Böyrək şişləri — klinik gedişi, diaqnostikası və müalicəsi səbəbə, anatomik dəyişikliklərə və ağırlıq dərəcəsinə görə fərdi qiymətləndirilən tibbi vəziyyətdir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Renal şiş
Xəstəlik haqqında
Böyrək şişi dedikdə böyrək toxumalarının patoloji dəyişmiş hüceyrələrinin intensiv böyüməsi müşahidə olunan xəstəliklər qrupu nəzərdə tutulur.
Törəmələrin təsnifatı hüceyrələrin metastazlaşmaya meylliliyinə əsaslanır.
Səbəbləri
Yeni törəmələrin əmələ gəlməsinin dəqiq səbəbləri məlum deyil, lakin onların inkişafını provoke edə biləcək bir sıra amillər mövcuddur.
Bunlara aiddir:
- arterial hipertenziya;
- siqaret çəkmək (sübut olunmuş əsas risk amillərindən biri);
- irsi meyllilik (o cümlədən fon Hippel-Lindau sindromu);
- zərərli istehsalatda işləmək;
- piylənmə;
- toksinlərlə zəhərlənmə;
- xəstənin anamnezində sidik-ifrazat sistemi orqanlarının xroniki xəstəliklərinin, xüsusən uzunmüddətli dializ fonunda kistoz dəyişikliklərin olması;
- bəzi dərman vasitələrinin müntəzəm, nəzarətsiz qəbulu.
Təsnifat
Yaranma təbiətindən asılı olaraq bütün şişlər xoşxassəli və bədxassəli olmaqla bölünür.
Böyrəklərin xoşxassəli şişləri adətən böyrək parenximasında və ya böyrək ləyənlərində yaranır. Bunlara adenomalar, fibromalar, lipomalar, miomalar, papillomalar, angiomalar, hemangiomalar və digər bir sıra yeni törəmələr aiddir. Onların mövcudluğu böyrəklərin işini kritik şəkildə pozmur, belə şişlər yavaş böyüyür. Böyrəkdə xoşxassəli şiş olduqda yeni törəmənin dinamikada böyüməsinə nəzarət etmək üçün müntəzəm olaraq profilaktik müayinələrdən keçmək lazımdır.
Bədxassəli şişlər xəstənin həyatı üçün təhlükə yaradır. Onlar ən çox böyrək ləyənində və ya böyrək parenximasında yerləşir. Şiş nə qədər tez aşkar edilərsə, xəstənin sağalma şansı bir o qədər yüksək olar və proqnoz bir o qədər yaxşı olar.
Mərhələlər
Mərhələlər böyrəyin bədxassəli şişlərinə, ilk növbədə böyrək-hüceyrəli xərçəngə aiddir və beynəlxalq TNM sistemi ilə müəyyən edilir. «Təsnifat» bölməsində verilmiş xoşxassəli və bədxassəli şişlərə bölgüdən fərqli olaraq, mərhələ xərçəngin nə qədər yayıldığını göstərir.
- I mərhələ — şişin ölçüsü 7 sm-ə qədərdir və böyrəyin hüdudlarından kənara çıxmayıb.
- II mərhələ — şiş 7 sm-dən böyükdür, lakin hələ də yalnız böyrəkdə yerləşir.
- III mərhələ — şiş böyrək ətrafındakı piy toxumasına və ya iri venalara keçib, yaxud regional limfa düyünləri zədələnib, lakin böyrəyi əhatə edən fassiyadan kənara çıxmayıb.
- IV mərhələ — şiş bu fassiyanı keçərək qonşu orqanlara yayılıb və ya ağciyərlərdə, sümüklərdə, qaraciyərdə və digər orqanlarda uzaq metastazlar var.
I–II mərhələlərdə əsas müalicə əməliyyatdır; kiçik şişlərdə mümkün olduqda böyrəyin yalnız şişli hissəsi çıxarılır. III mərhələdə daha geniş əməliyyat tələb olunur, IV mərhələdə isə əməliyyat müasir dərman müalicəsi (hədəf terapiya və immunoterapiya) ilə birləşdirilir. Mərhələni həkim müayinə nəticələrinə əsasən müəyyən edir və o, müalicənin seçiminə təsir göstərir.
Klinik mənzərə
Yeni törəmənin növündən asılı olmayaraq xəstəliyin bütün klinik əlamətləri iki böyük qrupa bölünür:
Böyrək əlamətləri:
- bel nahiyəsində müxtəlif intensivlikdə ağrılar;
- sidikdə qan.
Böyrəkdənkənar əlamətlər:
- subfebril bədən temperaturu;
- digər xəstəliklərlə əlaqəli olmayan anemiya;
- arterial hipertenziya;
- oynaqlarda ağrılar;
- səbəbsiz çəki itkisi;
- iştahanın azalması;
- qanda kalsium miqdarının artması;
- qan analizində EÇS-nin artması, eritrositoz, leykositoz müşahidə olunur.
Yuxarıda sadalanan simptomların əksəriyyəti qeyri-spesifikdir ki, bu da diaqnostikanı çətinləşdirir. Buna görə düzgün diaqnoz qoymaq üçün mütəxəssisə müraciət etmək və müayinədən keçmək lazımdır.
Böyrək xərçənginin əsas məkri ondan ibarətdir ki, xəstəlik erkən mərhələlərdə simptomsuz inkişaf edir. İlk görünən əlamətlər şiş artıq böyük ölçülərə çatdıqda meydana çıxır ki, bu da sonrakı müalicəni çox çətinləşdirir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlk narahatedici simptomlar meydana çıxdıqda xəstəni sorğu-sual edəcək və müayinə edəcək, bundan sonra ona lazımi müayinələr təyin edəcək mütəxəssisə müraciət etmək lazımdır.
Müxtəlif etiologiyalı böyrək şişlərinin diaqnostikası üçün qan və sidik analizləri (ümumi, biokimyəvi) təyin edilir.
Həmçinin xəstəyə aşağıdakı müayinələr təyin edilə bilər:
- Qarın boşluğu orqanlarının və retroperitoneal fəzanın USM-i, böyrəklərin USDQ-si – bu tədqiqatın köməyi ilə böyrək şişini USM-də aşkar etmək mümkün olmaqla yanaşı, onun ölçülərini və lokalizasiyasını da qiymətləndirmək olar;
- Rentgenoqrafiya (ekskretor uroqrafiya, böyrək angioqrafiyası) – differensial diaqnostika aparmağa, şiş trombunun və yaxınlıqdakı orqan və toxumalarda metastazların olmasını aşkar etməyə kömək edir;
- MRT, KT – bu tədqiqatların köməyi ilə yeni törəmənin növü, ölçüləri, metastazların olması, ətraf toxumaların vəziyyəti müəyyən edilir.
Müayinənin nəticələrinə əsasən müalicə edən həkim diaqnoz qoyur və müalicə təyin edir.
Xidmətlər
Müalicə
Müalicə metodunun seçimi şişin növündən, ölçülərindən və bir sıra digər amillərdən asılıdır. Lokal böyrək xərçənginin əsas müalicə üsulu cərrahi əməliyyatdır.
Əməliyyat üsulunun seçimi şişin lokalizasiyasından, ölçüsündən, xəstənin cari sağlamlıq vəziyyətindən və yaşından asılıdır. Son illər getdikcə daha çox az travmatik əməliyyatlara üstünlük verilir. Məsələn, laparoskopiya vasitəsilə böyrək şişinin çıxarılması orqanizm üçün minimal nəticələrlə həyata keçirilir. Kəsiklərin az sayı sayəsində əməliyyatdan sonrakı bərpa dövrü də əhəmiyyətli dərəcədə qısalır.
Aşağıdakı laparoskopik əməliyyat növləri fərqləndirilir:
- rezeksiya – şiş çıxarılır, orqan saxlanılır;
- nefrektomiya – şişlə birlikdə böyrəyin çıxarılması.
Endoskopik əməliyyat aparmaq mümkün olmadıqda, şiş ənənəvi açıq cərrahi üsulla çıxarılır. Böyrək xərçəngi kimyaterapiyaya və şüa terapiyasına zəif həssasdır, buna görə cərrahi müdaxilə lokal prosesdə ən effektiv üsul olaraq qalır.
Kiçik şişlərdə, əməliyyat riski yüksək olan xəstələrdə dinamik müşahidə və ya şişin dağıdılması üsulları (radiotezlik və ya kriodestruksiya) tətbiq oluna bilər. Yayılmış (metastatik) və ya residiv verən böyrək xərçəngində müalicənin əsasını dərman terapiyası — hədəf terapiya və immun yoxlama nöqtəsi inhibitorları, çox vaxt onların kombinasiyası — təşkil edir; bəzi hallarda əməliyyatdan sonra residiv riskini azaltmaq üçün immunoterapiya təyin olunur.
Profilaktika
Böyrək şişlərinin spesifik profilaktika üsulları yoxdur. Əsas profilaktik tədbir hər il həkim müayinəsindən keçməkdir. Bu, mümkün sağlamlıq problemlərini erkən mərhələlərdə aşkarlamağa imkan verir və sonrakı müalicəni xeyli asanlaşdırır.
Bundan əlavə, zərərli vərdişlərdən imtina etmək, streslərdən çəkinmək, düzgün qidalanmaq, bədən tərbiyəsi ilə məşğul olmaq, sağlam həyat tərzi keçirmək tövsiyə olunur.
Yadda saxla!
Böyrək şişləri uzun müddət əlamət vermir və çox vaxt başqa səbəbdən aparılan USM və ya KT zamanı təsadüfən aşkarlanır. Kiçik ölçüdə aşkarlanan şişi çox vaxt böyrəyi saxlamaqla çıxarmaq mümkündür, buna görə müayinədə böyrəkdə törəmə tapılıbsa, uroloqa müraciəti təxirə salmayın. Xoşxassəli törəmə aşkar edilibsə, həkimin təyin etdiyi vaxtlarda nəzarət müayinələrindən keçin.
Aşağıdakı hallarda gecikmədən həkimə müraciət edin:
- sidikdə qan — hətta bir dəfə görünüb, ağrısız olub və özü keçibsə belə;
- böyürdə və ya beldə davamlı ağrı, qarında əllənən törəmə;
- səbəbsiz arıqlama, uzun sürən subfebril hərarət, zəiflik.
Sidikdə çoxlu qan və laxtalar, sidik ifrazının dayanması və ya böyürdə kəskin ağrı ilə başgicəllənmə olarsa, dərhal təcili yardım çağırın.
Suallar və cavablar
Xeyr, böyrək şişləri qrupuna həm xoş, həm də bədxassəli törəmələr daxildir, onların nisbəti diaqnostika zamanı aydınlaşdırılır. Bədxassəlilik ehtimalını qiymətləndirmək üçün görüntüləmə müayinələri və zəruri hallarda toxuma nümunəsinin tədqiqi aparılır. Yekun diaqnoz yalnız müayinələrin məcmusu əsasında, adətən onkouroloqun iştirakı ilə qoyulur. Nəticədən asılı olaraq müşahidə, cərrahi çıxarılma və ya əlavə müalicə taktikası seçilir.
Bəzi hallarda bəli — fon Hippel-Lindau sindromu kimi irsi vəziyyətlər böyrək şişlərinin inkişaf riskini artırır və belə ailələrdə xəstəlik daha gənc yaşda meydana çıxa bilər. Lakin əksər hallarda şiş irsi sindromla deyil, siqaret çəkmək, arterial hipertenziya və piylənmə kimi qazanılmış amillərlə əlaqədardır. Ailəsində bu cür xəstəlik olan insanlara həkim daha erkən və müntəzəm müayinə tövsiyə edə bilər.
Bir böyrəyin bir hissəsinin və ya bütövlükdə çıxarılmasından sonra qalan böyrək adətən funksiyanın böyük hissəsini öz üzərinə götürür, lakin bu, əməliyyatdan əvvəlki böyrək vəziyyətindən və əməliyyatın həcmindən asılıdır. Bəzi xəstələrdə funksiyanın uzunmüddətli müşahidəsi və qan təzyiqinə nəzarət tələb olunur. Cərrahiyyədən sonrakı proqnoz və nəzarət qrafiki hər xəstə üçün cərrah tərəfindən ayrıca müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Süd vəzi onkomarkerləri: niyə “xərçəng yoxlaması” sayılmır?
CA 15-3 və CEA kimi qan göstəriciləri sağlam qadınlarda adi süd vəzi skrininqinin əvəzi deyil. Müalicə biomarkerləri və…
İstiqamət: Mammologiya / Onkologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
