Nəcis (lat. Faeces) yoğun bağırsaqda qidanın emalının son məhsulu kimi formalaşır. Bu səhifədə sarı nəcisin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Hepatoloq İnfeksionist Proktoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Nəcis (lat. Faeces) yoğun bağırsaqda qidanın emalının son məhsulu kimi formalaşır. O, həzm olunmamış komponentlərin, mayenin, mikrofloranın və mübadilə prosesləri zamanı əmələ gələn maddələrin qarışığıdır. Adi qəhvəyi rəng bağırsaq bakteriyalarının təsiri altında bilirubinin sterkobilinə çevrilməsi ilə bağlıdır. Normada nəcisin müxtəlif qəhvəyi çalarları olur (daha açıqdan tündə qədər) və kifayət qədər sıx, formalaşmış struktur saxlayır. Böyüklərdə sarı nəcis adi həzm prosesləri dəyişdikdə yaranır. Bu, ödün onikibarmaq bağırsağa axınının pozulması, ödün kimyəvi tərkibinin dəyişməsi, bağırsaq möhtəviyyatının sürətli hərəkəti və ya yağların kifayət qədər parçalanmaması zamanı baş verə bilər. Belə şəraitdə böyükdə sarı rəngli nəcis daha açıq olur, sıxlığını itirir, bəzən yumşaq və ya maye formaya keçir. Belə dəyişiklik müxtəlif amillərlə bağlı ola bilər. Pasiyentin müşahidə proqramını tərtib etmək üçün nəcisin niyə sarı olduğunu və hansı vəziyyətlərdə bu, narahatlıq siqnalı ola biləcəyini başa düşmək vacibdir.
Növləri
Nəcisin qiymətləndirilməsində təkcə rəng deyil, struktur və əlavə xüsusiyyətlər də nəzərə alınır.
Çalarına görə fərqləndirilir:
- Açıq sarı nəcis;
- Parlaq sarı (daha intensiv);
- Yaşılımtıl çalarlı.
Konsistensiyasına görə:
- Formalı, formasını saxlayan;
- Yumşaq, sıyıq şəklində;
- Maye, sulu (sarı maye nəcis).
Əlavə xüsusiyyətlərinə görə:
- Selik qatışığı ilə (nəcisdə sarı selik);
- Köpüklü səthli;
- Kəskin və ya qeyri-adi qoxulu.
Səbəbləri
Böyükdə sarı nəcisin səbəbləri müxtəlif ola bilər — həm funksional, həm də daxili orqanların xəstəlikləri ilə bağlı üzvi səbəblər. Diaqnostika mərhələsində nəcisin nə üçün sarı olmasına cavab vermək vacibdir. Bu, həkimə xəstənin problemini necə həll edəcəyini anlamağa kömək edir.
Sarı nəcisin əsas səbəbləri:
- Mədəaltı vəzinin ferment fəallığının azalması. Fermentlər çatışmadıqda yağlar tam parçalanmır və bağırsaq boşluğunda qalır. Nəcis açıq sarı, bəzən parlaq və dağınıq olur. Yağlı iz buraxır. Xəstə subyektiv olaraq meteorizm və yeməkdən sonra dolğunluq hissi keçirir.
- Qaraciyər tərəfindən pozulmalar. Qaraciyər toxuması zədələndikdə bilirubinin emalı dəyişir ki, bu da nəcisin rənginə təsir edir. Bu vəziyyətdə böyükdə açıq sarı nəcisin səbəbləri bağırsağa adi qəhvəyi çalara cavabdeh olan piqmentlərin az miqdarda daxil olması ilə bağlıdır.
- Öd kisəsi və öd yollarının patologiyaları. Öd nizamsız və ya az miqdarda daxil olduqda yağların emulsiyalaşması prosesi dəyişir. Nəticədə sarı nəcis daha açıq və yumşaq olur, bəzən yağlılıq əlamətləri və xoşagəlməz qoxu ilə. Tez-tez sarılıq da yaranır.
- Bağırsağın güclənmiş motorikası. Sürətlənmiş keçid zamanı qida tam emal olunmağa, bilirubin isə lazımi çevrilmələrdən keçməyə vaxt tapmır. Bu, əsas səbəbləri çox vaxt sinir gərginliyi və ya bağırsağın funksional pozulmaları ilə bağlı olan sarı maye nəcisin yaranmasına gətirib çıxarır.
- Bağırsaqda infeksion proseslər. Patogen mikroorqanizmlərin təsiri qida maddələrinin sorulmasını pozur və maye ifrazını gücləndirir. Belə şəraitdə böyükdə tez-tez defekasiya istəyi, ümumi zəiflik, temperatur yüksəlməsi və intoksikasiya əlamətləri ilə müşayiət olunan sarı maye nəcis yaranır.
Diaqnostika
Böyükdə sarı nəcis bir neçə gün davam edərsə və ya başqa əlamətlərlə müşayiət olunarsa, müayinə tələb olunur. Diaqnostika qaraciyərə, mədəaltı vəziyə, bağırsağa və digər orqanlara aid ola biləcək səbəbləri aşkar etməyə yönəlib.
Diaqnostika üsulları:
- Ümumi qan analizi;
- Biokimyəvi qan analizi;
- Koproqramma;
- Disbakterioz üçün nəcis analizi;
- Gizli qan üçün nəcis analizi;
- Qarın boşluğu orqanlarının USM-i;
- FQDS;
- Kolonoskopiya;
- Qarın boşluğu orqanlarının MRT-si;
- Qarın boşluğu orqanlarının KT-si.
Klinik təcrübədə diaqnostik axtarış ən çox koproqramma və biokimyəvi qan analizi ilə başlayır. Bu müayinələr yağların həzmini, bilirubin və fermentlərin səviyyəsini qiymətləndirməyə kömək edir. USM qaraciyər və öd kisəsindəki dəyişiklikləri aşkar etməyə, endoskopik üsullar isə bağırsağın selikli qişasının vəziyyətini dəqiqləşdirməyə imkan verir.
Müalicə
Sarı nəcis yarandıqda müalicə həmişə səbəbin müəyyən edilməsi ilə başlayır. Universal sxem mövcud deyil. Terapiya böyükdə nəcisin nəyə görə sarı olduğu və hansı pozulmaların əsasda durduğu faktları nəzərə alınmaqla fərdi seçilir.
- Qidalanmanın korreksiyası. Birinci mərhələ rasionun dəyişdirilməsidir. Yağlı, qızardılmış yeməklər, süni boyalı məhsullar məhdudlaşdırılır. Pəhriz qaraciyərə və mədəaltı vəziyə düşən yükü azaltmağa yönəlir. Qida asan mənimsənilən, tərkibində kifayət qədər zülal və lif olmalıdır.
- Ferment fəallığının bərpası. Əgər böyükdə sarı nəcisin səbəbi fermentlərin çatışmazlığı ilə bağlıdırsa, qidanın həzmini yaxşılaşdıran vasitələr tətbiq olunur. Bu, nəcisin konsistensiyasını normallaşdırmağa və diareya əlamətlərini azaltmağa kömək edir.
- Öd axınının normallaşdırılması. Öd kisəsinin işində pozulmalar olduqda müalicə taktikası öd istehsalının bərpasına və onun bağırsağa daxil olmasının normallaşdırılmasına yönəlir. Bu proses tarazlaşdıqda yağların parçalanması yaxşılaşır. Nəcis tədricən adi qəhvəyi çalara qayıdır, yeməkdən sonra ağırlıq, köpmə və narahatlıq kimi əlamətlər isə az ifadəli olur.
- İnfeksion vəziyyətlərin müalicəsi. Əgər böyükdə sarı maye nəcis infeksiya ilə bağlıdırsa, müalicə törədicinin basdırılmasına və bağırsaq mühitinin sabitləşdirilməsinə yönəlir. Paralel olaraq maye və duz itkisi kompensasiya olunur, çünki diareya zamanı orqanizm sürətlə su itirir ki, bu da ümumi vəziyyəti pisləşdirə və zəifliyi gücləndirə bilər.
- Bağırsaq mikroflorasının normallaşdırılması. Bakteriya balansı pozulduqda mikrobiotanın təbii tərkibini bərpa etməyə kömək edən yanaşmalar tətbiq olunur. Bu, qidanın tam həzminə şərait yaradır, nəcisin normal konsistensiyasının formalaşmasına kömək edir və qurultu, qaz yığılması, qeyri-sabit nəcis kimi əlamətləri azaldır.
- Dəstəkləyici tədbirlər. Bəzi hallarda, xüsusən sarı maye nəcis saxlanıldıqda, su-duz mübadiləsinin əlavə korreksiyası tələb olunur. İfadəli pozulmalarda vəziyyəti sabitləşdirmək üçün məhlulların venadaxili yeridilməsi istifadə olunur. Dializ kimi daha mürəkkəb üsullara olduqca nadir hallarda, əsasən qaraciyər və ya böyrəklərin ciddi xəstəlikləri fonunda ağır mübadilə pozulmalarında müraciət olunur.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Əgər böyükdə sarı nəcis daxili pozulmalarla bağlıdırsa, bu əlamətin göz ardı edilməsi zaman keçdikcə əlverişsiz nəticələrə gətirib çıxara bilər. Onların xarakteri əsasda hansı xəstəliyin durduğu, həmçinin həzm orqanlarının işindəki pozulmaların müddəti və ifadəliliyi ilə müəyyən olunur.
Mümkün ağırlaşmalar:
- Davamlı həzm pozulmaları. Uzunmüddətli ishal qida maddələrinin tam sorulmasını pozur, buna görə orqanizm zəruri komponentləri kifayət qədər ala bilmir. Bu, ümumi vəziyyətə təsir edir — yorğunluq yaranır, bədən çəkisi azalır, vitamin çatışmazlığı əlamətləri formalaşa bilər.
- Orqanizmin susuzlaşması. Böyükdə tez-tez sarı maye nəcis təkcə suyun deyil, elektrolitlərin də itirilməsinə gətirib çıxarır. Bu fonda selikli qişaların qurumasi, baş gicəllənməsi, zəiflik yaranır, arterial təzyiqin tərəddüdü və ürək döyüntüsünün sürətlənməsi mümkündür.
- Qaraciyərin vəziyyətinin pisləşməsi. Əgər səbəb iltihab prosesidirsə, məsələn hepatit, müalicə olunmadıqda o proqressivləşə bilər. Bu, intoksikasiyanın artması, maddələr mübadiləsinin pisləşməsi və orqanın funksional ehtiyatlarının tədricən azalması ilə müşayiət olunur.
- Bağırsaq mikroflorasının dizbalansı. Bakteriya tərkibinin uzunmüddətli pozulması bağırsaq tərəfindən əlamətləri gücləndirir. Qaz yığılması, qurultu, qarında narahatlıq artır, nəcis qeyri-sabit və proqnozlaşdırılmaz olur.
- Bağırsaq selikli qişasının zədələnməsi. İnfeksion və xronik iltihab prosesləri fonunda bağırsağın daxili qişası zərər çəkə bilər. Bu, onun həzm və sorulma qabiliyyətini azaldır ki, bu da pozulmaların qapalı dairəsini dəstəkləyir və ümumi vəziyyəti pisləşdirir.
Hansı həkimə müraciət etməli
Böyükdə sarı nəcis tez-tez yaranırsa, ağrı, diareya və ya başqa əlamətlərlə müşayiət olunursa, mütəxəssisə müraciət etmək vacibdir. Bu, səbəbləri vaxtında müəyyən etməyə və müalicəyə başlamağa imkan verəcək.
Problemin həllinə kömək edə biləcək həkimlər:
Yadda saxla!
Sarı nəcis göz ardı edilməməli simptomdur, xüsusən rəngin dəyişməsi bir neçə gündən çox davam edirsə və ya digər əlamətlərlə müşayiət olunursa. Böyükdə sarı rəngli nəcis həm müvəqqəti funksional pozulmalara, həm də qaraciyər, öd kisəsi və ya bağırsaq xəstəliklərinə işarə edə bilər. Təkcə rəngi deyil, konsistensiyanı, defekasiya tezliyini, qatışıqların (selik, qan) olmasını da nəzərə almaq vacibdir. Vaxtında diaqnostika patologiyanı erkən mərhələdə aşkar etməyə və ağırlaşmalardan qaçmağa imkan verir.
Suallar və cavablar
Ən çox belə çalar öd bağırsağa kifayət qədər miqdarda daxil olmaması və ya yağların parçalanmasının pozulması ilə bağlıdır. Bəzən balanssız rasion (yağlı və ya süd məhsullarının artıqlığı) provokasiya edən amil olur. Əgər nəcisin rəngi davamlı dəyişibsə, qaraciyərin və öd kisəsinin vəziyyətini yoxlamaq lazımdır.
Selikin yaranması adətən bağırsaq divarının qıcıqlanmasına və ya iltihabına işarə edir. Belə vəziyyət funksional pozulmalarda və ya iltihab proseslərində müşahidə oluna bilər. Əgər simptom ağrı, ishal və ya temperaturla birləşirsə, infeksiyanı istisna etmək vacibdir.
Bu variant daha çox bağırsaqdan məzmunun sürətli keçməsi və ya infeksion proseslə bağlıdır. Qida tam emal olunmağa, piqmentlər isə rəngi dəyişməyə vaxt tapmır, bu səbəbdən nəcis açıq və maye olur.
Bəli, bəzi qida məhsulları müəyyən müddət nəcisin rəngini dəyişə bilir. Bu daha çox yağlı qidanın, süd məhsullarının və ya boyayıcı əlavələrin artıqlığı zamanı baş verir. Qidalanma normallaşdıqdan sonra nəcisin çaları adətən adi vəziyyətə qayıdır.
Sarı nəcisin qarında ağrı, temperatur, ifadəli zəiflik, qan qatışığı ilə birləşməsi və ya simptomun uzun müddət saxlanılması müraciət üçün səbəbdir. Belə hallarda geniş diaqnostikadan keçmək lazımdır. Həkim fərdi müayinə proqramı tərtib etməyə kömək edəcək.
