Coğrafi dil çoxsaylı xəstəliklərin simptomu olub, epitel qişasının deskvamasiyası (soyulması) və səthdə müxtəlif ölçü və formada ləkələrin yaranması ilə xarakterizə olunur. Bu səhifədə coğrafi dilin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Allerqoloq Endokrinoloq İnfeksionist Qastroenteroloq Stomatoloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Coğrafi dil çoxsaylı xəstəliklərin simptomu olub, epitel qişasının deskvamasiyası (soyulması) və səthdə müxtəlif ölçü və formada ləkələrin yaranması ilə xarakterizə olunur. Patologiya deskvamativ və ya miqrasiya edən qlossitin formalarından biridir. Xəstəliyin xalq arasında işlədilən adı özünü doğruldur: ağ haşiyə ilə əhatələnmiş qeyri-bərabər parlaq çəhrayı ləkələrin yerləşməsi coğrafi xəritəni xatırladır. Simptom ən çox məktəbəqədər və məktəb yaşlı uşaqlarda diaqnoz qoyulur. O, böyüklərdə də rast gəlinir, qadınlarda isə kişilərə nisbətən daha tez-tez. Problem təhlükəsiz görünsə də, onu diqqətdən kənarda qoymaq lazım deyil. Anormal ləkələrin yaranması həkim yardımı olmadan ağırlaşmalara səbəb ola biləcək kifayət qədər ciddi xəstəliklərin inkişafı ilə bağlı ola bilər.
Növləri
Dilin epitelisinin patoloji soyulması 3 klinik formaya bölünür.
- Səthi. Dilin yan səthlərində və kürəyində parlaq, hamar zolaqlar və ləkələr şəklində görünən, aydın hüdudlu, parlaq qırmızı ocaqlar yaranır. İlkin formanın əsas klinik əlamətinə yalnız qırmızı ləkələr ərazisində lokallaşan zəif ifadə olunmuş qaşınma aiddir. Bu mərhələdə vəziyyəti düzgün seçilmiş müalicə ilə asanlıqla düzəltmək olar.
- Hiperplastik. Ləkələrin üzərində sarımtıl və ya ağımtıl çalarlı cüzi ərp yaranır. Onların səthi dilin digər sahələrinə nisbətən daha sıx olur. İnsan ağız boşluğunda kənar cisim hissi, ifadə olunmuş diskomfort, bəzi hallarda isə ağrı hiss etməyə başlayır.
- Lixenoid. Bu forma ən qabaqcıl formadır və dad orqanının yüksək dərəcəli həssaslığı ilə xarakterizə olunur. İnsanda dil nahiyəsində güclü yanma hissi yaranır, ləkələr yerdən-yerə köçməyə başlayır. Kəskin ağrı sindromu hətta danışıq zamanı belə yarana bilər.
Zədələnmənin xarakterinə görə coğrafi dil infeksion (iltihablı) və qeyri-iltihablı olur.
Patoloji hadisəni doğuran səbəbdən asılı olaraq, bir neçə coğrafi dil növü ayırd edilir.
- Allergik. Diatez, qurdeşənəyi, vazomotor rinit fonunda yaranır. Pasiyentin tüpürcəyində histamin səviyyəsinin əhəmiyyətli dərəcədə artması qeyd olunur.
- Disbiotik (mikrob). Dilin görünüşü tənəffüs yollarının və ya həzm orqanlarının infeksiyaları fonunda coğrafi xəritəyə bənzəyir. Diaqnostik müayinə zamanı ağız boşluğunda normadan artıq şərti-patogen bakteriyalar — qızılı və hemolitik stafilokokk, korinebakteriyalar, klostridilər və s. — aşkar edilir.
- Neyrogen. Ağız boşluğunda noradrenalin qatılığının artmasına səbəb olan nevroloji pozulmalar üçün xarakterikdir. Bu hormonun normadan yüksək səviyyəsi dilin damarlarının spazmına səbəb ola bilər, bunun nəticəsi epitelinin nekrozudur (ölümü). Bu növə xas olan ləkələrin fəal köçməsi pasiyentdə kanserofobiyaya (onkoloji xəstəlik qorxusuna) səbəb olur.
- Göbələk mənşəli. Aktivləşmiş şərti-patogen kandida cinsli göbələklərin təsiri altında inkişaf edir. Bu növ üçün köçmə meylinin olmaması xarakterikdir.
Eyni zamanda iki və ya daha çox səbəb amili aşkar edildikdə pasiyentlərə coğrafi dilin qarışıq forması diaqnozu qoyulur. Belə təsnifat patologiyanı doğuran amilin aradan qaldırılmasına gətirib çıxaran daha düzgün müalicə sxemi seçməyə imkan verir.
Səbəbləri
Patologiyanın inkişafına səbəb ola biləcək amillər kifayət qədər öyrənilməyib. Lakin autoimmun və endokrin xəstəliklərlə, mədə-bağırsaq traktı orqanlarının xəstəlikləri ilə, qadınlarda hormonal fonun pozulmaları ilə və s. Əlaqəsi dəqiq təsdiqlənib.
Risk amillərinə aiddir:
- Genetik meyillik;
- Anamnezdə sistem xroniki xəstəliklərin olması;
- Hiposalivasiya: tüpürcək vəzilərinin fəaliyyətinin azalması və ya tam dayanması;
- Dil selikli qişasının tez-tez travmatizasiyası;
- Qurd invaziyaları;
- B qrup vitaminlərinin çatışmazlığı.
Risk qrupuna uşaqlar, yaşlı pasiyentlər, qadınlar və ağız boşluğu gigiyenası qaydalarına etinasız yanaşan insanlar daxildir.
Diaqnostika
Coğrafi dilin klinik mənzərəsi o qədər aydındır ki, əksər hallarda həkim üçün diaqnoz qoymaq üçün anamnezin toplanması, ağız boşluğunun müayinəsi, dilin və limfa düyünlərinin palpasiyası kifayət edir.
Lakin patoloji hadisənin ciddi xəstəliklərlə əlaqəsini nəzərə alaraq, dildə anormal ləkələrin yaranmasına səbəb olan amili dəqiqləşdirmək üçün xəstəyə əlavə diaqnostik müayinələr təyin olunur.
- Analizlər: ümumi qan və sidik analizləri, biokimyəvi analiz, hormon və infeksiya testləri, mədə şirəsi analizləri, disbakterioza görə nəcis analizi.
- İltihabi prosesləri aşkar etmək üçün qarın boşluğunun ultrasəs müayinəsi.
- Qastrit və mədə-bağırsaq traktı ilə bağlı digər patologiyaların diaqnostikası üçün EFQDS.
- Psoriaz və s. Şübhəsində dermatoskopiya və dəri biopsiyası.
Klinik vəziyyət tələb etdikdə, xəstəyə əlavə diaqnostik prosedurlar təyin oluna bilər.
Müalicə
Patologiyanı aradan qaldırmağın əsas yolu onun yaranmasına səbəb olan xəstəliyin müalicəsidir. Bu, həm dərman, həm də cərrahi üsullarla aparıla bilər. Ağızda lokallaşan ağrılı hissləri aradan qaldırmaq üçün pasiyentə simptomatik müalicə təyin olunur:
- Ağız boşluğunun sanasiyası;
- Həkim tərəfindən yazılmış ağrıkəsici, antibakterial və göbələk əleyhinə peroral preparatların istifadəsi;
- Antiseptik ağız suları;
- Dilin xüsusi seçilmiş yerli dərman vasitələri ilə işlənməsi.
Əlavə olaraq qidalanma rasionunu korreksiya etmək, ondan bütün qıcıqlandırıcı məhsulları çıxarmaq və müalicə müddətində alkoqol qəbulundan və siqaretdən imtina etmək lazımdır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Coğrafi dilin özü nadir hallarda ağırlaşmaya səbəb olur. Onun aşağıdakı nəticələrə səbəb ola biləcəyi barədə fikir var:
- Bakterial və ya göbələk infeksiyasının qoşulması fonunda iltihabın inkişafı;
- Tənəffüsün pozulması ilə əlaqəli boğulma.
Hər iki iddia klinik yoxlama tələb edir. Həmçinin dəyişilmiş sahələrin xoşxassəli xarakter daşıdığı, xoralaşmaya məruz qalmadığı və xərçəngə çevrilmədiyi sübut olunub. Ağırlaşmalar yalnız bu simptomun yaranmasına səbəb olan xəstəliklərin — məsələn, sklerodermiya, ciddi avitaminoz, xora xəstəliyi və s. — müalicə edilmədiyi halda yarana bilər.
Hansı həkimə müraciət etməli
Dildə anormal dəyişikliklər ilk dəfə müşahidə olunubsa, terapevtə (uşaqlar üçün — pediatra) müraciət etmək lazımdır. Ümumi təcrübə həkimləri ilkin müayinə aparacaq, ilkin diaqnoz qoyacaq və aşkarlanan səbəbdən asılı olaraq xəstəni dar profilli mütəxəssisə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Görünüşü materik və adalarla dünya xəritəsini xatırladan coğrafi dil kifayət qədər ciddi simptomdur və təhlükəli xəstəliyin inkişafına işarə edə bilər. Bundan əlavə, o özlüyündə də xoşagəlməz haldır. Tez-tez insanlar dilin görünüşündən utanırlar.
Qırmızı ləkələr nahiyəsində epiteli çox nazikdir və insan bir çox məhsullara qarşı həssas olur. O, turş, kəskin, duzlu qidalar qəbul edə bilmir, çünki bunlar dilin qıcıqlanmasına və ağrıya səbəb olur. Böyük yaşlı insanda coğrafi dilin olması dərhal həkimə qaçmaq lazım olduğu demək deyil, lakin mütəxəssisə müraciəti uzun müddət təxirə salmaq da lazım deyil. Ən yaxşısı tam diaqnostik müayinədən keçib patoloji dəyişikliklərin səbəbini müəyyənləşdirməkdir.
Suallar və cavablar
Bu termin deskvamativ qlossitin növlərindən birini bildirir. Əslində coğrafi dil xəstəlik deyil. Patoloji hadisə bir çox xəstəliklərdə yaranan simptoma aiddir.
Bu, dilin səthində coğrafi xəritəni xatırladan ləkələrin yarandığı xoşxassəli patologiyadır. Görünüşü psixoloji diskomfort yaradır, kəskin, duzlu və ya həddindən artıq isti qida qəbulunda ağrı mümkündür. Bəzən belə dəyişikliklər dilin dəyişməsindən qat-qat çox problem yarada biləcək ciddi xəstəliklərin nəticəsi olur.
Dəyişikliklərin özü müalicə edilmir, yalnız ağrı və diskomfortu azaltmaq üçün simptomatik terapiya aparılır. Preparatlar probleme səbəb olan xəstəlikdən asılı olaraq təyin edilir.
Bu vəziyyət insanın sağlamlığına və həyatına birbaşa təhlükə yaratmır. Ağırlaşmalar yalnız nadir hallarda yarana bilər. Lakin coğrafi dilin simptomu olduğu patologiyalar çox təhlükəli ola bilər. Məsələn, xora xərçəngə çevrilə, mədə qanaxmasına və ya mədə divarının zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Bu patologiya aşkar edildikdə söhbət qida rasionunun tam dəyişməsindən deyil, onun kiçik korreksiyasından gedir. Gündəlik menyudan bütün qıcıqlandırıcı təsirə malik məhsullar çıxarılmalıdır. Bu, ehtiyat tədbiridir. Belə ki, dilin dəyişilmiş epiteli sahələri çox nazikdir, buna görə onların duzlu, turş və kəskin qida ilə təması ifadə olunmuş ağrının yaranmasına səbəb ola bilər. Bundan əlavə, mədə xorası, disbakterioz və ya mədə-bağırsaq traktının işi ilə bağlı digər patologiyalar aşkar edildikdə qidalanma korreksiya oluna bilər.
