Hepatit E – RNT tərkibli virusun törətdiyi, kəskin və ya (xeyli nadir hallarda) xroniki formada keçən, qaraciyərin infeksion-iltihabi xəstəliyidir. Əksər hallarda xəstəlik ağır keçmir və xəstədə davamlı ömürlük immunitetin formalaşması ilə sağalma ilə nəticələnir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- HEV infeksiyası
- epidemik hepatit
Hepatit E – RNT tərkibli virusun törətdiyi, kəskin və ya (xeyli nadir hallarda) xroniki formada keçən, qaraciyərin infeksion-iltihabi xəstəliyidir. Əksər hallarda xəstəlik ağır keçmir və xəstədə davamlı ömürlük immunitetin formalaşması ilə sağalma ilə nəticələnir. Lakin bəzi pasiyent kateqoriyalarında (hamilə qadınlarda və immunosupressiv preparatlarla geniş terapiya alanlarda) patologiya ağır, çox vaxt – ildırımsürətli gediş ilə xarakterizə olunur və intensiv terapiya şöbəsində müalicə tələb edir.
Xəstəlik haqqında
Hepatit E – RNT tərkibli virusun törətdiyi, kəskin və ya (xeyli nadir hallarda) xroniki formada keçən, qaraciyərin infeksion-iltihabi xəstəliyidir. Əksər hallarda xəstəlik ağır keçmir və xəstədə davamlı ömürlük immunitetin formalaşması ilə sağalma ilə nəticələnir. Lakin bəzi pasiyent kateqoriyalarında (hamilə qadınlarda və immunosupressiv preparatlarla geniş terapiya alanlarda) patologiya ağır, çox vaxt – ildırımsürətli gediş ilə xarakterizə olunur və intensiv terapiya şöbəsində müalicə tələb edir.
Bizə müraciət edən pasiyent doğru diaqnoz və onun vəziyyətində ən effektiv terapiya sxemini alacaq, bunun fonunda xəstəlik tezliklə geriləyəcək.
Hepatit E virusunun mənbəyi infeksiya daşıyıcısı və ya bu patologiyadan əziyyət çəkən xəstə insandır. İnfeksion agent ətraf mühitə hepatit E əlamətlərinin meydana çıxmasından əvvəlki 5-7 gün və onların başlanmasından bir ay müddətində ifraz olunur.
Bütün planetin sakinləri təsirlənir, lakin xəstələnmə səviyyəsi həyat səviyyəsinin aşağı və sanitar-gigiyenik şəraitin pis olduğu ölkələrdə ən yüksəkdir – orada xəstəlik ayrı-ayrı hallarla deyil, alovlanmalar şəklində keçir.
Bir çox pasiyentdə, xüsusilə uşaq yaşlarında, simptomsuz keçir və sağalma ilə nəticələnir. Hamilə qadınlar üçün təhlükəlidir – dölün ölümünə, anaya həyatla uyğun olmayan ağırlaşmaların (kəskin qaraciyər çatışmazlığının, damardaxili laxtalanma sindromunun) inkişafına gətirib çıxarır ki, bunlar da hepatit E-yə tutulmuş hamilə qadınların 20-25%-nin ölümünə səbəb olur.
Səbəbləri
Hepatit E virusu – RNT-virusdur. Onun bir neçə genotipi fərqləndirilir; insan üçün əsas əhəmiyyət daşıyanlardan I və II yalnız insanlar üçün yoluxucudur, III və IV ilə heyvanlar da xəstələnir, onlardan törədici insana keçə bilər (bu genotiplər meyilli pasiyentlərdə infeksiyanın xroniki formalarını törədir). Quşlarda rast gəlinən hepatit E virusu isə ayrı növə aiddir.
Hepatit E virusu su mühitində özünü əla hiss edir, buna görə də orada uzun müddət saxlanılır.
İnfeksiyaya yoluxmuş insanların və heyvanların nəcis kütlələri ilə ətraf mühitə ifraz olunur.
İnfeksiyanın əsas ötürülmə mexanizmi fekal-oral yoldur (yəni, insan yoluxmuş suyun, kifayət qədər termiki emaldan keçməmiş ətin qəbulu və ya çirkli əllər vasitəsilə yoluxur). Daha nadir hallarda yoluxma cinsi əlaqə zamanı (oral-anal), yoluxmuş qanın köçürülməsi zamanı (son dərəcə nadir) və ya hepatit E-dən əziyyət çəkən hamilə qadından dölə keçir.
Virus insan orqanizminə ağız vasitəsilə daxil olur, oradan nazik bağırsağa düşür, orada çoxalır, qana yayılır, qan axını ilə qaraciyərə çatır, onun hüceyrələrinin səthində yerləşən reseptorlarla birləşir, hepatositlərin daxilinə keçir. Orada törədici virus zülallarını fəal şəkildə sintez etməyə başlayır, hüceyrələrin strukturunu və funksiyalarını pozur, onların maye ilə dolmasına və sonrakı ölümünə səbəb olur. Dağılmış hepatositlərdən virus sağlam hüceyrələrə yayılır və proses təkrarlanır.
Orqanizmin immun cavabı formalaşdıqca virus aradan qaldırılır və əksər hallarda sağalma baş verir.
Təsnifat
Patoloji prosesin ağırlığından asılı olaraq hepatit E-nin 4 forması ayırd edilir:
- yüngül;
- orta ağırlıqlı;
- ağır;
- ildırımsürətli (başqa cür – fulminant, qaraciyər funksiyasının kəskin çatışmazlığı şəklində).
İldırımsürətli formanın ehtimalını belə faktorlar artırır:
- hamiləlik;
- immuniteti basdıran preparatlarla (immunosupressorlarla) terapiya;
- ağır immunçatışmazlıqlar (xüsusilə HİV);
- kişi cinsi;
- 50-60 yaşdan yuxarı yaş;
- spirtli içkilərdən sui-istifadə;
- ağır somatik yanaşı patologiya (İXS, şəkərli diabet, böyrəklərin, qaraciyərin dekompensasiya olunmuş xəstəlikləri, autoimmun mənşəli xəstəliklər);
- viral mənşəli xroniki qaraciyər xəstəlikləri.
Gedişinə görə kəskin və xroniki viral hepatit E ayırd edilir.
Klinik təzahürlərdən asılı olaraq – 2 variant:
- sarılıqsız;
- sarılıqlı.
Hepatit E-nin nəticəsinə görə belə təsnifat mövcuddur:
- xəstənin tam sağalması və ya qısamüddətli qalıq əlamətlərlə sağalması ilə nəticələnən (sağ sağ qabırğa altında ağırlıq hissi, asteniya əlamətləri);
- kəskin hepatosit iltihabının xroniki formaya transformasiyası ilə nəticələnən;
- qaraciyər funksiyalarının kəskin çatışmazlığının inkişafı və xəstənin ölümü ilə nəticələnən (hamilə qadınlar üçün xarakterikdir).
Klinik mənzərə
Hepatit E-nin əsas simptomları hər hansı digər viral hepatit növünün təzahürlərinə bənzəyir.
Xəstəlik simptomsuz, zəif ifadə olunmuş və ya aydın ifadə olunmuş simptomatika ilə keçə bilər. Klinik baxımdan aşkar variantda ilk həftələrdə özünü heç cür göstərmir – bu, virusun aktiv şəkildə çoxaldığı inkubasiya dövrüdür (orta hesabla bir ay davam edir). Daha sonra pasiyent simptomların meydana çıxmasını və tədricən artmasını qeyd edir:
- ümumi zəiflik, artmış yorğunluq, iş qabiliyyətinin azalması;
- emosional sabitsizlik, depressiv əhval-ruhiyyə;
- başgicəllənmə, baş ağrısı;
- ürəkbulanma, iştahanın azalması, hətta tam itməsi;
- yuxu pozulması;
- sağ tərəfdə ağırlıq, diskomfort hissi, ağrı və ağrılılıq;
- bəzən – oynaqlar nahiyəsində zəif ifadə olunmuş ağrılar, bədən temperaturunun subfebril göstəricilərə qədər yüksəlməsi;
- sklera, selikli qişalar, dərinin müxtəlif dərəcədə sarılığı;
- dəri qaşınması;
- sidiyin tündləşməsi, nəcis kütlələrinin açıq rəng alması.
Viruslu hepatit E-nin simptomları 3-4 həftəyədək davam edir, sonra tədricən geriləyir və pasiyent sağalır.
Hamilə qadında bu mənşəli qaraciyər iltihabının inkişafı onun vəziyyətinə son dərəcə mənfi təsir göstərir, I və II trimestrdə dölün ölümünə, III trimestrdə isə qaraciyərin kəskin funksional çatışmazlığına, qaraciyər ensefalopatiyasına, qanaxmalara və komaya səbəb olur. Simptomlar 1-2 sutka ərzində sürətlə artır.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostikanın əsasını pasiyentin qanında hepatit E virusuna qarşı G, M sinifli anticisimlərin və/və ya virus RNT-sinin (PZR metodu ilə) aşkarlanması təşkil edir.
Qalan müayinələr (qanın və sidiyin ümumi, biokimyəvi analizləri, qaraciyər və ödçıxarıcı yolların USM-i, MRT) yardımçı xarakter daşıyır və iltihabi prosesin aktivlik dərəcəsini qiymətləndirməyə imkan verir, lakin onun mənşəyini göstərmir.
Müalicə
Viruslu hepatit E-nin yüngül formaları olan pasiyentlər müalicəni ev şəraitində – ambulator qaydada alırlar. Orta ağır hallarda xəstələr infeksiya şöbəsinə hospitalizasiya olunur. Ağır və, xüsusilə, fulminant xəstəlik variantları reanimasiya və intensiv terapiya şöbəsində təcili müalicənin başlanmasını tələb edir.
Pasiyentlərə yüngülləşdirilmiş pəhrizə riayət etmək tövsiyə olunur: çoxlu maye qəbul etmək (sutkada 1500 ml-dən çox), qızardılmış yeməkləri, ədviyyatlı qidanı, yağlı şirniyyat məmulatlarını, göbələkləri, alkoqolu və qazlı içkiləri rasiondan çıxarmaq.
Dərman müalicəsinə daxildir:
- hepatoprotektorlar;
- sorbentlər;
- ayrı-ayrı hallarda – antiviral preparatlar (interferon);
- detoksikasion məhlulların venadaxili damcı infuziyası;
- vitaminoterapiya;
- hormonoterapiya.
Həmçinin pasiyentlərə plazmaferez və hiperbarik oksigenləşdirmə təyin oluna bilər.
Reabilitasiya
Virus hepatiti E-dən sonra sağalmağa gedən pasiyentlər xəstəliyin gedişinin ağırlığından və ağırlaşmaların mövcudluğundan asılı olaraq 6 ay və daha çox müddət ərzində infeksionist və ya hepatoloqun dispanser müşahidəsi altında olurlar. Onlar hər ay mütəxəssis tərəfindən müayinə olunur və orqanizmin vəziyyətinin dinamikada qiymətləndirilməsi üçün minimum müayinələrdən keçirlər.
Profilaktika
Qeyri-spesifik profilaktika içməli və kran suyunun keyfiyyətinə nəzarətdən, şəxsi gigiyena qaydalarına (yeməkdən əvvəl əllərin yuyulması) riayət olunmasından və qida məhsullarının istehsalı, saxlanması, daşınması texnologiyasına əməl olunmasından, qida sənayesi işçilərinin profilaktik müayinələrinin aparılmasından ibarətdir. Hamilələrdə hepatit E-dən qaçmaq üçün onlara həmçinin bu patologiya baxımından əlverişsiz olan regionlara (xüsusilə Asiya ölkələrinə) səfərlərdən çəkinmək lazımdır.
Yadda saxla!
Əvvəllər mütəxəssislər viruslu hepatit E-ni yalnız kəskin xəstəlik hesab edirdilər. Hazırda isə bəzi pasiyent kateqoriyalarında xəstəliyin gedişinin xroniki xarakter daşımasının mümkünlüyünü göstərən məlumatlar mövcuddur. Belə ki, bu, immunçatışmazlıqlardan əziyyət çəkən şəxslər üçün (xüsusilə İİV-infeksiyası və QİÇS), transplantasiya olunmuş orqanları olan, immunosupressorlarla intensiv terapiya alan şəxslər üçün xarakterikdir. Belə pasiyentlər qaraciyərin vəziyyətinə münasibətdə xüsusilə ayıq-sayıq olmalı, problemlərin vaxtında diaqnostikası üçün vaxtaşırı müayinələrdən keçməlidirlər.
Suallar və cavablar
Bəli, bu xəstəliyin xeyli hissəsi heç bir əlamətlə özünü göstərmir və təsadüfən – başqa patologiya ilə əlaqədar müayinə zamanı aşkar edilə bilər.
Bəli, əksər hallarda xəstəliyin nəticəsi sağalma olur.
Xəstəliyin yüngül və orta-ağır formaları antiviral terapiya qəbulunu tələb etmir. Ağır hallarda və xroniki hepatit E zamanı kompleks müalicənin komponentlərindən biri interferon və ya ribavirin preparatları ola bilər.
Hepatologiya üzrə xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
