Ağciyər ürəyi — tənəffüs sistemi xəstəliklərinin ürək əzələsinin sağ mədəciyinin ikincili zədələnməsi nəticəsində ağırlaşmalara səbəb olduğu vəziyyətdir. Bu səhifədə ağciyər ürəyinin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Allerqoloq Kardioloq Pulmonoloq Revmatoloq Terapevt Ürək-damar cərrahı
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Ağciyər ürəyi — tənəffüs sistemi xəstəliklərinin ürək əzələsinin sağ mədəciyinin ikincili zədələnməsi nəticəsində ağırlaşmalara səbəb olduğu vəziyyətdir. O, ömür müddətinə təsir edə bilər, buna görə həkimə müraciət və müalicə tələb edir.
Növləri
Miokardın qanı vurma qabiliyyətindən asılı olaraq kompensasiya olunmuş və dekompensasiya olunmuş ağciyər ürəyi fərqləndirilir. Formasına görə patologiya belə olur:
- Vaskulyar: damarların zədələnməsi fonunda inkişaf edir;
- Bronxopulmonar: tənəffüs sisteminin aşağı şöbələrinin xəstəlikləri ilə bağlıdır;
- Torakodiafraqmal: döş qəfəsinin və/və ya diafraqmanın hərəkət pozğunluqları ilə şərtlənir.
Patoloji prosesin proqreslə sürətinə görə ağciyər ürəyinin üç növü fərqləndirilir:
- Kəskin;
- Yarımkəskin;
- Xroniki.
Kəskin formanın klinik mənzərəsi bir neçə saat və ya gün ərzində inkişaf edir, əsasən vaskulyar və bronxopulmonar mənşəlidir və dekompensasiya olunmuş gedişə malikdir. Yarımkəskin forma bir neçə həftə ərzində proqressivləşir, kompensasiya olunmuş və ya dekompensasiya olunmuş ola bilər. Xroniki ağciyər ürəyi adətən kompensasiya olunmuş proses olur, lakin çatışmazlığın inkişafına meyl qalır.
Səbəbləri
Patologiyanın inkişafına səbəb olan üç amil qrupu mövcuddur.
- Tənəffüs sisteminin xəstəlikləri. Adətən ürək əzələsinin işinə bronxit, astma, emfizema, həmçinin bədxassəli törəmələr və ağciyərləri zədələyən autoimmun patologiyalarla bağlı proseslər təsir edir.
- Döş qəfəsinin hərəkətliliyinin pozulması. Tənəffüsün effektivliyinə dayaq-hərəkət sistemini zədələyən xəstəliklər, qabırğa sınıqları, onurğa travmaları, plevritlər təsir edir.
- Ağciyər damarlarının zədələnməsi. Vaskulyar amillər ağciyər arteriyasının törəmə tərəfindən sıxılması, həmçinin tromboz, emboliya və ya damar divarlarının iltihabı (vaskulit) ilə bağlıdır.
Bəzi təsniflərdə həmçinin mərkəzi tənəffüs tənzimlənməsinin pozulması ilə bağlı, məsələn apnoe sindromu zamanı olan dördüncü səbəb qrupu da qeyd olunur.
Bu xəstəliklər zamanı qanda oksigen konsentrasiyası azalır və bunun ardınca damarlar daralır. Nəticədə qan axını pozulur, ağciyər arteriyasında təzyiq yüksəlir ki, bu da ürəyin sağ mədəciyindən qanın atılmasına mane olur. Eyni zamanda damar müqavimətini artıran neyromediatorlar və hormonlar ifraz olunur. Ürək daha tez-tez yığılmaq məcburiyyətində qalır ki, bu da onun aşınmasına səbəb olur və funksionallığına təsir edir.
Diaqnostika
İlk qəbulda həkim xəstənin şikayətlərini öyrənir, anamnezini araşdırır, həmçinin arterial təzyiqin, saturasiyanın ölçülməsini və ağciyərlərin auskultasiyasını əhatə edən müayinə aparır. Mütəxəssis sağ mədəcik çatışmazlığının xarakterik əlamətlərinə — ayaqların şişməsinə, boyun venalarının qabarmasına, qaraciyərin pulsasiyasına diqqət yetirir. Sonra instrumental və funksional müayinələr aparılır.
- Analizlər. Qan tədqiqi onun özlülüyünü qiymətləndirmək, iltihabi prosesləri, infeksiyaları aşkar etmək üçün aparılır.
- Rentgenoqrafiya. Şəkildə ağciyər köklərinin, ağciyər arteriyası kötüyünün və mərkəzi budaqlarının genişlənməsi aşkarlanır.
- Elektrokardioqrafiya. Ürək ritmi tədqiqi sağ mədəcikdə və qulaqcıqda hipertrofik dəyişiklikləri göstərir.
- Ürəyin USM-i. Miokardın müxtəlif zonalardakı qalınlığını dəqiqləşdirməyə, onun yığılma qabiliyyətini qiymətləndirməyə, patoloji sahələri aşkar etməyə imkan verir.
Ağciyər ürəyi sindromunun inkişafına təsir edən xroniki xəstəliklər olduqda digər müayinələr və dar ixtisaslı həkimlərin konsultasiyaları təyin edilə bilər.
Müalicə
Ağciyər ürəyinin terapiyası əsas xəstəliyin aradan qaldırılmasına və ya proqresinin ləngidilməsinə, ağciyər arteriyasında təzyiqin azaldılmasına, qanın normal özlülüyünün saxlanmasına yönəlir. Dərman təyinatlarına göstərişlərə uyğun olaraq vazodilatatorların, antikoaqulyantların, antiaqreqantların və digər preparatların qəbulu daxildir. Pasiyentlərə oksigenoterapiya aparılır — maska və ya kateter vasitəsilə oksigenlə zənginləşdirmə.
Konservativ üsullar effektiv olmadıqda cərrahi müdaxilə təyin edilir: qulaqcığa kateter yeridilməsi, ağciyər toxumasının həcminin azaldılması, bəzən ağciyər transplantasiyası. Travma və şişlərdə də cərrahın köməyi zəruridir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Müalicə olunmadıqda ağciyər ürəyi proqressivləşir, ifadəli ürək çatışmazlığı inkişaf edir ki, bu da ağciyər ödeminə, tromboemboliyaya, titrəyici aritmiyaya, habelə ölümlə nəticələnə bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
İlkin qəbul terapevt və ya ailə həkimi tərəfindən aparılır, o, zərurət olduqda xəstəni lazımi mütəxəssisə yönləndirəcək.
Terapevt, kardioloq, pulmonoloq, revmatoloq, ürək-damar cərrahı, allerqoloq.
Yadda saxla!
Xəstəliyin təhlükəsini qiymətləndirmək üçün ağciyər ürəyinin nə olduğunu anlamaq lazımdır. Normada venoz qan əvvəlcə ürəyin sağ qulaqcığına və mədəciyinə daxil olur, sonra ağciyərlərə vurulur, orada oksigenlə zənginləşir və sol qulaqcığa daxil olur.
Tənəffüs sistemi xəstəliklərində orqanizmdə oksigen səviyyəsinin azalmasına cavab olaraq xırda arteriyaların tonusu yüksəlir, sonradan onlarda struktur dəyişikliklər baş verir, damar yatağının tutumu azalır və kiçik qan dövranında təzyiq artır. Miokard qanı effektiv vura bilmirsə, sağ, sol tərəfli və ya qarışıq ola bilən ürək çatışmazlığından söhbət gedir.
Pasiyent mütləq müayinədən keçməli və müalicə edən həkimin bütün tövsiyələrinə əməl etməlidir: tibbi yardım olmadan qəfləti ölüm riski 30-35%-ə çatır.
Suallar və cavablar
Xəstəliyin əsas markeri dincəlmə və oturma vəziyyətində belə saxlanan, hətta kiçik fiziki yüklənmədə güclənən təngnəfəslikdir. Müşayiət edən infeksiya əlamətləri olmadan uzun sürən qeyri-məhsuldar öskürək də şübhə oyatmalıdır. Qəfil güclü təngnəfəslik, döş ağrısı və ya huşun itməsi yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırılmalıdır.
Ağciyər ürəyi ağciyər damarlarında təzyiqin yüksəlməsi zamanı yaranan funksiya dəyişiklikləridir. Kəskin formada aparılan müalicə fonunda vəziyyət 1-2 sutka ərzində sabitləşir. Sonrakı proqnoz xəstəlik tarixçəsindən, gündəlik aktivlikdən, qidalanmadan, tövsiyələrə əməl edilməsindən asılıdır. Adətən dərman və cərrahi terapiyanın birləşməsi pasiyentin ömrünü uzatmağa və onun keyfiyyətini saxlamağa imkan verir.
