Karpal tunel sindromu biləyin dar kanalında orta sinirin sıxılması nəticəsində yaranan neyropatiyadır. Barmaqlarda keyimə, gecə ağrıları və əlin zəifliyi ilə özünü göstərir və erkən mərhələdə yaxşı müalicə olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Biləyin tunel sindromu
- bilək kanalı sindromu
- orta sinirin kompression neyropatiyası
- karpal kanal sindromu
Xəstəlik haqqında
Biləyin ovuc tərəfində bilək sümükləri və möhkəm eninə bağ arasında dar kanal – karpal tunel yerləşir. Bu kanaldan barmaqları bükən vətərlər və orta sinir keçir. Orta sinir baş, şəhadət, orta barmaqların və adsız barmağın yarısının ovuc tərəfində həssaslığı, eləcə də baş barmağın əsasındakı bəzi əzələlərin işini təmin edir. Kanalda təzyiq artdıqda sinir sıxılır, onun qidalanması pozulur və əvvəlcə həssaslıq, sonra hərəkət funksiyası zəifləyir.
Bu, ən çox rast gəlinən tunel neyropatiyasıdır. Daha çox qadınlarda, orta yaşda, eləcə də əl ilə təkrarlanan iş görən insanlarda inkişaf edir. Çox vaxt hər iki əl zədələnir, lakin əlamətlər adətən daha çox işlədilən əldə daha əvvəl başlayır və daha güclü olur. Uşaqlarda sindrom nadirdir və əsasən irsi metabolik xəstəliklərlə bağlı olur.
Xəstəlik həyat üçün təhlükəli deyil, lakin müalicəsiz qaldıqda yuxunu pozur, iş qabiliyyətini azaldır və uzun müddət davam edən sıxılma sinirin geri dönməyən zədələnməsinə gətirib çıxara bilər. Erkən mərhələdə sadə konservativ tədbirlər çox vaxt kifayət edir.
Səbəbləri
Əksər hallarda bir neçə amil birlikdə təsir göstərir: ya kanal daralır, ya da onun daxilindəki toxumalar şişir və həcmi artır. Bir çox pasiyentdə dəqiq səbəb tapılmır – bu, idiopatik forma adlanır.
- Biləyin yüklənməsi – biləyin uzun müddət bükülü vəziyyətdə saxlanması, güclə tutma tələb edən təkrarlanan hərəkətlər, vibrasiya verən alətlərlə iş kanal daxilində təzyiqi artırır;
- vətər qişalarının iltihabı və şişkinliyi – həddən artıq yüklənmə və ya revmatoloji xəstəliklər fonunda vətərlərin ətrafındakı toxuma qalınlaşır və sinirə yer azalır;
- hamiləlik və menopauza – hormonal dəyişikliklər toxumalarda maye ləngiməsinə səbəb olur;
- endokrin pozuntular – şəkərli diabet siniri sıxılmaya daha həssas edir, hipotireoz toxumaların şişkinliyinə gətirir;
- artıq çəki – sindromun inkişaf riskini artıran sübut olunmuş amillərdən biridir;
- revmatoid artrit və digər oynaq xəstəlikləri – bilək oynağının iltihabı və deformasiyası kanalı daraldır;
- bilək nahiyəsinin sınıq və travmaları – sümük qırıqlarının yerdəyişməsi, qansızma və ödem siniri sıxa bilər;
- nadir səbəblər – böyrək çatışmazlığı (xüsusən uzun müddət dializ alan xəstələrdə), amiloidoz, akromeqaliya, kanal daxilində kistalar və xoşxassəli törəmələr;
- irsi meyl – bəzi ailələrdə kanalın anatomik olaraq dar olması sindromun daha erkən yaşda yaranmasına səbəb olur.
Təsnifat
Gedişinə görə xroniki (tədricən, aylar ərzində inkişaf edən, ən çox rast gəlinən) və kəskin (travma, qansızma və ya infeksiyadan sonra saatlar ərzində yaranan, təcili yardım tələb edən) forma ayırd edilir.
Ağırlıq dərəcəsinə görə:
- yüngül – keyimə və qarışqa gəzməsi hissi vaxtaşırı, əsasən gecələr yaranır, gün ərzində əl normal işləyir;
- orta – keyimə tez-tez və ya daimi olur, gündüz də narahat edir, elektroneyromioqrafiyada impulsun ötürülməsinin ləngiməsi aşkar edilir;
- ağır – həssaslıq davamlı azalır, baş barmağın əzələləri zəifləyir və nazikləşir, sinir liflərinin zədələnməsi əlamətləri müəyyən edilir.
Klinik mənzərə
Əlamətlər adətən tədricən başlayır və əvvəlcə yalnız gecələr və ya müəyyən işlərdən sonra yaranır.
- baş, şəhadət, orta barmaqlarda və adsız barmağın yarısında keyimə, qarışqa gəzməsi hissi, «elektrik keçməsi» hissi; çeçələ barmaq adətən zədələnmir;
- gecələr yuxudan oyadan keyimə və ağrı, əli silkələdikdə və ya aşağı salladıqda yüngülləşməsi;
- telefon tutmaq, maşın sürmək, kitab oxumaq kimi biləyin bükülü qaldığı işlərdə əlamətlərin güclənməsi;
- biləkdən ön qola, bəzən çiyinə qədər yayılan ağrı;
- xırda hərəkətlərdə çətinlik: düymə bağlamaq, iynə tutmaq, yazı yazmaq;
- əşyaların əldən düşməsi, tutma gücünün azalması, barmaqlarda «yöndəmsizlik»;
- uzun gedişdə baş barmağın əsasındakı əzələlərin nazikləşməsi və həssaslığın daimi azalması.
Hamiləlikdə sindrom çox vaxt sonuncu aylarda, hər iki əldə yaranır və əksər hallarda doğuşdan sonra tədricən keçir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər:
- bilək travmasından və ya sınıqdan sonra keyimə və ağrı saatlar ərzində sürətlə artır;
- əldə zəiflik qəfil yaranıb və ya tez irəliləyir;
- keyimə üzdə, dildə, bədənin bir yarısında yaranıb və ya nitq pozuntusu ilə müşayiət olunur – bu, insult əlaməti ola bilər və təcili yardım çağırılmalıdır;
- biləkdə şiş, qızartı, yerli hərarət və ya bədən temperaturunun yüksəlməsi var.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozu nevroloq şikayətlərə və baxışa əsasən qoyur. Həkim keyimənin hansı barmaqlarda olduğunu, gecə əlamətlərini, işin xarakterini və müşayiət edən xəstəlikləri soruşur, barmaqlarda həssaslığı və baş barmaq əzələlərinin gücünü yoxlayır. Xüsusi sınaqlar – biləyin bir müddət bükülü saxlanması (Falen sınağı) və bilək nahiyəsində sinirin üzərinə tıqqıltı (Tinel əlaməti) – əlamətləri təkrar yarada bilər.
- elektroneyromioqrafiya (ENMQ) – sinir boyunca impulsun ötürülməsini ölçür, sıxılmanın yerini və dərəcəsini müəyyən edir, əməliyyat haqqında qərarda əsas rol oynayır;
- bilək nahiyəsinin USM-i – sinirin qalınlaşmasını, vətər qişalarının iltihabını, kistaları göstərir;
- rentgenoqrafiya və ya MRT – travma, artrit, sümük deformasiyası və ya törəmə şübhəsi olduqda;
- qan analizləri – qanda şəkər, qlikləşmiş hemoqlobin, qalxanabənzər vəzin hormonları, lazım olduqda böyrək funksiyası və iltihab göstəriciləri.
Differensial diaqnostika boyun radikulopatiyası, polineyropatiya, orta sinirin daha yuxarıda sıxılması və baş barmaq oynağının artrozu ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
Uzun müddət müalicəsiz qalan sıxılma sinirin davamlı zədələnməsinə gətirib çıxarır:
- barmaqlarda həssaslığın daimi azalması, hətta əməliyyatdan sonra tam bərpa olunmaya bilər;
- baş barmağın əsasındakı əzələlərin atrofiyası və baş barmağın qarşıya gətirilməsinin zəifləməsi;
- əlin incə hərəkətlərinin pozulması, peşə fəaliyyətinin çətinləşməsi;
- həssaslıq azaldığı üçün barmaqlarda yanıq və kəsiklərin hiss edilməməsi;
- xroniki yuxusuzluq və yorğunluq.
Müalicə
Müalicənin seçimi əlamətlərin ağırlığından, müddətindən və ENMQ nəticələrindən asılıdır. Yüngül və orta formalarda konservativ müalicə ilə başlanır, eyni zamanda əsas xəstəliyə (diabet, hipotireoz, revmatoid artrit) nəzarət mütləqdir.
- bilək ortezi – xüsusən gecələr biləyi düz (neytral) vəziyyətdə saxlayır, kanaldakı təzyiqi azaldır; erkən mərhələdə ən sadə və effektiv üsuldur;
- yükün düzəldilməsi – təhrikedici hərəkətlərin məhdudlaşdırılması, işdə fasilələr, klaviatura və alətlərin ergonomik seçilməsi;
- məşqlər və fizioterapiya – sinir və vətərlərin sürüşmə məşqləri, fizioterapevt tərəfindən seçilən prosedurlar;
- karpal kanala qlükokortikoid inyeksiyası – şişkinliyi azaldır və əlamətləri müvəqqəti yüngülləşdirir, yalnız həkim tərəfindən aparılır, çox təkrarlanması tövsiyə olunmur;
- daxilə qlükokortikoidlər – qısa kurs şəklində, yalnız həkimin qərarı ilə.
Qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar və adi ağrıkəsicilər bu sindromda zəif təsir göstərir, onların uzun müddət qəbulu mədə və böyrəklər üçün risklidir. B qrupu vitaminlərinin və müxtəlif «sinir üçün» vasitələrin effektivliyi sübut olunmayıb.
Evdə nə etmək olar: gecə ortezini müntəzəm taxmaq, əlamətləri gücləndirən pozalardan çəkinmək, işdə müntəzəm qısa fasilələr verib əlləri dincəltmək. Nə etmək olmaz: biləyi sıx sarğı ilə bağlamaq, güclü masaj etmək, özbaşına iynə vurdurmaq, əzələ zəifliyi yarandıqda müraciəti aylarla təxirə salmaq.
Cərrahi müalicə
Konservativ müalicə bir neçə ay ərzində kömək etmədikdə, ENMQ-də ağır sıxılma aşkar edildikdə və ya baş barmaq əzələlərində zəiflik və nazikləşmə olduqda eninə bilək bağının kəsilməsi (karpal tunelin dekompressiyası) aparılır. Bu zaman kanal genişlənir və sinirə təzyiq aradan qalxır. Əməliyyat açıq və ya endoskopik üsulla, adətən yerli anesteziya altında icra olunur və xəstə həmin gün evə gedə bilir. Gecə keyiməsi çox vaxt tez keçir, lakin uzun müddət mövcud olan həssaslıq pozuntusu və əzələ atrofiyası daha yavaş və bəzən natamam bərpa olunur. Kəskin forma (travmadan sonra) təcili dekompressiya tələb edə bilər.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonra barmaqlar dərhal hərəkət etdirilir ki, vətərlər və sinir bitişmələrə məruz qalmasın. Bir neçə həftə ərzində ağır yükdən, güclə tutmadan və vibrasiyalı alətlərlə işdən çəkinilir. Çapıq nahiyəsində həssaslıq və ovuca dayaq verdikdə ağrı bir müddət qala bilər. Tutma gücü tədricən bərpa olunur. Fizioterapevt və ya reabilitoloq ilə məşqlər bərpanı sürətləndirir. İşə qayıdış müddəti əməyin xarakterindən asılıdır və həkimlə razılaşdırılır.
Profilaktika
- kompüterdə və əl alətləri ilə işləyərkən biləyi düz saxlamaq, klaviatura və siçanı dirsək səviyyəsində yerləşdirmək;
- təkrarlanan işdə müntəzəm qısa fasilələr vermək, hərəkətləri növbələşdirmək;
- əlləri və barmaqları yüngül dartma məşqləri ilə dincəltmək;
- alətləri lazımından artıq güclə sıxmamaq, vibrasiyalı alətlərlə işdə xüsusi əlcəklərdən istifadə etmək;
- çəkiyə, qan şəkərinə və qalxanabənzər vəzin funksiyasına nəzarət etmək;
- keyimə tez-tez təkrarlandıqda erkən müraciət etmək.
Hansı həkimə müraciət etməli
Barmaqlarda keyimə və gecə ağrıları olduqda nevroloqa müraciət etmək lazımdır. Cərrahi müalicə məsələsini travmatoloq-ortoped və ya əl cərrahı həll edir.
Yadda saxla!
Barmaqlarda gecə keyiməsi karpal tunel sindromunun ən tipik erkən əlamətidir. Bu mərhələdə ortez və rejim çox vaxt kifayət edir.
- Baş barmağın əsasında əzələ nazikləşibsə, müraciəti təxirə salmayın – sinir zədələnməsi geri dönməyə bilər.
- Keyimə hər iki əldə və ayaqlarda da varsa, polineyropatiya istisna edilməlidir.
- Əməliyyat sadə və təhlükəsiz müdaxilədir, lakin vaxtında aparıldıqda nəticəsi daha yaxşı olur.
Suallar və cavablar
Hamiləlik zamanı yaranan və ya müvəqqəti yüklə bağlı yüngül formalar səbəb aradan qalxdıqdan sonra keçə bilər. Lakin əlamətlər aylarla davam edirsə və artırsa, müayinə və müalicə lazımdır.
Ortez və digər konservativ üsullar bir neçə ay ərzində kömək etmədikdə, ENMQ-də ağır sıxılma aşkar edildikdə və ya baş barmaq əzələlərində zəiflik, nazikləşmə olduqda cərrahi dekompressiya tövsiyə olunur.
Klaviatura və siçanla uzun iş tək başına əsas səbəb sayılmır, lakin biləyin bükülü vəziyyəti və fasiləsiz iş əlamətləri gücləndirə bilər. Ergonomik iş yeri və fasilələr faydalıdır.
Hamiləlikdə toxumalarda maye ləngiməsi səbəbindən karpal tunel sindromu tez-tez yaranır və adətən doğuşdan sonra keçir. Bu dövrdə əsas üsul gecə ortezidir. Lakin keyimə ilə birlikdə baş ağrısı, görmənin pozulması və ya kəskin ödemlər varsa, təcili həkimə müraciət etmək lazımdır.
Ortez əsasən gecə yuxusu zamanı taxılır, çünki yuxuda bilək qeyri-ixtiyari bükülür. Bəzi hallarda həkim onu gündüz yüklənmə zamanı da taxmağı məsləhət görür. Müalicənin müddəti və effekti həkimlə birlikdə qiymətləndirilir.
Təkrarlanma nadirdir. Əlamətlər qayıdarsa, bu, natamam dekompressiya, çapıq toxuması və ya başqa səbəblə bağlı ola bilər və təkrar müayinə tələb edir.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
