Hipokalsemiya qan zərdabında kalsium səviyyəsinin böyüklər üçün norma olan 2,25–2,75 mmol/l göstəricisindən aşağı düşdüyü patoloji vəziyyətdir. Bu səhifədə hipokalsemiyanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər və hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Hematoloq Nefroloq Onkouroloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Hipokalsemiya qan zərdabında kalsium səviyyəsinin böyüklər üçün norma olan 2,25–2,75 mmol/l göstəricisindən aşağı düşdüyü patoloji vəziyyətdir. Bu element orqanizmdə mühüm rol oynayır, sümük, əzələ və sinir toxumasının sağlamlığına və funksional fəallığına təsir edir, ürək ritmini dəstəkləyir və qanın laxtalanmasında iştirak edir. Kalsium səviyyəsinin azalması qıcolmalara, ətraflarda keyimə, artmış yorğunluğa, depressiyaya, ürək xəstəliklərinə səbəb ola bilər. Məhz buna görə hipokalsemiyanı vaxtında aşkar etmək və müalicə etmək vacibdir.
Növləri
Mənşəyinə görə hipokalsemiya birincili və ikincili olur. Birincili forma qida ilə kalsiumun kifayət qədər qəbul edilməməsi ilə əlaqədardır, bu da davamlı kalsium çatışmazlığına səbəb olur, ikincili forma isə müxtəlif xəstəliklərin nəticəsidir.
Yaranma səbəbinə görə ikincili hipokalsemiya aşağıdakılarla əlaqəli ola bilər:
- Hipoparatireoz və psevdohipoparatireoz;
- Kalsium, maqnezium və fosfor mübadiləsinin pozulması;
- Paratireoid hormonun funksional fəallığının azalması;
- D qrupu vitaminlərinin (D2 və D3) avitaminozu;
- Kalsitoninin həddindən artıq ifrazı;
- Alkaloz (qanın qələviləşməsi);
- Şəkərli diabet;
- Böyrək xəstəlikləri (amiloidoz, böyrək çatışmazlığı);
- Kalsium mübadiləsinə təsir edən dərman vasitələrinin qəbulu;
- Fosfor tərkibli maddələrlə zəhərlənmə.
Səbəbləri
Orqanizmdə kalsium çatışmazlığı müxtəlif səbəblərdən yarana bilər, bunlardan biri bu elementin qeyri-kafi qəbulu, rasionun balanssızlığı, turşudulmuş süd məhsullarından imtinadır. Qidalanmanın korreksiyası bağırsaqda kalsiumun sorulması pozulduğu və makroelementin qida və ya qida əlavələri ilə orqanizmə daxil ola bilmədiyi hallar istisna olmaqla, hər hansı ağırlıq dərəcəli və mənşəli hipokalsemiyanın aradan qaldırılmasında köməkçi vasitədir.
D vitamini çatışmazlığı hipokalsemiyanın yaranmasının daha bir geniş yayılmış səbəbidir. Belə ki, D vitamini kalsiumun udulması və mənimsənilməsi üçün zəruridir və onun çatışmazlığı mənimsənilə bilən makroelementin miqdarına təsir göstərir.
Qanda kalsium səviyyəsini bəzi preparatlar azaldır. Hipokalsemiya bir sıra antibiotiklərin, göbələk əleyhinə vasitələrin, diuretiklərin və hipolipidemik (xolesterini azaldan) vasitələrin yan təsirləri arasında qeyd olunur.
Diaqnostika
Hipokalsemiya qanın elektrolitlərə görə aparılan biokimyəvi analizində dəyişikliklər qeydə alındıqda təsdiqlənmiş sayılır. Bundan əlavə, qanda kalsitonin və prokalsitonin, osteokalsin, D qrupu vitaminləri, paratireoid hormon, qələvi fosfataza səviyyəsinin təyini, sidikdə kalsiumun aşkarlanması da faydalı ola bilər.
Sonrakı instrumental diaqnostika laborator müayinələrin nəticələrindən asılı olaraq göstərişlərə uyğun təyin olunur.
- Kontrastlı qarın boşluğunun MRT müayinəsi həkimə böyrəklərin vəziyyətini və qanın, ondakı kontrast maddənin filtrasiyası vasitəsilə onların funksiyasını qiymətləndirməyə imkan verir.
- Kontrastsız MRT orqanların anatomik quruluşunu, bütövlüyünü, ölçüsünü, formasını və toxuma strukturunu qiymətləndirməyə imkan verir. Bu müayinə böyrəklərin, mədəaltı vəzinin, paratireoid vəzilərin patologiyasından şübhələnildikdə, digər üsullar (məsələn, ultrasəs diaqnostikası) əlçatmaz olduqda və ya klinik mənzərəni tam əks etdirmədikdə təyin olunur.
- Elektrokardioqrafiya və holter monitorinqi ürək işində mümkün pozğunluqları, mədəcik və qulaqcıq aritmiyalarını, qısamüddətli ürək dayanmalarını aşkarlamaq üçün lazımdır.
Zərurət olduqda digər müayinələr də təyin olunur: böyrəklərin, paratireoid vəzilərin USM-i və s.
Müalicə
Hipokalsemiya zamanı müalicə strategiyası qan zərdabında kalsium səviyyəsinin yüksəldilməsinə, onun itirilməsinin qarşısının alınmasına, əsas xəstəliyin səbəblərinin aradan qaldırılmasına yönəlir. Bunun üçün həkim kalsium və D vitamini tərkibli preparatlar, antibiotiklər, diuretiklər, hormonal terapiya təyin edə bilər. Cərrahi müalicə nadir hallarda aparılır: o, yalnız mədə-bağırsaq traktını, böyrəkləri, paratireoid vəziləri əhatə edən şiş xəstəliklərinin müalicəsi üçün zəruridir. Dietoterapiya bütün hallarda kalsium səviyyəsinin korreksiyasında köməkçi üsuldur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Hipokalsemiyanın ən əhəmiyyətli nəticələrinə qıcolmalar, tez yorulma, ürək ritminin pozulması və huşun itirilməsi daxildir. Qıcolmalar ağır hipokalsemiyanın birinci və ən əhəmiyyətli simptomudur. Kalsium əzələlərin yığılması prosesində iştirak edir, onun aşağı səviyyəsi isə ixtiyarsız seyrmələrə, titrəməyə, sonra isə tam qıcolmalara səbəb olur.
Ürək əzələsinin işində iştirak etməsi sayəsində bu kimyəvi element ürək ritmini saxlayır. Kalsium çatışmazlığında fasilələr, gecikmələr, hətta ürəyin qısamüddətli dayanması ilə xarakterizə olunan nasazlıqlar yaranır. Ölümlə nəticələnə bilən fatal aritmiya inkişafı riski mövcuddur.
Hansı həkimə müraciət etməli
Hipokalsemiyanın səbəbini müəyyən etməyə terapevtə müraciətlə başlamaq lazımdır. Həkim orqanizmin ümumi vəziyyətini qiymətləndirəcək, şikayətləri dinləyəcək, əlavə müayinələr tövsiyə edəcək və xəstəliyin gedişini yüngülləşdirən dərman müalicəsini dərhal təyin edəcək. Zərurət olduqda əlavə olaraq bir və ya bir neçə dar profilli mütəxəssisin məsləhəti təklif oluna bilər.
Yadda saxla!
Hipokalsiemiya barədə öyrənən pasiyentlər çox vaxt bu patologiyanı kalsiumun kifayət qədər qəbul edilməməsi ilə əlaqələndirir və qida əlavələri qəbul edərək səviyyəni özbaşına bərpa etməyə çalışır. Bunu etmək lazım deyil: çox vaxt mikroelementin aşağı səviyyəsi orqanizmdə hərtərəfli diaqnostika tələb edən daha ciddi problemlərdən xəbər verir.
Həkim problemin səbəbini müəyyən etməyə və effektiv müalicə seçməyə kömək edəcək. Hipokalsiemiyanın nəticələri müxtəlifdir: osteoporoz, əzələ qıcolmaları və dartılmaları, tremor, ürəyin yığılma qabiliyyətinin və ritminin pozulması, huşun itirilməsi.
Təcili yardım tələb edir: əl və ayaq barmaqlarında, dodaqların ətrafında keyləşmə ilə birlikdə qıcolmalar, qırtlaq spazmı və tənəffüsün çətinləşməsi.
Suallar və cavablar
Eklampsiya hamiləliyin istənilən müddətində qeydə alına bilər, lakin daha çox otuz birinci həftəyə qədər. Bu xəstəliyin təxminən 40%-i doğuşdan sonrakı dövrdə təzahür edir.
Bəli, ananın orqanizmində kalsium çatışmazlığı uşaqda da oxşar çatışmazlığa səbəb ola bilər, bu da döl skelet-əzələ sisteminin formalaşmasının pozulmasına gətirib çıxarar.
Hipokalsemiya diş minasının vəziyyətinə təsir göstərə bilər. Orqanizmində kalsium səviyyəsi aşağı olan xəstələrin daha tez-tez diş həssaslığı və çürükdən əziyyət çəkdiyi hesab olunur.
Bu vəziyyət bütün yaş qruplarından olan xəstələrdə, kişi və qadınlarda bərabər nisbətdə qeydə alınır. Problem ən çox uşaqlarda, yaşlı insanlarda və hamilə qadınlarda rast gəlinir.
Bu, qanda kalsiumun aşağı səviyyəsidir. Vəziyyət ürək işinin pozulması, əzələ qıcolmaları riski daşıyır.
Diaqnostikanın qızıl standartı biokimyəvi qan analizidir. Qıcolmalar, əzələlərdə gərginlik hissi, sümük və oynaqlarda ağrılı hisslər dolayı olaraq aşağı kalsium səviyyəsinə işarə edə bilər.
