Xolangit öd yollarının iltihabıdır. Kəskin bakterial xolangit adətən öd axınının daş, daralma və ya digər maneə ilə pozulması fonunda inkişaf edir və təcili müalicə tələb edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Angioxolit
Xəstəlik haqqında
Xolangit – əsasən infeksion təbiətli, öd yollarının kəskin və ya xroniki xəstəliyidir. Yalnız təkli hallarda müstəqil patologiya kimi rast gəlinir, daha çox hallarda isə mədə-bağırsaq traktının digər xəstəliklərinin gedişini müşayiət edərək onları ağırlaşdırır. Xolangitin simptomları xəstəyə əhəmiyyətli diskomfort yaradır, həyat keyfiyyətini aşağı salır.
Klinika şəbəkəsinin qastroenteroloq həkimləri bu patologiyanın digər xəstəliklərlə ətraflı differensial diaqnostikasını aparacaq, qısa müddətdə xəstəyə düzgün diaqnoz qoyacaq və onun vəziyyətinə uyğun effektiv müalicə sxemini tövsiyə edəcəklər.
Xolangit zamanı iltihabi proses ekstra- və ya intrahepatik öd yollarında inkişaf edə bilər. O, ödün yoluxmasına, zədələnmiş yolların keçiriciliyinin pozulmasına, öd yollarında ödün durğunluğuna gətirib çıxarır. Bu patologiyadan əsasən 50-60 yaş arası yetkin və yaşlı yaşda qadınlar əziyyət çəkir.
Səbəbləri
Patologiyanın infeksion formasının əsasında aşağıdakılar dura bilər:
- bakteriyalar (bağırsaq çöpü, enterokoklar, stafilokoklar, proteus, vərəm mikobakteriyaları);
- viruslar (əsasən – virus hepatiti törədiciləri);
- parazitlər (askaridlər, lyamblialar, helmintlər).
Mikroorqanizmlər öd yollarına müxtəlif yollarla nüfuz edir: yaxınlıqda yerləşən mədə-bağırsaq traktı şöbələrindən yayılır (xolesistit, duodenit zamanı), qan və ya limfa axını ilə uzaqda yerləşən infeksiya ocaqlarından düşür.
Aseptik variantın bir növü olan ilkin sklerozlaşan xolangit – autoimmun iltihabın nəticəsi kimi inkişaf edir, revmatik təbiətli digər xəstəliklərin (QSXK, vaskulitlər və digərləri) gedişini müşayiət edir.
Öd yollarında iltihabın inkişaf riskini bu xəstəliklərdə rast gəlinə bilən öd durğunluğu artırır:
- xoledox kistası;
- Fater məməciyinin stenozu;
- ÖYDD (öd yollarının diskineziyası);
- öd yollarının inkişafının anadangəlmə anomaliyaları.
Diaqnostik manipulyasiyalar və ya bu anatomik nahiyədə cərrahi müdaxilələr zamanı öd yollarının divarlarının mexaniki zədələnməsi provokasiyaedici amil ola bilər.
Təsnifat
Gedişin xüsusiyyətlərindən, klinik təzahürlərin ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq kəskin və xroniki xolangit fərqləndirilir.
Böyüklərdə kəskin xolangit parlaq ifadə olunmuş simptomatika ilə xarakterizə olunur. Zədələnmiş toxumaların patomorfoloji dəyişikliklərinə əsasən onun 4 forması ayırd edilir:
- katar;
- irinli;
- difteritik;
- nekrotik.
Kəskin prosesin son iki forması xəstə üçün ən təhlükəlidir.
Xroniki xolangit dalğavari, çox vaxt – silinmiş simptomlarla keçir. O, həmişə müalicə olunmamış kəskin xəstəlik formasının nəticəsi olmur, bir sıra hallarda xəstəliyin başlanğıcından uzunmüddətli az simptomlu gedişlə xarakterizə olunur.
Xroniki xolangitin təsnifatı onun aşağıdakı formalarını əhatə edir:
- latent (hamarlaşdırılmış simptomatika ilə xarakterizə olunur);
- residivləşən;
- septik;
- abses əmələgətirən;
- sklerozlaşan
İltihabi prosesin səbəbindən asılı olaraq infeksion (bakterial, viral, parazitar) və qeyri-infeksion (aseptik) xolangitlər ayırd edilir. Aseptik variant ilkin mərhələdə mədəaltı vəzi şirəsinin öd yollarına atılması nəticəsində infeksiyanın iştirakı olmadan inkişaf edir. Sonra artıq iltihablanmış yolların yoluxması mümkündür.
Öd yollarının hansı sahələrinin zədələndiyindən asılı olaraq fərqləndirilir:
- papillit (iltihabi proses Fater məməciyi nahiyəsində lokalizasiya olunur);
- xoledoxit (ümumi öd axarı zədələnib);
- angioxolit (patoloji prosesə ekstra- və intrahepatik yollar cəlb olunub).
Klinik mənzərə
Kəskin xolangit tam sağlamlıq fonunda, qəflətən inkişaf edir, bədən temperaturunun febril göstəricilərə (39-40°C) qədər yüksəlməsi, üşütmə, tərləmə, sağ qabırğaaltı nahiyədə sağ kürəyə, boyuna yayılan ifadəli qıcıqlanma xarakterli ağrılarla xarakterizə olunur.
Öd yollarının spazmının nəticəsi öd yollarında ödün durğunluğu olur – xəstə skleraların, görünən selikli qişaların, sonra isə – dərinin sarımtıl rəngə boyanmasının meydana çıxdığını qeyd edir.
Bu üç simptom – sağ qabırğaaltı nahiyədə intensiv ağrılar, sarılıq, hərarət – kəskin xolangitin aparıcı əlamətləridir, «Şarko triadası» adlanır.
Bu mərhələdə xəstəyə yardım göstərilməzsə, intoksikasiya simptomları artır:
- baş ağrısı;
- baş gicəllənmə;
- ifadəli ümumi zəiflik;
- artmış yorğunluq;
- iştahanın azalması;
- ürəkbulanma, qusma, ishal.
Ödün durğunluğu nəticəsində dərinin qaşınması meydana çıxır, çox vaxt – əzab verici. O, xəstənin yuxusunu pozur, onu daim qaşınmağa vadar edir – belə insanların bədənində qaşınma izləri aşkarlanır.
Xəstəliyin qabaqcıl halları arterial təzyiqin kəskin azalması və şüur pozğunluqları ilə müşayiət olunur.
Xroniki xolangit silinmiş simptomatika ilə xarakterizə olunur, lakin bu, davamlı olaraq proqressivləşir. Xəstə sağ qabırğaaltı nahiyədə küt intensiv olmayan ağrı, mədə nahiyəsində diskomfort, ağırlıq hissi qeyd edir. Ümumi asteniya təzahürləri müşahidə olunur.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim xəstənin şikayətləri, anamnez məlumatları və obyektiv müayinə əsasında xəstəyə əvvəlcədən «xolangit» diaqnozunu qoyur. Öz fərziyyəsinə əmin olmaq üçün – diaqnozu təsdiqləmək, eləcə də differensial diaqnostika aparmaq üçün qastroenteroloq xəstəyə əlavə müayinə təyin edəcək. Buraya daxil ola bilər:
- klinik qan analizi;
- qanın biokimyəvi analizi (qaraciyər nümunələri, bilirubin, alfa-amilaza vacibdir);
- helmint yumurtalarına nəcis analizi (xəstəliyin parazitar təbiətini istisna etmək üçün);
- QBOÜ-nin USM-i və hədəfli olaraq – öd yollarının;
- iltihaba səbəb olmuş mikroorqanizmləri aşkarlamaq üçün ödün qida mühitinə əkilməsi ilə fraksion duodenal zondlama;
- şüa diaqnostikası (dəri-qaraciyər kolangioqrafiya, endoskopik retroqrad pankreatokolangioqrafiya).
Xidmətlər
Müalicə
Klinik vəziyyətdən asılı olaraq xəstəyə konservativ müalicə və ya cərrahi müdaxilə tövsiyə oluna bilər. İstənilən metodun məqsədləri: iltihabi prosesi aradan qaldırmaq, öd yollarının keçiriciliyini bərpa etmək, orqanizmin intoksikasiyasını minimuma endirmək.
Xolangitin konservativ müalicəsi adətən aşağıdakıları əhatə edir:
- istirahət (xəstə yataqda qalmalı və müəyyən müddət qida qəbul etməməlidir);
- spazmolitiklər;
- antibiotiklər və/və ya paraziteleyhinə preparatlar;
- dezintoksikasiya məhlullarının infuziyaları;
- qaraciyərin işini yaxşılaşdıran dərman vasitələri;
- ağır hallarda – plazmaferez.
Xolangitin müalicəsində cərrah müdaxiləsinə ehtiyac tez-tez yaranır, çünki öd yollarının dekompressiyasını keyfiyyətli şəkildə yalnız cərrahi yolla icra etmək mümkündür. Xəstəyə öd yollarında endoskopik və ya açıq müdaxilələr (xoledoxun endoskopik stentlənməsi və ya papillosfinkterotomiya, öd yollarının dəri altı və ya xarici drenajı və s.) tövsiyə oluna bilər.
Reabilitasiya
Xolangit müalicəsi kursunu keçmiş xəstələrə həzm sistemi orqanlarının xəstəlikləri üçün müəssisələrdə sanatoriya-kurort müalicəsi, eləcə də fizioprosedurlar (UYT, elektroforez, ozokerit- və ya parafinoterapiya, müalicəvi vannalar) tövsiyə olunur.
Bu diaqnozlu xəstələr qastroenteroloqda dispanser müşahidəsinə – müəyyən dövriliklə həkim müayinələrinə, nəzarət laborator və instrumental müayinələrin aparılmasına ehtiyac duyurlar. Bu yanaşma hepatobiliar sistemin vəziyyətinə nəzarət etməyə və xolangitin kəskinləşməsini erkən mərhələlərdə diaqnostika etməyə imkan verir.
Profilaktika
Öd daşı və biliyar obstruksiyanın vaxtında müalicəsi, stentlərin planlı dəyişdirilməsi və prosedurlardan sonra tövsiyələrə əməl etmək riskin azalmasına kömək edir.
Yadda saxla!
Bacarıqlı diaqnostika – böyüklərdə simptomları çox vaxt həzm traktının digər xəstəlikləri ilə oxşar olan, buna görə də səhv şərh edilə bilən xolangitin gələcək adekvat müalicəsinin əsasıdır. Burada həm həkimlər (xəstənin vəziyyətini diqqətlə öyrənmək və zəruri müayinələr minimumunu təyin etmək), həm də xəstələrin özləri (özü keçəcək gözləməmək, özbaşına müalicə ilə məşğul olmamaq, xolangitə bənzər əlamətlər meydana çıxdıqda mütəxəssis həkimə müraciət etmək) diqqətli olmalıdır.
Xolangiti öd-daş xəstəliyi, kalkulsuz xolesistit, hepatitlər, qaraciyər sirrozu, hətta sağ tərəfli lokalizasiyalı tənəffüs yolları xəstəlikləri – pnevmoniya, plevranın empieması ilə differensiasiya etmək lazımdır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Mövzu üzrə məqalələr
Xroniki hepatitin müalicəsi
Xroniki hepatitlər – keçirilmiş virus hepatitindən, bəzi medikamentlərin qəbulundan sonra, spirtli içkilərdən sui-istifadə zamanı inkişaf edən və iltihabi…
İstiqamət: Hepatologiya
Hepatitlər – qaraciyərin iltihabi xəstəlikləri
Hər il hepatologiya sahəsində qaraciyər xəstəliklərini daha effektiv diaqnostika etməyə və müalicə etməyə imkan verən kəşflər olunur. Xəstəliyin…
İstiqamət: Hepatologiya
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
