Maqnezium çatışmazlığı orqanizmdə bu mineralın azalmasıdır. Əzələ qıc olmaları, titrəmə, halsızlıq və ürək ritminin pozulması ilə özünü göstərə bilər. Çox vaxt dərmanlar, alkoqol və bağırsaq xəstəlikləri ilə bağlıdır. Səbəb aradan qaldırıldıqda və maqnezium bərpa olunduqda keçir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hipomaqneziemiya
- maqnezium defisiti
Xəstəlik haqqında
Maqnezium orqanizm üçün vacib minerallardan biridir. O, yüzlərlə ferment reaksiyasında, enerji mübadiləsində, sinir impulslarının ötürülməsində, əzələlərin yığılıb boşalmasında, ürək ritminin və sümüklərin sağlamlığının saxlanılmasında iştirak edir. Maqneziumun böyük hissəsi sümüklərdə və hüceyrələrin içində olur, qanda isə onun çox kiçik bir payı dövr edir. Ona görə qan analizi ümumi ehtiyatı həmişə tam əks etdirmir: analiz normal olsa da, toxumalarda çatışmazlıq ola bilər.
Maqnezium çatışmazlığı müstəqil xəstəlik deyil, başqa bir vəziyyətin – dərman qəbulunun, bağırsaq və ya böyrək xəstəliyinin, alkoqoldan sui-istifadənin, qidalanma pozuntusunun nəticəsidir. Ən çox ahıl yaşlı insanlarda, stasionarda müalicə alan xəstələrdə, şəkərli diabeti olanlarda və uzun müddət bəzi dərmanları qəbul edənlərdə rast gəlinir.
Maqnezium çatışmazlığı tez-tez kalium və kalsiumun azalması ilə birlikdə rast gəlinir və onların düzəldilməsini çətinləşdirir: maqnezium bərpa olunmadan kalium və kalsiumun səviyyəsini normallaşdırmaq çox vaxt mümkün olmur. Ağır hallarda bu vəziyyət təhlükəli ritm pozuntularına səbəb ola bildiyi üçün vaxtında aşkar edilməsi vacibdir.
Səbəbləri
Maqnezium üç əsas yolla azalır: qida ilə az daxil olur, bağırsaqda pis sorulur və ya böyrəklər və bağırsaq vasitəsilə həddindən artıq itirilir. Çox vaxt bir neçə amil eyni vaxtda təsir edir.
- Proton pompası inhibitorlarının uzunmüddətli qəbulu – mədə turşuluğunu azaldan bu dərmanlar bəzi insanlarda bağırsaqda maqneziumun sorulmasını zəiflədir; adətən aylarla, illərlə qəbuldan sonra üzə çıxır.
- Diuretiklər və digər dərmanlar – sidikqovucular, bəzi antibiotiklər, göbələk əleyhinə və kimyaterapiya preparatları, transplantasiyadan sonra istifadə olunan immunosupressorlar böyrəklər vasitəsilə itkini artırır.
- Alkoqoldan sui-istifadə – alkoqol böyrəklərdən maqnezium itkisini artırır, qidalanmanı pisləşdirir, tez-tez ishal və qusma ilə müşayiət olunur.
- Bağırsaq xəstəlikləri – xroniki ishal, malabsorbsiya, çölyak xəstəliyi, Kron xəstəliyi, bağırsağın bir hissəsinin çıxarılması və ya bariatrik əməliyyatlar.
- Nəzarətsiz şəkərli diabet – yüksək qan şəkəri sidiklə maqnezium itkisini artırır.
- Böyrək kanalcıqlarının pozuntuları – anadangəlmə və qazanılmış xəstəliklər, böyrəklərin maqneziumu saxlamaq qabiliyyətinin azalması.
- Kəskin pankreatit, uzunmüddətli aclıqdan sonra kəskin qidalanmaya başlama – pankreatitdə maqnezium iltihab ocağındakı piy toxumasında çökür, aclıqdan sonra qidalanmaya başlandıqda isə hüceyrələrin içinə keçir; hər iki halda qanda kəskin azalır.
- Yetərsiz qidalanma – tərəvəz, tam taxıl və paxlalıların az olduğu yeknəsəq qida rasionu.
- Hamiləlik və laktasiya – ehtiyacın artması; hamiləlikdə uzunmüddətli qusma da itkini artırır.
Ahıl yaşda risk daha yüksəkdir: bağırsaqda sorulma zəifləyir, böyrəklər maqneziumu pis saxlayır, eyni vaxtda bir neçə dərman qəbul edilir.
Klinik mənzərə
Yüngül çatışmazlıq çox vaxt heç bir əlamət vermir və təsadüfən analizdə aşkar olunur. Səviyyə daha çox azaldıqda sinir-əzələ sistemi, ürək və psixi vəziyyətlə bağlı əlamətlər yaranır:
- əzələ qıc olmaları, xüsusən baldırda, gecə;
- titrəmə, əzələ səyrimələri, göz qapağının səyriməsi;
- əllərdə, dodaq ətrafında gizildəmə, qarışqa gəzməsi hissi – xüsusən kalsium da azaldıqda;
- halsızlıq, tez yorulma, əzələ zəifliyi;
- ürəkdöyünmə, ürəyin «fasilə verməsi» hissi, ritm pozuntuları;
- əsəbilik, narahatlıq, yuxu pozuntuları, diqqətin azalması;
- iştahsızlıq, ürəkbulanma;
- ağır hallarda – qıcolmalar, huşun pozulması.
Əlamətlər qeyri-spesifikdir və bir çox başqa vəziyyətlərdə də müşahidə olunur, ona görə diaqnoz analizə əsaslanmalıdır. Uşaqlarda çatışmazlıq daha çox uzunmüddətli ishal, anadangəlmə böyrək pozuntuları və qidalanma problemləri fonunda yaranır. Hamiləlikdə maqnezium çatışmazlığı əlamətləri ginekoloqla müzakirə edilməlidir.
Təcili həkimə müraciət etmək lazımdır, əgər güclü ürəkdöyünmə, ritmin kəskin pozulması, başgicəllənmə və ya bayılma, qıcolma tutması, huşun dumanlanması yaranıbsa – belə hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim əvvəlcə şikayətləri, qəbul edilən dərmanları (o cümlədən reseptsiz alınanları), alkoqol istifadəsini, qidalanmanı, ishal və qusma olub-olmamasını, xroniki xəstəlikləri soruşur. Baxış zamanı əzələ refleksləri, sinir-əzələ oyanıqlığının artma əlamətləri, nəbz və arterial təzyiq qiymətləndirilir.
- Qanda maqnezium – əsas analiz; lakin normal nəticə toxumalarda çatışmazlığı tam istisna etmir.
- Kalium, kalsium, natrium – maqnezium çatışmazlığı tez-tez digər elektrolit pozuntuları ilə birlikdə olur.
- Sutkalıq sidikdə maqnezium – itkinin mənbəyini müəyyən etməyə kömək edir: böyrəklər, yoxsa bağırsaq.
- Kreatinin, qan şəkəri, qlikləşmiş hemoqlobin – böyrək funksiyası və diabetin nəzarəti haqqında məlumat verir.
- EKQ – ritm pozuntularında və ağır çatışmazlıqda ürəyin elektrik fəaliyyətinin dəyişikliklərini göstərir.
- Qəbul edilən dərmanların təhlili – səbəbi tapmaq üçün vacib addımdır.
Differensial diaqnostika zamanı oxşar əlamətlər verən vəziyyətlər – kalsium və kalium çatışmazlığı, qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri, nevroloji pozuntular, susuzlaşma və dərmanların yan təsirləri nəzərə alınır.
Ağırlaşmalar
- ürək aritmiyaları, o cümlədən həyat üçün təhlükəli «piruet» tipli taxikardiya;
- davamlı hipokaliemiya və hipokalsiemiya – maqnezium bərpa olunmadan düzəlmir;
- qıcolmalar, huşun pozulması;
- ürək xəstəliyi olanlarda bəzi ürək dərmanlarının yan təsirlərinin güclənməsi;
- uzunmüddətli çatışmazlıqda sümük sağlamlığının pisləşməsi.
Müalicə
Müalicənin məqsədi həm maqnezium səviyyəsini bərpa etmək, həm də onun azalmasının səbəbini aradan qaldırmaqdır. Yalnız əlavə qəbul etmək, səbəb davam edərsə, uzunmüddətli nəticə vermir.
- Səbəbin aradan qaldırılması – qəbul edilən dərmanların həkim tərəfindən yenidən nəzərdən keçirilməsi, alkoqoldan imtina, bağırsaq xəstəliklərinin və diabetin müalicəsi.
- Daxilə qəbul edilən maqnezium preparatları – yüngül və orta dərəcəli çatışmazlıqda. Preparatın növünü və müddətini həkim seçir. Bəzi formalar ishal yarada bilər.
- Venadaxili maqnezium – ağır çatışmazlıqda, qıcolmalarda və ritm pozuntularında yalnız stasionarda, EKQ və analizlərin nəzarəti altında.
- Kalium və kalsiumun eyni zamanda düzəldilməsi – elektrolitlərin balansı birlikdə bərpa edilir.
- Böyrək itkisində – bəzi hallarda həkim itkini azaldan dərman qrupları təyin edə bilər.
- Qidalanma – qoz-fındıq, toxumlar (balqabaq, günəbaxan), tam taxıl, paxlalılar, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, kakao, qarabaşaq.
Evdə pasiyent qidalanmanı müxtəlifləşdirə, alkoqoldan imtina edə, həkimin göstərdiyi müddətdə preparatı qəbul edə və nəzarət analizlərini vaxtında verə bilər. Diuretik və ya ürək dərmanlarını özbaşına dayandırmaq olmaz – bu, daha ciddi problemlərə səbəb ola bilər.
Böyrək çatışmazlığında maqnezium preparatları yalnız həkim nəzarəti ilə qəbul edilir – artıqlıq təhlükəlidir. Maqnezium tərkibli işlətmə dərmanlarının və antasidlərin uzun müddət nəzarətsiz istifadəsi də artıqlığa səbəb ola bilər.
Profilaktika
- müxtəlif, bitki məhsulları ilə zəngin qidalanma – tərəvəz, paxlalılar, tam taxıl, qoz-fındıq;
- proton pompası inhibitorlarını və diuretikləri uzun müddət qəbul edənlərdə həkimin təyin etdiyi dövri elektrolit yoxlaması;
- mədə turşuluğunu azaldan dərmanları əsassız yerə illərlə qəbul etməmək – onların davamlılığını həkimlə müzakirə etmək;
- alkoqolun məhdudlaşdırılması;
- diabetin yaxşı nəzarəti;
- uzunmüddətli ishal və qusma zamanı mayenin və elektrolitlərin vaxtında bərpası, həkimə müraciət.
Ahıl yaşlı insanlar, bir neçə dərmanı eyni vaxtda qəbul edənlər və bariatrik əməliyyat keçirmiş pasiyentlər xüsusi diqqət tələb edir: onlarda çatışmazlıq daha tez inkişaf edir və əlamətlər çox vaxt yorğunluq və ya yaşla bağlı dəyişikliklər kimi qəbul edilir. Belə insanlarda müntəzəm müayinə çatışmazlığı əlamətlər yaranmadan aşkar etməyə imkan verir.
Yadda saxla!
Gecə baldır qıc olmaları həmişə maqnezium çatışmazlığı demək deyil – səbəbi müayinə ilə aydınlaşdırılmalıdır.
- Uzun müddət mədə turşuluğunu azaldan dərman və ya diuretik qəbul edirsinizsə, maqneziumu yoxlatdırın.
- Böyrək xəstəliyiniz varsa, maqnezium əlavələrini özbaşına qəbul etməyin.
- Kalium və kalsium çatışmazlığı uzun müddət düzəlmirsə, maqnezium da yoxlanılmalıdır.
- Ürəkdöyünmə, bayılma və qıcolmalar zamanı təcili həkimə müraciət edin.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Hipokaliemiya
- Ürək ritminin pozulması
- Ürək aritmiyası
- Malabsorbsiya sindromu
- Alkoqol qaraciyər zədələnmələri
- Şəkərli diabet
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Adenovirus (adenovirus infeksiyası)
- Arterial hipotenziya
- Aşağı hemoqlobin
- Asteniya
- Avitaminoz
- B12-defisitli anemiya
- Bədən çəkisinin çatışmazlığı
- Bronxit
Suallar və cavablar
Sağlam qidalanan insanların əksəriyyətinə əlavə qəbul lazım deyil. Preparatlar çatışmazlıq təsdiqləndikdə və ya risk amilləri olduqda həkim tövsiyəsi ilə qəbul edilir.
Maqnezium çatışmazlığı olan insanlarda qıc olmalar onun bərpası ilə azalır. Lakin çatışmazlıq olmadıqda maqneziumun gecə qıc olmalarına təsiri adətən azdır – digər səbəblər araşdırılmalıdır.
Bəli, xüsusən böyrək funksiyası zəif olan insanlarda preparatların nəzarətsiz qəbulu və ya maqnezium tərkibli işlətmə dərmanları hipermaqneziemiyaya səbəb ola bilər: təzyiqin düşməsi, halsızlıq, ritm pozuntuları. Ona görə əlavələri həkimlə razılaşdırmaq lazımdır.
Bəli, ola bilər. Maqneziumun əsas hissəsi sümüklərdə və hüceyrələrin içindədir, qanda isə yalnız kiçik bir payı olur. Şikayətlər və risk amilləri varsa, həkim əlavə müayinələr – məsələn, sidikdə maqnezium – təyin edə bilər.
Hamiləlikdə maqneziuma ehtiyac artır, lakin preparat qəbulu yalnız ginekoloqun tövsiyəsi ilə olmalıdır. Həkim şikayətləri, analizləri və digər qəbul edilən vasitələri nəzərə alaraq qərar verir.
Qoz-fındıq, badam, balqabaq və günəbaxan toxumları, paxlalılar, qarabaşaq və digər tam taxıllar, ispanaq kimi yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, kakao maqneziumla zəngindir. Müxtəlif qidalanma əksər insanlarda ehtiyacı ödəyir.
Mövzu üzrə məqalələr
Yaz ovqatsızlığı və avitaminozla mübarizə aparırıq
Uzun müddət gözlədiyimiz yaz gəldi. Onu çoxdan gözləyirdik, günəş, yaxşı əhval-ruhiyyə və yaxşı özünühissetmə çatışmırdı. Qış ərzində bir…
İstiqamət: Terapiya
Hospitalizasiya - nə qədər davam edir, növləri və qaydaları
Hospitalizasiya — pasiyentin diaqnostika, terapiya və müşahidə üçün tibb müəssisəsinin stasionarında yerləşdirilməsidir. O, təcili və planlı olur. Növlərin…
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Kəskin böyrək çatışmazlığı
Böyrək çatışmazlığı — böyrəklərin funksional qabiliyyətinin ağır pozğunluqları nəticəsində inkişaf edən sindromdur.
İstiqamət: Nefrologiya
Stasionar - yardım növləri, gün rejimi və çıxarış zamanı tövsiyələr
Stasionar yardım səhiyyə sisteminin ayrılmaz hissəsidir və pasiyentlərə lazımi müalicə və qulluğu təmin etmək üçün nəzərdə tutulub.
İstiqamət: Terapiya / Ümumi cərrahiyyə
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
