Boyun limfa düyünlərinin ağrısı immun sistemin aktivləşməsinin siqnalıdır. Bu səhifədə boyunda limfa düyünlərinin ağrısının səbəbləri, növləri, diaqnostikası və müalicəsi, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: İnfeksionist Onkoloq Otolarinqoloq Revmatoloq Stomatoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Boyun limfa düyünlərinin ağrısı immun sistemin aktivləşməsinin siqnalıdır. Orqanizm infeksiya və ya başqa pozğunluqla mübarizə apardığını bildirir. Tez-tez bu, KRVİ (kəskin respirator virus infeksiyası), angina, stomatoloji xəstəliklər zamanı əlamət olur. Lakin bəzən vəziyyət təhlükəli olan gizli iltihab proseslərinə işarə edir. Limfa düyünləri limfa damarları boyunca yerləşən 2-3 mm-dən 1 sm-ə qədər ölçüdə kiçik orqanlardır. Onlar limfositlərin (immun sistem hüceyrələrinin) aktivləşməsinə kömək edir, qan dövranına qayıtmazdan əvvəl toxumalardan gələn limfanın təmizlənməsində iştirak edir, bioloji filtr rolunu oynayaraq patogenləri saxlayır. Boyunda yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyalarına daha çox reaksiya verən düyünlər yerləşir. Boyun limfa düyünü ağrıdıqda, bu, orqanizmin infeksiya ilə mübarizə apardığını göstərir. Ağrı küt, sızıldayan, kəskin — xüsusilə basdıqda ola bilər. Limfa düyünlərinin ağrıdığını başa düşməyə kömək edən tipik əlamətlər: boyun dərisi altında bərkimə (sağda, solda, arxada); toxunma və ya başın hərəkəti zamanı narahatlıq; müşayiət edən boğaz, qulaq ağrısı; bədən temperaturunun yüksəlməsi; qüvvədən düşmə. İki həftədən çox davam edən ağrısız, bərk, hərəkətsiz bərkimə, habelə digər nahiyələrdə (qoltuqaltı, qasıq) düyünlərin böyüməsi həkim müayinəsi tələb edir.
Növləri
Əvvəlcə kəskin limfadenit yaranır — ağrı ifadəlidir, düyün böyüyür, lakin elastikliyini saxlayır.
Bu mərhələdə ilkin infeksiya aradan qaldırılmasa, irinli limfadenit inkişaf edə bilər. Ağrı döyünən xarakter alır, düyünün üzərindəki dəri qızarır və istiləşir, düyün hərəkətliliyini və aydın konturlarını itirir, bədən istiliyi əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir. Bu mərhələ dərhal həkim müdaxiləsi tələb edir.
Xroniki limfadenit çox vaxt kəskin infeksiyanın natamam müalicəsindən sonra və ya LOR orqanlarının və ağız boşluğunun residiv verən xəstəliklərində inkişaf edir. Düyünlər böyümüş qalır, lakin ifadəli ağrı olmur, hərəkətlidir, yumşaq-elastik konsistensiyaya malikdir. Daimi infeksiya ocağının axtarılmasını tələb edir.
Yayılmasına görə
Limfadenit regionar (məsələn, yalnız çənəaltı düyünlər) və generalizə olunmuş (məsələn, boyun, qoltuqaltı və qasıq düyünlərinin eyni zamanda zədələnməsi) növlərinə bölünür.
Dəyişikliklərin xarakterinə görə
Bir neçə forma ayırd edilir: kataral (ilkin mərhələ), seroz (şəffaf mayenin toplanması ilə), irinli (irinin yaranması ilə), hiperplastik (toxumanın artması hesabına düyünün böyüməsi) və absesləşən (limfa düyünü daxilində məhdud irin ocağının formalaşması).
Səbəbləri
Boyun limfa düyünlərindəki ağrı immun sistemin infeksiya ilə mübarizə apardığını göstərir. Limfa düyünləri filtr funksiyasını yerinə yetirir: patogenləri saxlayır və məhv edir. Buna cavab olaraq iltihab inkişaf edir ki, bu da ağrıya səbəb olur.
Bu vəziyyətin səbəbləri iki əsas qrupa bölünür.
İnfeksion amillər
Limfa düyünləri ağrısının tez-tez rast gəlinən mənbəyi infeksiyadır. Orqanizm aşağıdakıların daxil olmasına cavab verir:
- Viruslar;
- Bakteriyalar;
- Göbələklər, parazitlər.
Virus və ya bakteriya düyündən keçdikdə, daxildəki immun hüceyrələr patogenlə mübarizə üçün fəal çoxalır. Bu intensiv iş xarakterik dəyişikliklərə səbəb olur: düyün limfositlərin toplanması hesabına böyüyür, sıxlaşır, kapsulun dartılması və iltihab nəticəsində ağrıyır.
İnfeksion olmayan səbəblər
Limfa düyünləri təkcə infeksiyalar səbəbindən böyümür. Səbəb autoimmun xəstəliklər — qırmızı qurdeşənəyi, revmatoid artrit ola bilər. İmmun sistem öz hüceyrələrini səhvən yad kimi qəbul edir və onlara hücum edir. Antitellərin daimi istehsalı və xroniki iltihab məhsullarının süzülməsi səbəbindən limfa düyünləri böyümüş qalır.
Digər səbəb qrupunu onkoloji proseslər təşkil edir — düyünlərdə öz hüceyrələrinin nəzarətsiz bölünməsi (limfoma zamanı) və ya digər orqanlardan xərçəng hüceyrələrinin gəlib çökməsi və çoxalması (metastazlar).
Əgər limfa düyünləri 10-14 gün ərzində normaya qayıtmırsa, böyümüşdür, lakin ağrımırsa, hərarət və ya burun axması yoxdursa — bu, həkimə müraciət üçün əsasdır.
Diaqnostika
Boyun limfa düyünlərindəki ağrının səbəbini müəyyənləşdirmək üçün yalnız xarici müayinə kifayət etmir. Həkim düzgün diaqnoz qoymaq üçün laborator və instrumental müayinələr təyin edir.
Diaqnostika bir neçə metodu nəzərdə tutur:
- Müayinə — həkim baxış və palpasiya keçirir, limfa düyünlərinin ölçüsünü, konsistensiyasını, ətraf toxumalara nisbətən hərəkətliliyini və iltihabın simmetrikliyini müəyyənləşdirir;
- Qan analizi — iltihab əlamətlərini və qan tərkibinin digər dəyişikliklərini aşkar edir;
- Spesifik infeksiyalara analizlər — Epşteyn-Barr virusuna, sitomeqalovirusa (SMV), İİV-ə, toksoplazmoza müayinə;
- Boyunun USM-i — patoloji dəyişiklikləri aşkar edir: irinləmə, kalsinat əmələgəlmə (toxumalarda kalsium duzlarından ibarət bərk sahələrin yaranması);
- PZR-diaqnostika — infeksiya törədicilərinin genetik materialını çox az miqdarda olduqda belə tapan analizdir;
- Biopsiya — mürəkkəb hallarda onkoloji prosesdən şübhələndikdə təyin olunur.
Hər bir diaqnostika metodu mühüm məlumat verir. Müayinə klinik mənzərəni qiymətləndirməyə kömək edir. Mononukleozdan şübhələndikdə Epşteyn-Barr virusuna qan analizi tələb olunur, iltihabsız uzunmüddətli düyün böyüməsində isə şiş prosesini istisna etmək üçün biopsiya lazımdır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Müalicə
Əksər hallarda boyun limfadeniti başqa xəstəliyin ağırlaşmasıdır.
Əgər səbəb virus infeksiyasıdırsa (KRVİ, farinqit), müalicə simptomatik olacaq: istirahət, bol maye qəbulu, temperatur yüksəldikdə hərarət endirici vasitələr.
Limfa düyünlərinin xüsusi müalicəsinə ehtiyac yoxdur — orqanizm virusu məğlub etdikdən sonra onlar kiçilir.
Əgər səbəb bakterial infeksiyadırsa (angina, otit, diş absesi), terapiyanın əsasını həkimin seçəcəyi antibiotik kursu təşkil edəcək. Bakteriyaların məhv edilməsi əlamətlərin tədricən aradan qalxmasına, limfa düyünlərinin kiçilməsinə gətirib çıxarır.
Bakterial limfadenitdə antibiotikin seçimi ehtimal olunan törədicidən asılıdır.
Antibiotik terapiyasının kursu adətən 7-10 gün təşkil edir. Əlamətlər daha tez keçsə belə, müalicəni tam başa çatdırmaq vacibdir. Antibiotik kursunun yarımçıq kəsilməsi ən güclü və davamlı bakteriyaların sağ qalmasına gətirib çıxarır. Onlar təkcə xəstəliyin qayıtmasına səbəb olmur, həm də davamlılığı yeni nəsillərə ötürür. Nəticədə bu antibiotik işləməz olur.
Ağırlaşmaların (irinli limfadenitin) müalicəsi
Limfa düyünündə irin toplandıqda, yalnız dərman terapiyası kifayət etmir — onu çıxarmaq üçün cərrahi müdaxilə tələb olunur. Prosedur lokal anesteziya altında aparılır: həkim iltihab ocağını açır, irini çıxarır, axın üçün drenaj qoyur. Eyni zamanda antibakterial terapiya təyin olunur.
Qadağan olunan hərəkətlər
Məntiqli görünən bəzi tədbirlər faydadan çox zərər verir.
- İsitmək olmaz. «İsitmə sağalmanı sürətləndirir» geniş yayılmış mifdir. Əslində istilik damarları genişləndirir, düyünə qan və limfa axınını gücləndirir ki, bu da bakterial infeksiyada patogenlərin çoxalması və absesin formalaşması üçün ideal şərait yaradır.
- Limfa düyünlərini ovmaq və ya masaj etmək olmaz. Aktiv mexaniki təsir iltihablı toxumaları travmalaya bilər. Bu, infeksiyanın limfa və qan damarları boyunca yayılmasına səbəb olur.
- Özbaşına müalicə ilə məşğul olmaq olmaz. Antibiotikləri özbaşına qəbul etməyə başlamaq olmaz. İltihaba virus səbəb olubsa (soyuqdəymədə tez-tez belə olur), antibiotiklər faydasızdır. Səhv seçilmiş preparat orqanizm üçün əlavə yük yaradacaq.
Konsultasiya olmadan iltihab ocağını məlhəmlə yaxmaq olmaz.
Xəstənin vəzifəsi zərər verməməkdir. Boyun limfa düyünlərinin iltihabında səbəbi tapmaq üçün həkimə müraciət etmək lazımdır, əlamətlərlə təhlükəli üsullarla mübarizə aparmaq deyil.
Ağırlaşmalar
Boyun limfa düyünlərindəki ağrını və böyüməni nəzərə almamaq — xüsusən əlamətlər 10–14 gündən çox davam edirsə və ya güclənirsə — ağırlaşmalara gətirib çıxara bilər. Özbaşına müalicə, qızdırma, müayinənin təxirə salınması riskləri artırır.
- Limfa düyününün absesi — toxumalarda irinin təcrid olunmuş toplanması. Vəziyyət intensiv ağrı, ödem və qızdırma ilə səciyyələnir. Yeganə müalicə üsulu irinliyin təcili cərrahi açılmasıdır.
- Boyun fleqmonası — təhlükəli ağırlaşma: irinləmə limfa düyününün hüdudlarından çıxır və ətraf toxumaları zədələyir. Təxirəsalınmaz cərrahi müalicə tələb edir.
- Sepsis — infeksiya qan dövranına düşdükdə yaranan və sistem iltihabi reaksiya doğuran təhlükəli vəziyyət. Çoxorqanlı çatışmazlığa gətirib çıxara bilər və həyat üçün birbaşa təhlükə yaradır.
- Xroniki limfadenit — kəskin iltihabın daimi, ləng gedən formaya keçməsi. Limfa düyünü böyümüş qalır, dövri olaraq iltihablaşır, həyat keyfiyyətini pisləşdirir və yanaşı xəstəlikləri maskalayır.
Aşağıdakı əlamətlər kəskin irinli prosesə işarə edir və təcili həkimə müraciət tələb edir: limfa düyününün güclü ağrısı, çox vaxt boynu hərəkət etdirməyə mane olan; iltihablı düyünün üzərindəki dərinin qızarması və toxunduqda isti olması; vəziyyətin kəskin pisləşməsi və bədən hərarətinin 38,5 °C və daha yuxarı qalxması.
Hansı həkimə müraciət etməli
Mütəxəssisin seçimi müşayiət edən əlamətlərdən və iltihabın müddətindən asılıdır. Boyun limfa düyünlərinin ağrısında terapevt və ya otolarinqoloqla (LOR həkimi) başlamaq lazımdır. Mütəxəssislər iltihabın ilkin səbəbini müəyyənləşdirir.
Vəziyyətdən asılı olaraq dar profilli həkimin konsultasiyası tələb oluna bilər.
Yadda saxla!
Boyun limfa düyünlərinin ağrısı diaqnoz deyil, əlamətdir. Vəzifə ilkin səbəbi tapmaqdır. Çox vaxt bu, virus və ya bakterial infeksiyadır və müalicə konservativ olacaq. Düyünlər böyümüşdürsə (2 sm-dən artıq), sıx, hərəkətsiz, ağrısızdırsa — onkoloji proses ehtimalı var. Özbaşına müalicə ilə məşğul olmaq olmaz: qızdırma, kompreslər, xalq üsulları çox vaxt, xüsusilə irinli proses zamanı, vəziyyəti pisləşdirir.
Rast gəlindiyi xəstəliklər
Suallar və cavablar
İltihablanmış limfa düyünləri dəri altında noxuddan lobyaya qədər ölçüdə sıx, dairəvi törəmələr kimi hiss olunur. Onlar baş çevrildikdə nəzərə çarpır. Ağrı təkcə basdıqda deyil, udqunma və boyun çevirmə zamanı da hiss olunur.
Ağrıyan nahiyəni qızdırmaq, ovmaq, həkim təyinatı olmadan antibiotik qəbul etmək olmaz. Müayinə üçün terapevtə müraciət etmək, qan analizi vermək, USM etdirmək lazımdır. Dişlərin, boğazın, burnun vəziyyətini yoxlamaq lazımdır — onların xəstəlikləri iltihaba səbəb olur.
Ölçücə mülayim böyümə ağrısız ola bilər. Güclü ağrı adətən aktiv iltihab və ya irinləməyə işarə edir. Limfa düyünündəki ağrı güclənirsə, üzərindəki dəri qızarır, istiləşir, bədən istiliyi 38,5°C-dən yuxarı qalxırsa — bu, kəskin iltihaba işarədir və dərhal tibbi yardım tələb edir.
Boyun limfa düyünlərinin neçə gün ağrıması iltihabın səbəbindən asılıdır. Adi infeksiyalarda (KRVİ, angina) ağrı adətən 3-7 gün davam edir. Sıxlaşma 2-4 həftəyədək saxlana bilər. Əgər ağrı 2 həftədən sonra azalmır, güclənir və ya dərinin qızarması, 38,5°C-dən yuxarı hərarət və ya nəfəs almada çətinlik ilə müşayiət olunursa — təcili olaraq həkimə müraciət etmək lazımdır.
