın xərçəngə çevrilməsinə səbəb olmur. Lakin simptomlar gündəlik həyatı çətinləşdirir, iş qabiliyyətini və əhvalı pisləşdirir. Buna görə sindromun vaxtında tanınması və düzgün idarə olunması vacibdir.
Hazırda QBS-in dəqiq mexanizmi tam aydınlaşdırılmayıb. Bağırsağın hərəkətliliyinin pozulması, bağırsaq həssaslığının artması, bağırsaq mikroflorasının dəyişməsi, beyin və bağırsaq arasındakı əlaqələrin pozulması mühüm rol oynayır.
Əsas əlamətlər
Əlamətlər fərdi olur və gün ərzində dəyişə bilər. Ən çox rast gəlinənlər aşağıdakılardır:
- qarında ağrı və ya spazm, adətən nəcis ifrazından sonra yüngülləşir;
- qarında köp, qazın artması, quruldama;
- nəcisin tezləşməsi (ishal) və ya qəbizlik, bəzən bunların növbələşməsi;
- nəcisdə selik görünməsi;
- bağırsağın tam boşalmaması hissi;
- bəzən ürəkbulanma, halsızlıq, baş ağrısı və yuxu pozğunluğu.
Təhlükə əlamətləri
Aşağıdakı əlamətlər QBS üçün xarakterik deyil və dərhal müayinə tələb edir: nəcisdə qan, səbəbsiz çəki itkisi, gecə yuxudan oyadan ağrılar, davamlı yüksək hərarət, anemiya, 50 yaşdan sonra yeni başlayan şikayətlər. Belə hallarda özbaşına müalicə etməyin.
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromunun növləri
Nəcisin xarakterinə görə QBS bir neçə tipə bölünür. Bu, müalicə yanaşmasını seçmək üçün vacibdir.
| Tip | Əsas xüsusiyyət | Nəyə diqqət edilir |
|---|---|---|
| Qəbizliklə gedən | Nəcis sərt, seyrək, bağırsağın boşalması çətindir | Lifli qidalar, maye, hərəkət, həkim təyinatı ilə vasitələr |
| İshalla gedən | Nəcis tez-tez və duru olur, qəfil ehtiyac hissi | Qıcıqlandırıcı qidaların azaldılması, mayenin bərpası, həkim nəzarəti |
| Qarışıq tip | Qəbizlik və ishal növbələşir | Fərdi pəhriz və həyat tərzi tənzimləmələri |
| Təsnifləşdirilməyən tip | Şikayətlər əvvəlki qrupların heç birinə uyğun gəlmir | Simptomlara görə fərdi yanaşma |
Xəstəliyin diaqnostikası
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu diaqnozunu yalnız həkim, mədə-bağırsaq traktının digər patologiyasını istisna etdikdən sonra, xəstənin ətraflı sorğusu, şikayətlərin və anamnezin toplanması əsasında qoya bilər. Kifayət qədər tez-tez əlavə müayinə üsullarına ehtiyac olur: ümumi qan analizi, qaraciyər və mədəaltı vəzi fermentləri ilə birlikdə biokimyəvi qan analizi, nəcisin koprologiya və disbakterioza görə müayinəsi, qarın boşluğu orqanlarının USM-i, kolonoskopiya.
Diaqnoz qoyularkən həkim əvvəlcə daha ciddi xəstəlikləri, məsələn, çölyak xəstəliyini, bağırsağın iltihabi xəstəliklərini, infeksiyaları və şişləri istisna etməlidir. Bu məqsədlə yuxarıdakı müayinələrə əlavə olaraq çölyak xəstəliyi üçün analiz, qalxanabənzər vəzin yoxlanması və yaşa görə kolonoskopiya təyin oluna bilər.
| Müayinə | Nəyi göstərir |
|---|---|
| Şikayətlərin və anamnezin toplanması | Simptomların xarakterini, davametmə müddətini, qidalanma və stress ilə əlaqəni |
| Ümumi və biokimyəvi qan analizi | Anemiya, iltihab əlamətləri, qaraciyər və mədəaltı vəzi göstəriciləri |
| Nəcisin müayinəsi | İnfeksiya, iltihab və həzmin pozulması əlamətləri |
| Qarın boşluğunun ultrasəs müayinəsi | Digər orqanların vəziyyətini |
| Kolonoskopiya | Yoğun bağırsağın selikli qişasını, iltihab və ya törəmələrin olub-olmadığını |
QBS-in müalicəsi
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromunun müalicəsi bir neçə komponentdən ibarətdir: pəhriz terapiyası, ümumi möhkəmləndirici terapiya, ferment preparatları, mədə-bağırsaq traktının motorikasını tənzimləyən vasitələr, bakteriofaqlar, probiotiklər. Müalicənin sxemini həkim fərdi seçir.
Müalicə olunmadıqda qıcıqlanmış bağırsaq sindromu xroniki, residivləşən gediş alır. Zaman keçdikcə qarında ağrı, köp, quruldama və nəcisin qeyri-sabitliyi ilə bağlı şikayətlərə bağırsaqdankənar şikayətlər də qoşulur: ürəkbulanma, baş ağrısı, sidik ifrazının pozulması, əhval-ruhiyyənin aşağı düşməsi, halsızlıq, tez yorulma, fiziki və psixoemosional yüklənmələrə pis dözümlülük. Qoşulan şikayətləri nəzərə alsaq, pasiyentlərin həyat keyfiyyəti kəskin şəkildə aşağı düşür.
Qidalanma və pəhriz tövsiyələri
QBS-də vahid pəhriz yoxdur, çünki qıcıqlandırıcı qidalar hər insanda fərqlidir. Qida gündəliyi aparmaq hansı məhsulların şikayətləri artırdığını müəyyən etməyə kömək edir. Ümumi prinsiplər aşağıdakılardır:
Məsləhətdir
- müntəzəm və kiçik porsiyalarla qidalanma;
- yeməyi yavaş çeynəmək, tələsməmək;
- kifayət qədər maye qəbulu;
- qəbizlik zamanı lifli məhsullar: tərəvəz, tam dənli məhsullar, tədricən artırmaqla;
- bişmiş və buxarda hazırlanmış yeməklər.
Çox vaxt azaltmaq məsləhətdir
- qaz əmələ gətirən məhsullar: paxlalılar, kələm, qazlı içkilər;
- çox yağlı, qızardılmış və ədviyyatlı yeməklər;
- spirtli içkilər, güclü qəhvə;
- süni şirinləşdiricilər və sorbitol olan məhsullar;
- fərdi dözümsüzlük yaradan qidalar, məsələn, süd məhsulları.
Pəhriz seçiminə həkim və ya dietoloq ilə məsləhətləşmədən ciddi məhdudiyyətlər qoymaq düzgün deyil, çünki bu, qida maddələrinin çatışmazlığına gətirib çıxara bilər.
Həyat tərzi və stress
QBS beyin-bağırsaq əlaqəsi ilə bağlı olduğuna görə stress və həyəcan şikayətləri artıra bilər. Buna görə yalnız bağırsağa deyil, ümumi vəziyyətə diqqət etmək lazımdır. Bir çox pasiyentə aşağıdakı tədbirlər kömək edir:
- müntəzəm fiziki aktivlik, məsələn, gəzinti, üzgüçülük;
- kifayət qədər yuxu və gündəlik rejimin sabitliyi;
- stressin idarə olunması: nəfəs məşqləri, rahatlama texnikaları, lazım gələrsə psixoloqla işləmək;
- antibiotiklərin və digər dərmanların özbaşına qəbulundan çəkinmək;
- siqaret və spirtli içkilərin məhdudlaşdırılması;
- simptomların və qidalanma gündəliyinin aparılması.
Müalicə uzun müddət davam edə bilər və səbr tələb edir. Dərman seçimi və dozası həkim tərəfindən təyin olunur: ferment preparatları, bağırsaq hərəkətini tənzimləyən vasitələr, probiotiklər və digər dərmanlar yalnız göstərişlə qəbul edilməlidir.
Mümkün nəticələr və həyat keyfiyyəti
QBS ömürlük təhlükə yaratmasa da, xroniki gedişə malikdir: simptomlar bir müddət yox ola, sonra yenidən kəskinləşə bilər. Kəskinləşmələr çox vaxt stress, qidalanma pozuntuları və ya infeksiyalardan sonra baş verir. Əsas məqsəd simptomları azaltmaq, həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq və kəskinləşmələri nəzarətdə saxlamaqdır.
Uzunmüddətli ağrı və gözləmə hissi insanı sosial həyatdan, iş və səyahətdən çəkindirə bilər. Belə hallarda həkimlə açıq danışmaq, psixoloji dəstək almaq və müalicəni fərdi tənzimləmək faydalıdır. Əksər hallarda düzgün idarə olunduqda şikayətlər xeyli yüngülləşir.
QBS-i oxşar şikayətli xəstəliklərdən ayırmaq
Qarın ağrısı, köp və nəcis pozğunluğu yalnız QBS üçün xarakterik deyil. Bu şikayətlər başqa xəstəliklərdə də ola bilər, buna görə diaqnoz «istisna yolu ilə» qoyulur. Həkim aşağıdakı vəziyyətləri nəzərə alır:
- çölyak xəstəliyi: qlüten tərkibli qidalara reaksiya;
- laktoza və digər şəkərlərə dözümsüzlük;
- bağırsağın iltihabi xəstəlikləri: xoralı kolit, Kron xəstəliyi;
- bağırsaq infeksiyaları və parazitar xəstəliklər;
- qalxanabənzər vəzinin funksiyasının pozulması;
- yoğun bağırsağın polip və şişləri, xüsusilə yaşlı pasiyentlərdə;
- bəzi dərmanların yan təsirləri.
Bu xəstəliklərin müalicəsi tamamilə fərqlidir. Buna görə şikayətləri özbaşına «QBS» kimi qiymətləndirib uzun müddət müalicə etmək düzgün deyil. Müayinə nəticələri normal çıxdıqda və təhlükə əlamətləri olmadıqda həkim QBS diaqnozunu qoyur və idarəetmə planını təklif edir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Həkimə müraciət edin
- qarında ağrı, köp və nəcis pozğunluğu bir neçə həftədən çox davam edirsə;
- nəcisdə qan, qara rəngli nəcis və ya selik çoxalıbsa;
- çəki səbəbsiz azalırsa, iştah itirsə;
- ağrı gecələr yuxudan oyadırsa;
- hərarət, təkrarlanan qusma və ya güclü ağrı yaranırsa, təcili müraciət edin;
- yaxın qohumlarda bağırsaq xərçəngi və ya iltihabi bağırsaq xəstəlikləri olubsa.
Gastroenteroloq və ya terapevt şikayətləri qiymətləndirərək müayinə planı tərtib edir.
Əlaqəli Xəstəliklər
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu qarın ağrısının defekasiya və nəcis tezliyi və ya formasındakı dəyişikliklərlə əlaqəli olduğu xroniki bağırsaq-beyin qarşılıqlı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Tez-tez Verilən Suallar
QBS həyat üçün təhlükə yaratmır və bağırsağın xərçəngə çevrilməsinə səbəb olmur, lakin həyat keyfiyyətini pisləşdirir. Təhlükə əlamətləri olarsa, başqa xəstəliklər istisna edilməlidir.
Bəli, stress və həyəcan beyin-bağırsaq əlaqəsi vasitəsilə şikayətləri gücləndirə bilər. Rahatlama üsulları və psixoloji dəstək faydalı ola bilər.
Xeyr. Qıcıqlandırıcı qidalar hər insanda fərqlidir. Qida gündəliyi aparmaq və həkimlə məsləhətləşmək fərdi pəhriz seçməyə kömək edir.
Bəzi pasiyentlərə probiotiklər kömək edə bilər, lakin təsir fərdidir. Preparatın seçimini və müddətini həkim təyin edir.
Xəstəlik çox vaxt xroniki gedişli olur, lakin düzgün idarə olunduqda şikayətlər xeyli azalır. Məqsəd simptomlara nəzarət və kəskinləşmələrin qarşısını almaqdır.
Bəli, funksional mədə-bağırsaq şikayətləri uşaqlarda və yeniyetmələrdə də rast gəlinir. Belə hallarda şikayətlərin səbəbini pediatr və ya uşaq gastroenteroloqu müəyyənləşdirməlidir, özbaşına dərman və pəhriz tətbiq etmək düzgün deyil.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.