Xorultunun müalicəsi onun səbəbinin dəqiq müəyyən edilməsindən başlayır. Məqalədə hansı müayinələrin aparıldığı və nəticəyə görə hansı üsulların seçildiyi danışılır.
Yuxu insanın fundamental bioloji tələbatlarından biridir. Onun ərzində orqanizmin həyat keyfiyyətinə mühüm töhfə verən sintetik və reparativ proseslərinin əksəriyyəti baş verir. Yuxu genetik olaraq determinasiya olunmuşdur, bu isə o deməkdir ki, biz istəyərək və ya istəmədən özümüzü ondan məhrum edə və eyni zamanda orqanizm və ya ətrafdakılar üçün mənfi nəticələrdən yayına bilmərik. Məhz bu səbəbdən müasir rəqabətli cəmiyyətdə yuxu problemləri getdikcə daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Yuxu ilə assosiasiya olunmuş tənəffüs pozğunluqları yuxu pozuntuları arasında ən geniş yayılmış qrupdur. Belə xəstəlikləri sosial əhəmiyyətli xəstəliklər sırasına aid etmək qəbul olunmuşdur.
Xorultu və OYAS nədir
Yuxu ilə əlaqəli pozğunluqları olan pasiyentlərin xeyli hissəsində LOR-orqanların patologiyası aşkarlanır. Bura xorultu və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu da daxildir.
Xorultu — burun-udlaq yumşaq toxumalarının titrəməsindən yaranan səs effektidir. O, daralmış tənəffüs yollarından keçən havanın turbulent axını ilə bağlıdır.
Normal tənəffüs zamanı hava bərabər axınla burun boşluğundan burun-udlağa, udlağa, qırtlaqüstü nahiyəyə, qırtlağa, oradan isə traxeya və ağciyərlərə keçir.
Sürətli yuxu fazasında burun-udlağın aşağı şöbəsindəki əzələlər, həmçinin yumşaq damağın, udlağın və ağız boşluğunun dibinin əzələləri boşalır və yuxu ilə əlaqəli pozğunluq zamanı tənəffüs yollarının mənfəzini qismən və ya tamamilə bağlaya bilir. Bu zaman hava axınının sahəsi azalır, sürəti isə artır. Nəticədə damağın, burun-udlağın, udlağın, qırtlaqüstü nahiyənin və dilin yumşaq toxumalarının titrəyişi güclənir və xorultu yaranır.
Obstruktiv yuxu apnoesi sindromu (OYAS) — yuxu zamanı yuxarı tənəffüs yollarının burun-udlaq, udlaq və qırtlaqüstü nahiyə səviyyəsində çökməsi və ağciyər ventilyasiyasının dayanması ilə səciyyələnən vəziyyətdir.
Xorultu və OYAS tənəffüs yollarının geniş yayılmış patologiyasıdır. Xorultu praktik olaraq sağlam insanların həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır, OYAS isə miokard infarktı, ürək ritminin pozulması, arterial hipertenziya, insult, yuxuda qəfil ölüm kimi ağır nəticələrə gətirib çıxara bilər.
Xorultunun səbəbləri və risk amilləri
Xorultu tənəffüs yollarının yuxu zamanı daralması ilə bağlıdır. Daralmaya səbəb olan amillər müxtəlif ola bilər:
- artıq çəki və boyun nahiyəsində piy toplanması;
- burun arakəsməsinin əyriliyi, polip, allergik və ya xroniki rinit nəticəsində burun tənəffüsünün çətinləşməsi;
- böyümüş badamcıqlar və adenoidlər, xüsusilə uşaqlarda;
- uzun yumşaq damaq və uzun dilçək, çənənin dar və ya geri yerləşməsi;
- spirtli içki, sakitləşdirici və yuxu dərmanlarının axşam qəbulu;
- siqaret və tənəffüs yollarının xroniki iltihabı;
- arxası üstə yatmaq və yaş artımı;
- hormonal dəyişikliklər, məsələn menopauza və qalxanabənzər vəzi çatışmazlığı.
Adi xorultu və yuxu apnoesi: fərq
Hər xorultu apnoe demək deyil. Lakin bəzi əlamətlər obstruktiv yuxu apnoesinə şübhə yaradır və mütəxəssis müayinəsi tələb edir.
Sadə xorultu
- səs var, lakin tənəffüs dayanmır;
- səhər adətən dincəlmiş durur;
- gündüz yuxululuq və ya baş ağrısı yoxdur;
- çox vaxt arxası üstə yatarkən güclənir.
Apnoeyə şübhə
- yaxınların müşahidə etdiyi tənəffüs dayanmaları;
- boğulma hissi ilə gecə oyanmalar;
- gündüz güclü yuxululuq, diqqət və yaddaş pozğunluğu;
- səhər baş ağrısı, yüksək təzyiq, gecə tərləmə.
Diaqnostika
Xorultu və OYAS diaqnostikasının ümumi qəbul edilmiş standartları kardiorespirator monitorinq və polisomnoqrafiyadır. Onlar xorultu epizodlarını, tənəffüsün dayanmasını, hipoksiyanı, ürək ritminin pozulmasını, miokard işemiyası əlamətlərini və yuxu fazalarının pozulmasını aşkarlamağa imkan verir. OYAS-ın inkişafına səbəb olan obstruksiyanın yuxarı tənəffüs yollarında dəqiq harada baş verdiyini görmək üçün isə slip-endoskopiya tələb olunur.
Bu prosedur ambulator şəraitdə, sedativ yuxu altında aparılır. LOR-həkim fibroskopla tənəffüs yollarını vizual müayinə edir və yumşaq toxumaların daralma və ya tam çökmə yerini dəqiq müəyyən edir.
Slip-endoskopiyaya göstərişlər: xorultu, OYAS, əməliyyatdan sonra qənaətbəxş olmayan nəticələr, xorultunun cərrahi müalicəsinin effektivliyinə nəzarət.
Polisomnoqrafiya necə aparılır
Yuxu müayinəsi (polisomnoqrafiya və ya kardiorespirator monitorinq) adətən gecə aparılır və pasiyentdən xüsusi fəaliyyət tələb etmir.
- Hazırlıq. Axşam müayinə otağına gəlib rahat geyim geyinirsiniz, həkim və ya texnik prosedurun gedişini izah edir.
- Datçiklərin yerləşdirilməsi. Bədənə və baş nahiyəsinə ağrısız datçiklər yapışdırılır: tənəffüs, oksigen, ürək fəaliyyəti, beyin biopotensialları və əzələ fəaliyyətini qeyd edirlər.
- Yuxu. Siz adi qaydada yatırsınız, cihaz bütün gecə məlumatları qeyd edir.
- Nəticənin təhlili. Mütəxəssis xorultu epizodlarını, tənəffüs dayanmalarını, oksigen səviyyəsinin düşməsini və yuxu fazalarını qiymətləndirir.
Müayinəyə gəldiyiniz axşam spirtli içki, kofein və sakitləşdirici qəbul etməmək tövsiyə olunur.
Hansı həkimə müraciət etməli
Hazırda xorultunun müalicəsi bir neçə ixtisasın həkimləri tərəfindən kompleks şəkildə aparılır:
- somnoloq,
- kardioloq,
- otorinolarinqoloq,
- çənə-üz cərrahı.
Müraciətin ilk addımı çox vaxt otorinolarinqoloq müayinəsidir. O, burun, udlaq və qırtlaq strukturlarını qiymətləndirir, lazım olduqda somnoloq, kardioloq, endokrinoloq və ya çənə-üz cərrahı ilə məsləhətləşməyi tövsiyə edir.
Müalicə seçimləri
Müalicə xorultunun səbəbindən və apnoenin olub-olmamasından asılıdır. Aşağıdakı cədvəl əsas yanaşmaları ümumi şəkildə göstərir.
| Yanaşma | Nə vaxt tətbiq oluna bilər |
|---|---|
| Həyat tərzinin dəyişməsi | Artıq çəkinin azaldılması, axşam spirtli içki və sakitləşdirici dərmanlardan imtina, yan üstə yatmaq. Yüngül xorultuda əsas tədbirdir. |
| Burun tənəffüsünün bərpası | Allergik rinit, polip, arakəsmə əyriliyi və digər səbəblər müalicə olunduqda. |
| SİPAP-terapiya | Orta və ağır yuxu apnoesində əsas üsuldur. Yuxu zamanı xüsusi aparat vasitəsilə tənəffüs yollarına pozitiv hava təzyiqi verilir. |
| Ağız daxili aparatlar | Yüngül və orta formalarda, çənənin vəziyyətini dəyişmək üçün nəzərdən keçirilə bilər. |
| Cərrahi müalicə | Anatomik səbəb təsdiqləndikdə və digər üsullar kifayət etmədikdə. |
Müalicə
Təbabətdə bu problemi effektiv həll edən bir neçə üsul mövcuddur. Məsələn, SİPAP-terapiya — yuxu zamanı ağciyərlərə havanın daxil olmasını tənzimləyən xüsusi aparatın köməyi ilə apnoenin müalicəsi.
SİPAP-terapiya kifayət qədər nəticə vermədikdə cərrahi müalicə tövsiyə olunur. Yumşaq damaq toxumalarının korreksiyası üçün somnoplastika — radiodalğa və ya lazer təsiri ilə aparılan yumşaq damaq plastikası tətbiq edilir. Kiçik dilçəyin ölçüsünü azaltmaq üçün lazer və ya radiodalğa uvuloplastikası, burun arakəsməsini düzəltmək üçün isə endoskopik septoplastika istifadə olunur. Bu üsullar LOR-cərrahiyyədə qəbul edilmiş standart sayılır.
Evdə nələri etmək olar
Müalicəyə əlavə olaraq gündəlik həyatda sadə dəyişikliklər xorultunu azalda bilər:
- yan üstə yatmaq, arxası üstə yatmamaq; bunun üçün yataqda yastıqdan istifadə etmək olar;
- başın yataqda bir qədər qaldırılması;
- axşam yeməyini yatmazdan bir neçə saat əvvəl qəbul etmək;
- yatmazdan əvvəl spirtli içkidən və ağır yeməkdən çəkinmək;
- artıq çəkini mərhələli şəkildə azaltmaq;
- burun tutulması zamanı həkimin tövsiyə etdiyi burun yuyulması və digər vasitələrdən istifadə etmək;
- yuxu rejiminə əməl etmək, kifayət qədər yatmaq.
Apnoenin ağırlaşmaları
Müalicə olunmayan obstruktiv yuxu apnoesi orqanizmdə təkrarlanan oksigen çatışmazlığına gətirib çıxarır. Bunun fonunda arterial hipertenziya, ürək ritminin pozulması, miokard infarktı və insult riski artır, həmçinin diabet, depressiya və qəza riski yüksəlir.
Buna görə uzun müddət davam edən güclü xorultu, xüsusilə gündüz yuxululuğu və tənəffüs dayanmaları ilə birlikdə, ciddi qəbul edilməlidir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli
Həkimə müraciət edin
- yaxınlar yuxu zamanı tənəffüsün dayandığını müşahidə edirlər;
- gündüz güclü yuxululuq, avtomobil sürərkən yuxuya getmə təhlükəsi var;
- səhər baş ağrısı, yüksək qan təzyiqi, ürək ritminin pozulması qeyd olunur;
- xorultu hər gecə təkrarlanır və həyat keyfiyyətini pozur;
- uşaqda xorultu, ağızla tənəffüs və gündüz diqqətsizlik var.
Əlaqəli Xəstəliklər
Obstruktiv yuxu apnesi sindromu (OYAS)
Obstruktiv yuxu apnesi sindromu yuxu zamanı yuxarı tənəffüs yolunun təkrarlanan daralması və ya bağlanması nəticəsində nəfəs fasilələri, oksigen…
İstiqamət: Somnologiya / Pulmonologiya / Yuxu endoskopiyası
Tez-tez Verilən Suallar
Tək xorultu çox vaxt zərərsizdir, lakin yuxu apnoesi ilə birləşdikdə ciddi nəticələr verə bilər. Tənəffüs dayanmaları və gündüz yuxululuğu varsa, müayinə lazımdır.
Telefon yazısı və ya yaxınların müşahidəsi şübhə yarada bilər, lakin diaqnoz yalnız yuxu müayinəsi (polisomnoqrafiya və ya kardiorespirator monitorinq) ilə qoyulur.
Müddət fərdidir. Çəki azaldıqda və ya səbəb cərrahi yolla aradan qaldırıldıqda ehtiyac azala bilər. Qərarı yuxu mütəxəssisi və ya həkim verir.
Nəticə səbəbdən və seçilmiş üsuldan asılıdır. Cərrahi müalicə uyğun göstərişi olan pasiyentlərdə faydalı ola bilər, lakin hamıda tam nəticə qarantiya edilmir.
Ən çox böyümüş adenoidlər və badamcıqlar, allergik rinit və burun tutulması səbəb olur. Uşaq otorinolarinqoloqu müayinəsi vacibdir.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur. İlk şərhi siz yazın.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün telefon nömrənizi təsdiqləyin.
Nömrənizə birdəfəlik SMS kodu göndəriləcək. Parol lazım deyil, şəxsi kabinetiniz avtomatik yaradılır.
Nömrəni təsdiqlə