Əl ovucu üç əsas hissəyə bölünür: bilək, ovuc sümükləri və barmaqların falanqaları. Bu səhifədə əl oynaqlarında ağrının səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Cərrah Dermatoloq Nevroloq Onkoloq Revmatoloq Travmatoloq-ortoped
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Əl ovucu üç əsas hissəyə bölünür: bilək, ovuc sümükləri və barmaqların falanqaları. Onun tərkibinə 27 sümük, incə motorikanı təmin edən əzələlər, bağlar, damarlar və sinirlər daxildir. Əldə ağrı əlin funksiyasının pozulmasına, kiçik hərəkətləri yerinə yetirə bilməməyə və özünə xidmət etməkdə çətinliyə səbəb olan xroniki proseslərin əlaməti ola bilər. Problemlərin qarşısını almaq üçün istənilən xroniki narahatlıq və ya travma zamanı müayinədən keçmək tövsiyə olunur.
Növləri
Əldə ağrı klinik gedişinə görə iki növə bölünür:
- Kəskin: qəfil, sürətli başlanğıc və bariz əlamətlərlə yaranır, travmalar, damar və bəzi nevroloji xəstəliklər üçün xarakterikdir;
- Xroniki: uzunmüddətli, silinmiş əlamətlərlə keçir, degenerativ proseslərin, təkrarlanan və ya köhnə travmanın, revmatoloji xəstəliklərin nəticəsi ola bilər.
Səbəbləri
Qadın və kişilərin əl biləklərinin ağrıdığına dair şikayətlərinin səbəbləri müxtəlif ola bilər:
- Travmalar;
- Revmatoid xəstəliklər;
- Infeksion proseslər;
- Həddindən artıq fiziki yüklər;
- Dermatozlar;
- Metabolik sindrom (maddələr mübadiləsinin pozulması);
- Ürək xəstəlikləri (stenokardiya və infarkt zamanı yayılan ağrılar).
Əl oynaqlarında ağrıya səbəb olan bəzi vəziyyətlər diaqnoz qoyulmadan qalır.
Diaqnostika
İnsanın əl ovucunun və barmaqların oynaqlarında ağrı olduqda, vəziyyətin səbəbini müəyyən etmək və müalicə taktikasını seçmək üçün həkim klinik müayinə aparır, zərurət olduqda instrumental və laborator diaqnostika üsulları təyin edir. Mütəxəssis xəstənin şikayətlərini dinləyir, əlamətin nə vaxt və hansı şəraitdə yarandığını, travma və ya infeksion prosesə bağlı olub-olmadığını öyrənir, ailə anamnezini və xroniki xəstəliklərin olub-olmadığını dəqiqləşdirir.
Müayinə zamanı ətrafların simmetrik sahələri müqayisə edilir, biləkdə və barmaqların ara falanq oynaqlarında hərəkət amplitudu müəyyən edilir. Ovuc fibromatozu şübhəsi olduqda xəstənin ovucu düz səthə ovuc ilə aşağı sıxılır ki, aralıq aşkar edilsin. Mütəxəssis şişkinliyin, lokal temperatur yüksəlməsinin, ağrılı nahiyədə dərinin qızarmasının olub-olmadığına diqqət yetirir, bilək arteriyasının nəbzini qiymətləndirir. Palpasiya vasitəsilə dəri altında infiltrat toplanması və sümük qırıntıları, krepitasiya (xırçıltı səsi) aşkar edilə bilər.
Bəzi hallarda laborator müayinələr tələb olunur, məsələn, podaqra zamanı sidik turşusunun miqdarına görə analiz. Əlin instrumental müayinə üsullarından sonra dəqiq diaqnoz qoymaq mümkündür:
- Sınıqları, oynaq boşluğunun daralmasını, şişləri aşkar etmək üçün rentgenoqrafiya;
- Oynaq boşluğunda və ətraf strukturlarda maye aşkar etmək, şiş və bağların zədələnməsini tapmaq üçün oynaqların və yumşaq toxumaların UZ müayinəsi;
- Arterial məcranın daralmasını, venoz trombozu istisna etmək üçün dopplerografiya apara bilər;
- Ssintiqrafiya – xəstənin orqanizminə radionuklidlərin yeridilməsi və onların paylanmasını, toxumalardan radioaktiv şüalanmanın qeydə alınmasını göstərən üsuldur; skanlaşdırma travmalar, yenitörəmələr, sümüklərin infeksion zədələnmələri zamanı göstərişdir;
- Kompüter tomoqrafiyası (KT) toxumaların qat-qat təsvirini almağa imkan verir; sümük yenitörəmələrini, sümükdaxili boşluqları (kistalar, infeksion ocaqlar) və sınıqları göstərir;
- Maqnit-rezonans tomoqrafiya da virtual qat-qat kəsiklər almağa imkan verir, onların əsasında üçölçülü təsvir qurmaq mümkündür; istənilən sıxlıqda toxumaları, həmçinin patoloji strukturları vizuallaşdırır;
- Elektromioqrafiya – periferik innervasiyanın pozulmasının xarakterini dəqiqləşdirmək üçün əl ovucu əzələlərinin bioelektrik aktivliyinin qeydə alınmasıdır;
- Artroskopiya – optik aparat-endoskop vasitəsilə oynağın müayinəsidir; üsul birləşmənin bütün elementlərini qiymətləndirmək, histoloji müayinə üçün toxuma nümunəsi götürmək üçün istifadə olunur.
Zərurət olduqda müayinə siyahısı dəyişdirilir, diaqnostikaya qohum ixtisaslar üzrə həkimlər qoşulur.
Müalicə
Əldə ağrı ilə müşayiət olunan xəstəliklərin dərman müalicəsi:
- Iltihabı aradan qaldırmaq üçün qeyri-steroid iltihab əleyhinə preparatlar və hormonlar;
- Infeksiyalarda antibiotiklər və antivirus preparatları;
- Əzələ spazmlarında miorelaksantlar və sedativ vasitələr;
- Autoimmun xəstəliklərdə immunosupressantlar;
- B qrupu vitaminlər;
- Qığırdaq və sümük toxumasının metabolizmini korrektə edən vasitələr;
- Qanda sidik turşusunun konsentrasiyasını azaldan preparatlar.
Podaqra və psoriazın konservativ müalicəsinin uğurlu olması üçün pəhriz terapiyası təyin edilir. Fizioterapiya ağrının aradan qaldırılmasına kömək edir: ultrabənövşəyi şüalanma, yerli anestetiklərlə elektroforez, ultrasəs müayinəsi əsaslı prosedurlar, diadinamik cərəyanlar, iynə-refleksoterapiya, kriyoterapiya və s.
Dupuitren kontrakturasında əl masajı kursları aparılır və cərrahi müdaxilələr yerinə yetirilir:
- Seqmentar və iynə fassiotomiyası: dəyişmiş aponevrozun tellərinin və düyünlərinin kəsilib çıxarılması;
- Kollagenaza tətbiqi ilə fassiotomiya: aponevroza preparatın yeridilməsi və barmaqların mexaniki düzəldilməsi;
- Dermofassiektomiya: aponevrozun dəri ilə birlikdə çıxarılması.
Sınıqların müalicəsində gips sarğısı ilə immobilizasiyadan istifadə olunur. Sümük hissələrinin yerdəyişməsi baş veribsə, əvvəlcə onların reponasiyası aparılır.
İrinli artritdə irinin xaric edilməsinə yönəlmiş invaziv üsullardan istifadə olunur: drenaj, canlılığını itirmiş yumşaq toxumaların kəsilməsi, nekrozlaşmış oynaq və sümük hissələrinin rezeksiyası, bərpaedici sümük-plastik əməliyyatlar.
Əl çıxığında xarakterik cırıltı səsinə qədər əl və ya açıq üsulla düzəltmə aparılır, ardınca əl immobilizasiya olunur.
Əldə ağrı ilə müşayiət olunan iltihabi xəstəliklərin müalicəsində hərəkətlərin müvəqqəti məhdudlaşdırılması göstərişdir. Kəskinləşmənin bariz əlamətləri olduqda bütün müalicə kursu boyunca ətrafın gips sarğıları və ya ortezlərlə immobilizasiyası tələb olunur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Əl çıxığı zamanı oynaq səthlərinin düzgün uyğunlaşdırılmaması sinirin sıxılmasına və xroniki ağrıya səbəb ola bilər. İrinli artrit infeksion prosesin qonşu toxumalara yayılması, sepsis, fleqmona ilə təhlükəlidir.
Deformasiyaedici osteoartroz kontraktura ilə ağırlaşır — bu, əlin tam funksiya görməsinə mane olan davamlı oynaq hərəkət məhdudiyyətidir. Qapalı və açıq sınıqlar bariz ağrı sindromu səbəbindən travmatik şok, tromboemboliyaya gətirib çıxarır. Müalicə olmadıqda vəziyyət əzələ atrofiyası, osteoporoz ilə ağırlaşır.
Hipourikemik terapiya olmadan podaqra nefrolitiaza, yəni böyrəkdə daş əmələ gəlməsinə səbəb olur. Psoriaz işemik ürək xəstəliyi, miokard infarktı və insult kimi ürək-damar xəstəlikləri riskinin artması ilə əlaqələndirilir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Əl ovucunun oynaqlarında ağrı olduqda xəstəyə cərraha və ya ortopedə müraciət etmək tövsiyə olunur. Zərurət olduqda mütəxəssis xəstəni lazımi profil üzrə həmkarına yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Əl oynaqlarında ağrı kifayət qədər tez-tez rastlanır. Səbəb həm kəskin, həm də xroniki proseslər, eləcə də mexaniki zədələnmələr ola bilər. Bu, mütləq sınıq və ya çıxıq deyil, kiçik, lakin müntəzəm travmatizasiya nəticəsində yaranan dəyişikliklər də ola bilər. Ağrılı hislər çox vaxt eyni tipli hərəkətləri daim yerinə yetirən peşə sahiblərində, məsələn, musiqiçilərdə yaranır.
Ağrının səbəbindən asılı olmayaraq onu görməzdən gəlməmək vacibdir. İnsan əli incə və dəqiq hərəkətlər etməyə imkan verən mürəkkəb mexanizmdir. Oynaqlar zədələndikdə onların hərəkətliliyi pozula bilər, bu da əlin funksiyasının pisləşməsi deməkdir. Bu, insanın həyat tərzinə və peşə fəaliyyətinə təsir edən ciddi amilə çevrilə bilər.
Suallar və cavablar
Əlin hərəkətliliyinin tam bərpası üçün reabilitoloqa müraciət etmək lazımdır. Mütəxəssis əzələ gücünün bərpası, qan təchizatının yaxşılaşdırılması və mübadilə proseslərinin normallaşdırılması üçün statik və dinamik hərəkətləri əhatə edən müalicə kompleksini seçir.
Düzgün seçilmiş ortez oynağın fiksasiyasını və yükünün azaldılmasını təmin edir. Ortopedik məmulatlar travmalarda — sınıqlarda, bağ gərilmələrində, cərrahi müdaxilələrdən sonrakı bərpa dövründə — istifadə olunur.
